Ένα βιβλίο που αναφέρεται στο λαϊκό τραγούδι της κλασικής περιόδου 1950 – 1965 είναι πολύτιμο. Για δύο λόγους: Κατ’ αρχάς επειδή καλύπτει ένα βιβλιογραφικό κενό για μια περίοδο εξαιρετικά δημιουργική για το ελληνικό λαϊκό τραγούδι, όπως ονομάστηκε η μετεξέλιξη του ρεμπέτικου, που έχει τοποθετείται χρονικά στις αρχές της δεκαετίας του 1950, όταν οι Έλληνες εξερχόμενοι από την δεκαετή πολεμική περιπέτεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και του εμφυλίου ξεκινούσαν να δημιουργήσουν ένα καλύτερο αύριο. Επιπροσθέτως, ένα τέτοιο βιβλίο μας φέρνει σε επαφή με σημαντικούς μουσικούς, δημιουργούς, ερμηνευτές, που παραμένουν υποφωτισμένοι -στην καλύτερη περίπτωση- και συνήθως εξαιρετικά υποτιμημένοι. Πρόκειται για ένα έντονα επιδραστικό κομμάτι του αστικού πολιτισμού της χώρας μας στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα, όταν έμπαιναν τα θεμέλια της σημερινής Ελλάδας.
Με αυτά τα δεδομένα το βιβλίο «Πάνος Γεραμάνης & Λαϊκοί Βάρδοι», που παρουσιάζουν οι Εκδόσεις Τόπος έχει ενδιαφέρον. Πρόκειται στην ουσία για την επεξεργασία υλικού -σχολίων και συνεντεύξεων- της εκπομπής «Λαϊκοί Βάρδοι» του δημοσιογράφου Πάνου Γεραμάνη, που μεταδιδόταν από το ραδιόφωνο της ΕΡΤ κάθε απόγευμα από το 1990 έως το 2005. Για όσους τυχόν δεν γνωρίζουν, ο Γεραμάνης ήταν ένας δημοσιογράφος πολύ γνωστός για την ενασχόληση του με το λαϊκό τραγούδι, πιθανόν ο καταλληλότερος εκείνα τα χρόνια για να κάνει μια εκπομπή όπως οι «Λαϊκοί Βάρδοι». Όχι μόνο επειδή ήταν γνώστης του είδους και είχε επαφή με τους ανθρώπους που το διακονούσαν, αλλά κυρίως επειδή αγαπούσε αυτά τα τραγούδια και όσους τα υπηρετούσαν. Μια γνώση και μια αγάπη που πήγαινε πολύ πιο πέρα από τον Καζαντζίδη, τον Διονυσίου, την Πόλυ Πάνου, τον Γαβαλά και καμιά δεκαριά ακόμη διάσημα ονόματα, που αποτελούν τα… διαμάντια του στέμματος. Το στέμμα όμως αυτό καθαυτό το σμίλεψαν και το συντήρησαν εκατοντάδες μουσικοί, συνθέτες, στιχουργοί, τραγουδιστές, ιδιοκτήτες νυχτερινών κέντρων και δισκογραφικών εταιρειών, αλλά και ηχολήπτες στα στούντιο ηχογραφήσεων, που εκείνη την εποχή δούλευαν σχεδόν 24 ώρες το 24ωρο. Στο βιβλίο «μιλούν» γύρω στους 180 πρωταγωνιστές και δευτεραγωνιστές -αλλά πάντως συναγωνιστές- εκείνης της περιόδου. Όπως λέει στη Voria.gr η κ. Ναυσικά Γεραμάνη, μία εκ των δύο επιμελητριών του βιβλίου -η άλλη είναι η Μαριάννα Τζιαντζή- «στόχος μας δεν ήταν απλώς να παραθέσουμε κάποια βιογραφικά στοιχεία ανθρώπων που δεν είναι και τόσο γνωστοί, αλλά να παρουσιάσουμε τον καθρέφτη εκείνης της εποχής, όπως ήθελε ο Πάνος Γεραμάνης».
Για να πετύχουν το στόχο τους οι δύο επιμελήτριες προχώρησαν στην απομαγνητοφώνηση εκατοντάδων συνεντεύξεων και οργάνωσαν το υλικό τους σε θεματικά κεφάλαια που αφορούν την καθημερινότητα της εποχής και τις δυσκολίες της -το 90% των προσώπων που ασχολήθηκαν με το λαϊκό τραγούδι προέρχονταν από πολύ φτωχές οικογένειες-, τη διασκέδαση στα κέντρα και στα πανηγύρια, τη θέση των γυναικών στο πάλκο, τις περιοδείες στο εξωτερικό, όπου ζούσαν ομογενείς, τις φωνοληψίες της εποχής, αλλά και το μπουζούκι και τα υπόλοιπα όργανα που εμπλούτιζαν μια λαϊκή ορχήστρα. Σε κάθε κεφάλαιο μιλούν πολλοί, οι οποίοι καταθέτουν την άποψή τους για το συγκεκριμένο θέμα, ενώ στο βιβλίο δημοσιεύονται και αρκετές φωτογραφίες, που βοηθούν τον αναγνώστη να μπει καλύτερα στο κλίμα των ιστοριών.
«Βλέποντας το βιβλίο καταλαβαίνω ότι είναι σα να μπαίνει κανείς στο περιβόλι της χρυσής εποχής για το λαϊκό τραγούδι» λέει η κ. Γεραμάνη, η οποία διευκρινίζει ότι «αυτό το περιβόλι τροφοδοτεί μέχρι σήμερα τα γλέντια και τη διασκέδαση των Ελλήνων, αφού ακόμη και στις γιορτές των νεότερων παιδιών πάντα στο τέλος ακούγονται λαϊκά τραγούδια».
Στο εξώφυλλο του βιβλίου «Λαϊκοί Βάρδοι» υπάρχει μια φωτογραφία από το ραδιοφωνικό στούντιο της ΕΡΤ με τον Π. Γεραμάνη να συνομιλεί με τη Σωτηρία Μπέλλου, η οποία φοράει παλτό και καπελάκι, κρατάει στο χέρι της τσιγάρο και αναπτήρα, ενώ έχει μπροστά της ένα τασάκι. Η συγκεκριμένη φωτογραφία -όπως εξηγεί η Ν. Γεραμάνη- επελέγη για συγκεκριμένους λόγους: Αφενός επειδή η Μπέλλου είχε πρωταγωνιστικό ρόλο τόσο στην εποχή του ρεμπέτικου και του λαϊκού, όσο και στην περίοδο του έντεχνου -όπως ονομάστηκε- ελληνικού τραγουδιού, έχοντας ερμηνεύσει από Τσιτσάνη και Μητσάκη μέχρι Σαββόπουλο και Μούτση. Αφετέρου διότι η Σωτηρία Μπέλλου είχε κοινή καταγωγή με τον Πάνο Γεραμάνη, από την Χαλκίδα.
ΥΓ1: Η περσινή τεράστια κινηματογραφική επιτυχία της ταινίας «Υπάρχω», στην οποία καταγράφεται μέρος της ζωής και της τέχνης του Στέλιου Καζαντζίδη, οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι ο θρυλικός -και για πολλούς ο σημαντικότερος- Έλληνας τραγουδιστής παραμένει εξαιρετικά δημοφιλής, ενώ παράλληλα ο μύθος του δεν έχει ξεθωριάσει. Παράλληλα, όμως, αποδεικνύει και τη δύναμη που εξακολουθεί να έχει το κλασικό λαϊκό τραγούδι, το οποίο υπηρέτησε -πρώτος των πρώτων- ο Καζαντζίδης, αλλά και άλλοι σπουδαίοι δημιουργοί και ερμηνευτές.
ΥΓ2: Η αλήθεια είναι ότι αρκετοί δημοσιογράφοι αξιοποιούν τα γραπτά τους κείμενα για να τα παρουσιάσουν σε κάποιο βιβλίο. Ακόμη και από τηλεοπτικές εκπομπές έχουν προκύψει εκδόσεις που αφορούν σε ένα διαφορετικό από το τηλεοπτικό κοινό. Αντίθετα το ραδιόφωνο, αν και συχνά από τις συχνότητές του λέγονται και ακούγονται σημαντικά πράγματα, παραμένει κυρίως στο ηχητικό πεδίο. Ενώ, μάλιστα, οι νέες τεχνολογίες ευνοούν την αναζήτηση παλαιότερων τηλεοπτικών εκπομπών μέσω του Διαδικτύου, δεν ισχύει το ίδιο για τις ραδιοφωνικές εκπομπές. Τα τελευταία χρόνια μόνο η ΕΡΤ κάνει μια σχετική προσπάθεια, αλλά ο μεγάλος όγκος όσων λέγονται, δηλώνονται και ακούγονται ραδιοφωνικά είναι καταδικασμένος να χαθεί στον… αέρα!
ΥΓ3: Σύμφωνα με την κ. Γεραμάνη η ίδια και η Μ. Τζιαντζλή έχουν απομαγνητοφωνήσει και παραδώσει προς αξιοποίηση στην ΕΡΤ περί το 1.000.000 λέξεις από τις εκπομπές του Πάνου Γεραμάνη. Ίδωμεν!