«Το κρασί και ο οινοτουρισμός είναι μια υγρή καρτ ποστάλ». Με αυτή τη φράση η καθηγήτρια Αγροτικής Κοινωνιολογίας και Αγροτουρισμού του τμήματος Γεωπονίας του ΑΠΘ Μαρία Παρταλίδου προσπάθησε να περιγράψει ένα από τα πιο μαγευτικά είδη θεματικού τουρισμού που έχει αναπτύξει τεράστια δυναμική στην Ελλάδα, κατά το θεματικό εργαστήριο για την ανάπτυξη των οινοτουριστικών εμπειριών στον νομό Θεσσαλονίκης για το Διατοπικό Σχέδιο Συνεργασίας «Οργάνωση και Προβολή του Οινοτουρισμού», με προϋπολογισμό 734.000 ευρώ, στο πλαίσιο του Υπομέτρου 19.3 CLLD/LEADER, του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης (ΠΑΑ) 2014-2020.
Η Θεσσαλονίκη συμμετέχει στο πρόγραμμα που ολοκληρώνεται τον προσεχή Σεπτέμβριο με εταίρο την Αναπτυξιακή του νομού Θεσσαλονίκης ΑΕ.
Όπως επισήμανε η Ανατολή Σιαμίδου, διευθύντρια των προγραμμάτων και προγραμματισμού της ΑΝΕΘ ΑΕ, το σχέδιο στο οποίο συμμετείχαν 22 Ομάδες Τοπικής Δράσης «έχει ως αντικείμενο τη διασύνδεση της παραγωγής του οίνου μέσω των επισκέψιμων οινοποιείων, με τον τουρισμό και τον πολιτισμό, προωθώντας συνέργειες με τους κλάδους της μεταποίησης, της φιλοξενίας και της εστίασης, στο πλαίσιο της αμοιβαίας αλληλοϋποστήριξης και συμβάλλοντας παράλληλα στην τοπική ανάπτυξη των περιοχών που συμμετέχουν στη συνεργασία».
Οι δράσεις του σχεδιασμού κινήθηκαν σε τρεις πυλώνες:
• τη δημιουργία βάσης δεδομένων – καταγραφή οινοποιείων, υποδομών, διαδρομών και υπηρεσιών οινοτουριστικών προϊόντων,
• τη δημιουργία Οδηγού Συγκριτικής Αξιολόγησης Διαδικασιών και Εγχειριδίου οδηγιών χρήσης και αξιοποίησης του σήματος «επισκέψιμου οινοποιείου», στις πινακίδες ενημέρωσης, εντός και εκτός του χώρου του οινοποιείου και
• την καταγραφή αναγκών εκπαίδευσης (οινοποιιών – τουριστικών πρακτόρων – επαγγελματιών HORECA) και στη δημιουργία εκπαιδευτικού υλικού.
Παράλληλα οργανώθηκαν θεματικά εργαστήρια για την ανάπτυξη οινοτουριστικών εμπειριών, επισκέψεις για την ανταλλαγή καλών πρακτικών, ενώ υλοποιήθηκαν δράσεις που αφορούν στη διάχυση, διάδοση και προβολή του οινοτουρισμού και της οινοτουριστικής εμπειρίας (ταξίδια εξοικείωσης, τοπικές εκδηλώσεις, συμμετοχή σε διεθνή τουριστικά γεγονότα) κ.ά.
Η εικόνα στη Θεσσαλονίκη
Στον νομό Θεσσαλονίκης, σύμφωνα με το Μητρώο Οινοτουριστικών Επιχειρήσεων, υπάρχουν 70 οινοποιεία, έξι εμφιαλωτήρια, 23 φασόν, τέσσερις καταχωρημένοι έμποροι οίνου και ένα οξοποιείο.
Είναι χαρακτηριστικό ωστόσο ότι μόλις τρία οινοποιεία έχουν σήμα επισκέψιμου και ένα το αναμένει, κάτι που σημαίνει ότι αυτές οι επιχειρήσεις πληρούν δηλαδή όλες τις τεχνικές προδιαγραφές.
Βέβαια σε πανελλαδικό επίπεδο μόλις το 10% ( δηλαδή 70) των 658 οινοποιείων της χώρας που συμμετείχαν στη δράση είναι επισκέψιμα, οπότε η Θεσσαλονίκη αντικατοπτρίζει τη μεγάλη εικόνα.
Αξίζει να σημειωθεί βέβαια ότι η Κεντρική Μακεδονία είναι πρωταθλήτρια στα επισκέψιμα οινοποιεία πανελλαδικά με 15 συνολικά, ενώ Κρήτη και Πελοπόννησος ακολουθούν με 13.
Αυτό σύμφωνα με τη Μαρία Παρταλίδου δεν είναι κάτι απόλυτο, αφού ένα οινοποιείο μπορεί να είναι επισκέψιμο, χωρίς να έχει το σήμα.
Ωστόσο σύμφωνα με την ίδια το αξιοσημείωτο στη χώρα μας που μπαίνει προσωρινά εμπόδιο σε περαιτέρω εκτίναξη του οινοτουρισμού είναι τα στατιστικά στοιχεία που… δεν υπάρχουν.
«Θα ήταν χρήσιμο τα οινοποιεία να ξέρουν για τους επισκέπτες που επιστρέφουν ή τα ποσά που δαπανούν όταν έρχονται σε ένα οινοποιείο», είπε χαρακτηριστικά η καθηγήτρια του ΑΠΘ.
Ωστόσο σύμφωνα με την ίδια αυτό που οφείλουν να πράξουν τα οινοποιεία στη Θεσσαλονίκη αλλά και στην Ελλάδα γενικότερα είναι η συμπερίληψη.
«Διαφοροποιημένη εμπειρία είναι η προσαρμογή σε αυτό που λέμε καθολικά προσβάσιμος τουρισμός, αγροτουρισμός και οινοτουρισμός», μάλιστα ανέφερε μια μεταπτυχιακή εργασία φοιτήτριας όπου μια ομάδα από ΑμεΑ επισκέφθηκε δύο οινοποιεία στη Γουμένισσα ώστε να διαπιστωθεί εν τοις πράγμασι όλα όσα χρειάζεται ένας τέτοιος χώρος προκειμένου να χαρακτηριστεί επισκέψιμος για όλους.
Το μάρκετινγκ και…
Ο οινοτουρισμός μπορεί να είναι μια από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες μορφές εναλλακτικού τουρισμού στη χώρα, ωστόσο το πώς θα πωληθεί είναι ένα μεγάλο στοίχημα.
Όπως τόνισε το στέλεχος της Mazi Travel and Events Γιάννης Καλογιαννίδης, «είναι μεγάλη η ανάγκη για καλοσχεδιασμένα προϊόντα οινοτουρισμού», τονίζοντας παράλληλα ότι αυτή η νέα ενασχόληση πρέπει να έχει ολιστική ματιά.
Σημαντικό αβαντάζ σύμφωνα με τον ίδιο είναι πως στην εποχή του υπερτουρισμού ο οινοτουρισμός είναι αγκαλιά με τις αρχές της βιωσιμότητας, ενώ είναι όπως είπε μια «θαυμάσια τουριστική δραστηριότητα που διευρύνει την τουριστική σεζόν και δημιουργεί δραστηριότητες εκτός της high season».
Από την πλευρά του, ο καθηγητής Μάρκετινγκ και Τουρισμού του ΔΙΠΑΕ Θεοδόσης Τσιάκης επισήμανε τον πολύ σημαντικό ρόλο του branding στο κρασί, που παίζει μεγάλο ρόλο στη διάχυση του οινοτουρισμού.
«Είναι σημαντικό πώς επικοινωνείται το τοπωνύμιο, πώς μιλάει ο τόπος στο κρασί», σημείωσε, αναφέροντας ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτό του οινοποιείου Thymiopoulos από τη Νάουσα που στις ετικέτες δίνει έμφαση στον τόπο με ονομασίες όπως Βράνα Πέτρα, Αυτόριζο και Καϊάφας.
… το παράδειγμα της Ιταλίας
Η Ιταλία μπορεί να θεωρηθεί μια εκ των πρωτευουσών του οινοτουρισμού, αφού από τον πλούσιο βορρά μέχρι τον λαϊκό της νότο η γειτονική χώρα προσφέρει ένα ευρύ φάσμα εμπειριών στον επισκέπτη.
Όπως επισήμανε ο γγ του Ελληνοϊταλικού Επιμελητηρίου Μάρκο Ντε λα Πούπα, «το 2025 οι τουρίστες που θα επισκεφθούν την Ιταλία μόνο για οινοτουρισμό θα ξεπεράσουν τα 13 εκατ., αριθμός αυξημένος κατά 8,5% σε σχέση με το 2024».
Τα μεγέθη είναι σημαντικά αφού εκτιμώνται 20 εκατ. διανυκτερεύσεις συνδεδεμένες με τον οινοτουρισμό με ετήσια οικονομική αξία 2,5 δισ. ευρώ.
Ενδιαφέρον σύμφωνα με τον αξιωματούχο του οινοποιείου είναι και η αγοραστική δύναμη του κοινού του οινοτουρισμού, αφού πρόκειται συνήθως για μεσαία και υψηλά βαλάντια όπου το 31% είναι διατεθειμένο να ξοδέψει μεταξύ 21 και 40 ευρώ για μια επίσκεψη σε οινοποιείο, το 36% θα ξοδέψει περίπου 20 ευρώ, ενώ το 33% είναι διατεθειμένο να δώσει πολλά περισσότερα.