«Το μόνο πράγμα που δεν χορταίνει ο κόσμος είναι οι υπερβολές», είχε πει κάποτε ανάμεσα στα τόσα διφορούμενα αποφθέγματά του ο μεγάλος Ισπανός ζωγράφος Σαλβατόρ Νταλί. Ο ίδιος είχε συνδεθεί εξάλλου με το καλλιτεχνικό κίνημα του υπερρεαλισμού ή αλλιώς σουρεαλισμού και το υπηρέτησε με φανατισμό στα έργα του. Ο Νταλί γεννήθηκε και πέθανε στη Φιγέρες της Καταλονίας, μια μικρή πόλη που απέχει μόλις 120 χιλιόμετρα από την ξακουστή Βαρκελώνη, την πρωτεύουσα της αυτοδιοικούμενης ισπανικής περιφέρειας. Οι κάτοικοι της Βαρκελώνης όμως φαίνεται πως έχουν άλλη άποψη από τον Νταλί. Δείχνουν να έχουν χορτάσει με τις υπερβολές και τώρα παίρνουν την κατάσταση στα χέρια τους διαμαρτυρόμενοι εμφατικά για το φαινόμενο του υπερτουρισμού που χτυπά (και) τη Βαρκελώνη!
Μόλις προχτές, το βράδυ του Σαββάτου, χιλιάδες διαδηλωτές κατέβηκαν στο κέντρο της Βαρκελώνης κρατώντας νεροπίστολα και πλακάτ κατά των τουριστών, θέλοντας έτσι να εκφράσουν την αγανάκτησή τους και την οργή τους για το φαινόμενο του υπερτουρισμού στην Ισπανία. Το σύνθημά τους ήταν «Suficiente! Pongamos límites al turismo», δηλαδή «Αρκετά! Ας βάλουμε όρια στον τουρισμό», ζητώντας από το κράτος να βάλει φρένο στην εισροή τουριστών που επισκέπτονται κάθε χρόνο τη χώρα τους. Βέβαια, δεν είναι η πρώτη φορά που οι κάτοικοι της Βαρκελώνης διαμαρτύρονται για τον υπερτουρισμό στην περιοχή. Ήδη, εδώ και χρόνια, τα γκράφιτι πηγαινοέρχονταν στους τοίχους της πόλης με συνθήματα κατά των τουριστών. Κι αυτό γιατί το κόστος στέγασης στη Βαρκελώνη αυξήθηκε κατά 68% την τελευταία δεκαετία, δημιουργώντας συνθήκες οικονομικής ασφυξίας για τους ντόπιους και με ένα ντόμινο επιπτώσεων τόσο στο τοπικό εμπόριο όσο και στις συνθήκες εργασίας της περιοχής. Πριν από έναν μήνα ο δήμαρχος της Βαρκελώνης παρουσίασε ένα σχέδιο για τη σταδιακή κατάργηση όλων των βραχυχρόνιων μισθώσεων μέχρι το 2028, θέλοντας έτσι να χτίσει έναν προστατευτικό βραχίονα για τους κατοίκους που έρχονται αντιμέτωποι με το κόστος στέγασης, ώστε να γίνει επιτέλους η πόλη βιώσιμη για τους ντόπιους. Η υπερβολή που έλεγε κάποτε ο Νταλί όχι μόνο τους χόρτασε, αλλά κοντεύει να τους πνίξει μ’ άλλα λόγια.
Τα όσα συμβαίνουν στη Βαρκελώνη δεν πρέπει να μας φαίνονται μακρινά κι ανήκουστα. Τα περίπου 2.000 χιλιόμετρα που μας χωρίζουν δεν σημαίνουν τίποτε, γιατί τέτοιες καταστάσεις, που έχουν να κάνουν με το κόστος στέγασης και εντέλει με το κατά πόσο είναι βιώσιμες πολλές περιοχές της χώρας μας για τους ίδιους τους κατοίκους τους, είναι και δικό μας πρόβλημα.
Ακριβώς πριν από έναν χρόνο η υπουργός Τουρισμού Όλγα Κεφαλογιάννη από το βήμα της Βουλής είχε αναφερθεί στην «βιώσιμη και μακροχρόνια ανάπτυξη του τουρισμού στην οποία επενδύει η κυβέρνηση, αντιμετωπίζοντας τις προκλήσεις του σήμερα αλλά και του αύριο». Μάλιστα, η ίδια υπογράμμισε τότε πως στις προκλήσεις που έχει να αντιμετωπίσει ο τομέας του τουρισμού συγκαταλέγεται και η κλιματική αλλαγή, ο υπερτουρισμός, ο ανταγωνισμός αλλά και τα «κρίσιμα εργασιακά ζητήματα που συσσωρεύονται και αναζητούν επείγουσες λύσεις». Το τι βήματα έγιναν για την αντιμετώπιση όλων αυτών είναι σχετικά εύκολο να απαντηθεί: ελάχιστα των ελαχίστων. Εξάλλου, δεν χρειάζεται να έχει κανείς ικανότητες Σέρλοκ Χολμς για να διαπιστώσει πόσο ακριβά πληρώνουμε τον υπερτουρισμό όλοι εμείς οι κάτοικοι μιας από τις πιο τουριστικές χώρες παγκοσμίως. Τα κόστη έχουν εκτιναχθεί τόσο για τη μετάβαση όσο και για τη διαμονή και τη διασκέδαση, ιδιαίτερα στους πλέον δημοφιλείς προορισμούς. Κι από κοντά ακολουθούν κι οι υπόλοιποι. Το πώς βγαίνει η καθημερινότητα των κατοίκων σε τέτοιες περιοχές με τη λαίλαπα της ακρίβειας είναι άλλη μια παράμετρος.
Σύμφωνα με στοιχεία του Ινστιτούτου του Συνδέσμου Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων (ΙΝΣΕΤΕ), περίπου το ένα από τα τρία ευρώ που κερδίζει η Ελλάδα κάθε χρόνο προέρχεται από τον τουρισμό. Συγκεκριμένα, η συνολική συνεισφορά του κλάδου στην οικονομία το 2023, υπολογίζεται μεταξύ 62,8 δισ. και 75,6 δισ. ευρώ, δηλαδή μεγέθη που αντιστοιχούν μεταξύ 28,5% έως 34,3% του ΑΕΠ. Επομένως, μια τόσο μεγάλη βιομηχανία για τη χώρα μας θα πρέπει να προστατευτεί πολυεπίπεδα. Πρέπει να σηκώσουμε πραγματικά τα μανίκια και να δουλέψουμε εντατικά, για να την προστατέψουμε και κατ΄ επέκταση να προστατευτούμε όλοι μας.
Και δεν είναι μόνο πόσοι τουρίστες θα έρθουν και φέτος στη χώρα μας, αλλά και τι συμβαίνει με τους φυσικούς πόρους και τις υποδομές μας. Δεν είναι μόνο να μετράμε κεφάλια ξένων, αλλά να μετράμε και το κόστος της τουριστικής δραστηριότητας στην καθημερινότητα των κατοίκων της. Ο υπερτουρισμός πνίγει τον τουρισμό και την καθημερινότητα των ντόπιων και η βλάβη μάλλον γίνεται διαρκείας. Πρέπει να ληφθούν μέτρα άμεσα και να είναι υλοποιήσιμα και ριζοσπαστικά. Αλλιώς ίσως να είναι πολύ αργά και να καταλήξουμε στο γνωστό και «διηγώντας τα να κλαις».
Ο ίδιος ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος, σε παρέμβασή του προχτές στο συνέδριο «Διάλογοι της Νισύρου», έκανε ειδική μνεία στο φαινόμενο του υπερτουρισμού, υπογραμμίζοντας πως τα αδιέξοδά του αποκαλύπτουν την αξία των εναλλακτικών μορφών τουρισμού ως μέσου ανάπτυξης και προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος, αλλά και γενικότερα ως συμβολής στον πνευματικό πολιτισμό.
Από τα πιο εύκολα «μετρήσιμα» κόστη του υπερτουρισμού είναι η διαθεσιμότητα νερού στις τουριστικές περιοχές. Η ανομβρία, που πλήττει ολοένα και περισσότερο τις μεσογειακές χώρες λόγω της κλιματικής κρίσης, θέτει μείζον ζήτημα βιωσιμότητας: το νερό δεν φτάνει. Ήδη σε αρκετές περιοχές λένε το νερό νεράκι, όπως στη Λέρο, στη Σητεία ή και στην Κασσάνδρα της Χαλκιδικής. Κάθε χρόνο -και ειδικά το καλοκαίρι- κάνει έκκληση η δήμαρχος Κασσάνδρας να μην ποτίζουν οι παραθεριστές συνέχεια τα γκαζόν τους, μιας και το νερό δεν φτάνει και αναγκαστικά πάμε για πιο βαθιές γεωτρήσεις. Από ό,τι φαίνεται, δεν αντιλαμβανόμαστε την αξία του τόπου μας και τις αντοχές του έναντι του υπερτουρισμού. Η τέχνη χωράει άνετα τις υπερβολές που ήθελε ο Σαλβατόρ Νταλί, η φύση και το δομημένο περιβάλλον μας όμως έχουν όρια, δοκιμάζονται και κινδυνεύουμε να μη μας… χωράει ο ίδιος ο τόπος μας.