Η κυρία Ελένη, μητέρα της Ρίτας, γεμάτη σιγουριά, λέει στον Ανδρέα, προειδοποιώντας τον σχεδόν: «Ξέρεις τι άτιμο πράγμα είν' ο τέντζερης; Κάθε πρωί τον γεμίζεις και κάθε βράδυ αδειάζει». Κι εκείνος με το κεφάλι ψηλά, λακωνικά και με άλλη τόση βεβαιότητα απαντά «ναι, αλλά είμαι νέος…». Η αξέχαστη σκηνή είναι από την αριστουργηματική ταινία «Αλίμονο στους νέους» (1961) του Αλέκου Σακελλάριου με πρωταγωνιστές του διαλόγου τη Σμάρω Στεφανίδου και τον Δημήτρη Χορν. Στο φιλμ ο Χορν ως άλλος υπέργηρος ζάμπλουτος Φάουστ ξεπουλά την ψυχή του στον Μεφιστοφελή για να γίνει νέος, απαρνούμενος τα πλούτη, και να κερδίσει την καρδιά της πανέμορφης και νέας Ρίτας, που υποδύεται η Μάρω Κοντού. Ξεμένει από τα λίγα χρήματα που έχει και μένει φτωχός, αλλά νέος. Κι εκεί του… κοπανά την πραγματικότητα στο κεφάλι με τον τέντζερη η υποτιθέμενη πεθερά…
Σε μια αντανάκλαση του μακρινού διαλόγου στο σήμερα θα μπορούσαμε να κρεμάσουμε τον τέντζερη στην κουζίνα και να τον αντικαταστήσουμε με το ενοίκιο που πληρώνουνε χιλιάδες ενοικιαστές στην Ελλάδα του 2025. Μάλιστα, η καλύτερη απεικόνιση θα ήταν ο ενοικιαστής να είναι ένας νέος της σημερινής εποχής. Γιατί πραγματικά «αλίμονο στους νέους» που πληρώνουν νοίκι, για να μείνουν σε ένα σπίτι. Και διπλά «αλίμονο στους νέους» που θέλουν να νοικιάσουν ένα σπίτι και δεν μπορούν κι αναγκάζονται να συνεχίζουν να μεγαλώνουν μέσα στο πατρικό τους. Με ό,τι φυσικά κοινωνικο-οικονομικά μπορεί να σημαίνει αυτό και με τις όποιες συνέπειες επιφέρει.
Έτσι τη φράση της κυρίας Ελένης θα μπορούσαμε σήμερα να την επαναδιατυπώσουμε ως εξής: «Ξέρεις τι άτιμο πράγμα είν' το νοίκι; Κάθε μήνα το πληρώνεις και κάθε μήνα το χρωστάς». Μόνο που, έτσι όπως στρώσαμε γενικώς την κατάσταση για τους νέους, έτσι τους βάζουμε -αναγκαστικά- και να κοιμηθούν…
Γνωρίζω πολλούς νέους που έχουν καβατζώσει τα 25 και τα 30 τους χρόνια, σπουδάζουν, δουλεύουν και συνεχίζουν να μεγαλώνουν μέσα στο… παιδικό ή εφηβικό τους δωμάτιο. Μένουν με τους γονείς τους, τις περισσότερες φορές ασφυκτιώντας, μιας και αδυνατούν να νοικιάσουν ένα σπίτι. Γιατί, πολύ απλά, δεν βγαίνουν οικονομικά. Όπως επίσης γνωρίζω πολλούς νέους που νοικιάζουν ένα σπίτι, αρκετά συχνά συγκατοικούν με άλλους και δεν βγαίνουν από το σπίτι, γιατί πάλι δεν… βγαίνουν οικονομικά!
Το να ζει κάποιος στο νοίκι είναι από μόνο του ένα δύσβατο μονοπάτι που το ανεβαίνει κάθε μήνα με δυσκολία. Φυσικά, εδώ δεν χωρούν ηλικιακές εξαιρέσεις. Μόνο που όταν κάποιος είναι νέος και νοικιάζει ή θα ήθελε να νοικιάζει -χτίζοντας τον δικό του οικείο χώρο και οικοδομώντας ένα προσωπικό λιμάνι- το πράγμα αποκτά άλλες διαστάσεις. Γιατί ο νέος φτιάχνει το μέλλον του, παράλληλα όμως φτιάχνει και το μέλλον αυτού του τόπου, καθορίζει την εξέλιξη των πραγμάτων.
Μάλιστα, δεν είναι λίγοι οι «μεγάλοι» που ελαφρά τη καρδία «πυροβολούν» τους νέους, γιατί δεν προχωρούν τη ζωή τους, φτιάχνοντας μια οικογένεια ή με ένα κεραμίδι πάνω από το κεφάλι τους. Πάντα με τα δικά τους μέτρα και σταθμά, με τις δικές τους προσλαμβάνουσες, συνήθως περασμένων δεκαετιών και χωρίς πραγματική ενσυναίσθηση. Πολλές φορές οι… πυροβολισμοί αυτοί έχουν και δόσεις αλαζονείας του τύπου «ξέρεις εγώ στην ηλικία σου τι έκανα; Τώρα εσείς…». Μια δόση αυτοκριτικής από τους μεγαλύτερους του στιλ «δεν σας ετοιμάσαμε την κατάσταση όπως έπρεπε, επιτρέψαμε ο καθένας στον βαθμό που του αναλογεί να φτάσουμε σε αυτό το χάλι» εκτιμώ πως θα βοηθούσε να έχουμε καλύτερη, ακριβέστερη εικόνα της σημερινής πραγματικότητας, ώστε να την αντιμετωπίσουμε και καλύτερα.
Ας σκεφτούμε με τι βασικό μισθό πληρώνεται ένας νέος σήμερα και τι ποσοστό από αυτόν πηγαίνει στο ενοίκιο. Οι αριθμοί, δηλ. τα ποσά σε ευρώ, είναι αμείλικτα. Όταν ένας νέος αναγκάζεται να δίνει τουλάχιστον 400 ευρώ σε ένα ανήλιο ισόγειο διαμέρισμα, που ήταν πριν κατάστημα ή αποθήκη και με ένα ψιλολίφτινγκ έγινε σπίτι, με κάγκελο στο παράθυρο, θωρακισμένη πόρτα, τσιμεντάκι στην είσοδο, για να μην πλημμυρίζει όταν βρέχει, και να στεγνώνει τα ρούχα του με το πιστολάκι -κι αυτό μάλιστα το βρήκε μετά από ατέλειωτο περπάτημα-, ε, αυτό σημαίνει πολύ απλά πως κάτι δεν κάναμε καλά. Δεν του στρώσαμε προϋποθέσεις μιας ζωής που έστω υποτυπωδώς έχει κάποια στάνταρ ποιότητας.
Ναι, σπίτια δεν υπάρχουν και ιδιαίτερα στις μεγάλες πόλεις με φυσικά πρωταγωνίστριες τη Θεσσαλονίκη και την Αθήνα. Τα κυβερνητικά μέτρα για να ανοίξουν χιλιάδες κλειστά διαμερίσματα -κάτι που δεν είναι τόσο απλό- δεν περπάτησαν. Αλλά και τα υπόλοιπα μέτρα για την αγορά σπιτιών με προνομιακά επιτόκια δεν έχουν μέχρι τώρα τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Γιατί λέμε στους νέους «πάρτε σπίτια κι αντί να νοικιάζετε πληρώστε το δάνειο για να σας μείνει στην τελική και το σπίτι…». Ναι, αλλά για να το πάρει με δάνειο χρειάζεται και μαγιά και πού να τη βρει όταν αμείβεται με 4 ή 5 ευρώ την ώρα; Τόσο απλά και τόσο καθαρά.
Η απόφαση του Μαξίμου, που ήρθε σαν πασχαλινό δώρο του νονού για την επιδότηση του ενοικίου με ένα μηνιάτικο κάθε Νοέμβριο, σίγουρα είναι μέτρο θετικό. Αλλά δεν φτάνει και το ξέρουμε όλοι. Κι επίσης δεν απαντά στα βασικά ζητήματα που συνιστούν αυτό που λέμε «στεγαστική πολιτική» ή αντιμετώπιση του προβλήματος στέγασης που αντιμετωπίζουν χιλιάδες ενοικιαστές σε όλη τη χώρα.
Τα μέτρα θα πρέπει να αποτελούν κομμάτι μιας εθνικής στρατηγικής, πάνω στην οποία θα πρέπει να σκύψουν τόσο η κυβέρνηση, ως έχουσα και την νομοθετική ευθύνη, όσο και σύσσωμη η αντιπολίτευση και όλοι αυτοί να δώσουν λύσεις στο διηνεκές. Θα πρέπει να συμφωνήσουν όλοι πως το στεγαστικό δεν είναι απλώς οικονομικό ζήτημα, αλλά είναι δημογραφικό και πάνω από όλα και κοινωνικό. Κυρίαρχο μέλημά μας θα πρέπει να είναι η στήριξη των νέων πάνω σε αυτό. Γιατί αλλιώς «αλίμονο στους νέους» και αλίμονο τι σύστημα τους παραδώσαμε και τι ευθύνες έχουμε κι εμείς οι ίδιοι.
ΥΓ1: Το πλεόνασμα-μαμούθ της ελληνικής οικονομίας, που αναμφισβήτητα δείχνει και τη θετική ρότα της οικονομικής πολιτικής αλλά και την προοπτική της ελληνικής οικονομίας γενικότερα, προέρχεται κατά ένα τρίτο από την πάταξη της φοροδιαφυγής, κατά ένα άλλο τρίτο από τους άμεσους φόρους και κατά ένα ακόμη τρίτο από τους έμμεσους φόρους. Άρα, το τελευταίο, με την ακρίβεια που έχουμε, του χρόνου φοβάμαι μη γίνει και το ένα δεύτερο…
ΥΓ2: Η εφορία δέχεται επίσημα πως τα ποσά των ενοικίων που δηλώνονται στις φορολογικές δηλώσεις ανέρχονται σε 255 ευρώ το μήνα. Εάν βρείτε σπίτι με 255 ευρώ το μήνα μη διστάσετε, ειδοποιήστε με…