Η πρωτοβουλία του δήμου Θεσσαλονίκης, που ανέδειξε χθες με ρεπορτάζ η Voria.gr, για την παραχώρηση στο Βαφοπούλειο Πνευματικό Κέντρο του γυάλινου περιπτέρου που βρίσκεται στο Πάρκο των Γλυπτών με σκοπό τη δημιουργία και λειτουργία Δημοτικής Ανταλλακτικής Βιβλιοθήκης, είναι εξαιρετική για πολλούς λόγους. Και αξίζουν συγχαρητήρια σε όσους την σκέφτηκαν, σε όσους την ενέκριναν. Και ελπίζουμε στο μέλλον τα συγχαρητήρια να τα δικαιούνται και όσοι θα την υλοποιήσουν.
Πρώτον, διότι προωθεί την βιβλιοφιλία και την φιλαναγνωσία σε μια εποχή που λόγω των κοινωνικών δικτύων οι νεότεροι άνθρωποι στην Ελλάδα εθίζονται να διαβάζουν μέχρι 100 ή 200 λέξεις. Διότι ανεξαρτήτως της ψηφιακής εποχής στην οποία έχουμε εισέλθει, η πραγματικότητα -όπως αναδεικνύεται από την βιωμένη εμπειρία στον ανεπτυγμένο κόσμο- είναι ότι χωρίς διάβασμα κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να εξελιχθεί ως πνευματικό και κοινωνικό όν. Με δύο λόγια: ό,τι κι αν κάνει κάποιος στη ζωή του -εννοείται και όποιο επάγγελμα κι αν ασκεί- με τα βιβλία μπορεί να γίνει καλύτερος. Ενδεχομένως και με άλλους τρόπους, αλλά μέσω των βιβλίων το αποτέλεσμα είναι εγγυημένο.
Δεύτερον, επειδή ένας οργανισμός τοπικής αυτοδιοίκησης διαθέτει στα βιβλία έναν χώρο, που λόγω της τοποθεσίας του μπορεί να… αξιοποιηθεί για πολύ πιο προσοδοφόρους οικονομικά τρόπους. Δηλαδή ο δήμος Θεσσαλονίκης σε αυτή την περίπτωση δίνει προτεραιότητα στα βιβλία, έναντι -ας υποθέσουμε- των καφέδων, των ποτών και της καφενειακής νοοτροπίας. Για τη Θεσσαλονίκη του 21ου αιώνα και του 2025 η συγκεκριμένη κίνηση αποτελεί εξαίρεση, που αξίζει να επισημανθεί.
Τρίτον, για να μην παρεξηγηθούμε: ο δήμος Θεσσαλονίκης, όπως και άλλοι δήμοι και οργανισμοί στη χώρα, διαθέτουν βιβλιοθήκες, μέσω των οποίων οι πολίτες μπορούν να αναζητούν αυτό που ψάχνουν ή να δανείζονται βιβλία. Μόνο που συνήθως αυτές οι δημοτικές ή γενικότερα δημόσιες βιβλιοθήκες είναι στριμωγμένες είτε σε απρόσωπα -και συχνά αντιαισθητικά- τσιμεντένια κουτιά, είτε σε κάποιες «τρύπες» χωμένες σε «υγρά κι ανήλιαγα στενά» που λιγότερο σε ελκύουν και σε προσελκύουν να τα επισκεφθείς και περισσότερο σε απωθούν. Σαν να δημιουργήθηκαν υποχρεωτικά από παράδοση και υποχρέωση, κάτι σα δικαιολογία πολιτισμού. Στην προκειμένη περίπτωση, ένα γυάλινο περίπτερο στη Νέα Παραλία είναι κάτι ανοιχτό ή μάλλον ορθάνοιχτο προς όλες τις κατευθύνσεις. Προς τη θάλασσα και τους χιλιάδες που καθημερινά -και αναλόγως της εποχής- διέρχονται και διασχίζουν το πλακόστρωτο της παραλίας, συχνά με χαλαρή διάθεση, που ευνοεί την υπέρβαση. Και το βιβλίο στις μέρες μας συνιστά υπέρβαση για… μικρούς και μεγάλους. Όπως αποδεικνύεται κάθε χρόνο, εδώ και πέντε δεκαετίες και περισσότερο, στο Φεστιβάλ Βιβλίου Θεσσαλονίκης, το γοητευτικό περιβάλλον της παραλίας συνηγορεί υπέρ των βιβλίων.
Τέταρτον, οι άνθρωποι που θα δουλέψουν στη νέα αυτή βιβλιοθήκη πρέπει να επιλεγούν με προσοχή και αυστηρότητα. Να ξέρουν το αντικείμενο και -κυρίως- να μπορούν να συντονιστούν με την ψυχολογία των βιβλιόφιλων. Να μην κοιτούν διαρκώς το ρολόι τους για το πότε θα τελειώσει η… βάρδιά τους.
Πέμπτο, ένα ανοιχτό βιβλιοπωλείο πρέπει να περιέχει τη μεγαλύτερη δυνατή γκάμα θεματολογίας, ώστε να προσελκύει όλες τις ηλικίες και κυρίως τους νέους που είναι το πιο δύσκολο κοινό της συγκεκριμένης αγοράς. Διότι σχετικά πρόσφατα ένας Θεσσαλονικιός που θέλησε να προσφέρει -δηλαδή να δωρίσει- βιβλία σε Δημοτική Βιβλιοθήκη και συγκεκριμένα στο παράρτημα της Κάτω Τούμπας πληροφορήθηκε ότι γίνονται δεκτά μόνο βιβλία μυθοπλασίας. Αν ο συγκεκριμένος περιορισμός ισχύει γενικότερα, σημαίνει ότι οι αρμόδιοι φοβούνται τη no fiction θεματολογία, που βασίζεται είτε στην πραγματική ζωή, είτε συμπεριλαμβάνει απόψεις και θέσεις μακριά από την ουδετερότητα. Μόνο που χωρίς τα βιβλία αυτών των κατηγοριών μια βιβλιοθήκη είναι… λειψή.
Έκτο – και αυτονόητο (;): Θα εφαρμοστούν από την πλευρά του δήμου Θεσσαλονίκης κάποιες μέθοδοι επιθετικού μάρκετινγκ (παρουσιάσεις βιβλίων, συνεντεύξεις συγγραφέων, αναγνώσεις κλπ.), να γίνει από την αρχή γνωστός ο χώρος, ώστε με την αρχική ορμή και το πέρασμα του χρόνου να χτίσει το δικό του brand name.
Όπως συμβαίνει με όλα τα σχέδια, τους σχεδιασμούς και τους προγραμματισμούς αφενός ο διάβολος κρύβεται στις λεπτομέρειες και αφετέρου ο δρόμος για την Κόλαση είναι στρωμένος με καλές προθέσεις. Στην προκειμένη περίπτωση οι λεπτομέρειες που μπορεί να οδηγήσουν στην… Κόλαση είναι ο τρόπος με τον οποίο θα στηθεί το συγκεκριμένο πρότζεκτ. Οι υπεύθυνοι του δήμου και του Βαφοπούλειου πρέπει να βρουν έναν τρόπο η πολύ καλή τους ιδέα να υλοποιηθεί με τρόπο που θα οδηγήσει σε ελκυστικό αποτέλεσμα.
Το σημείο αναμφίβολα έχει πολλά πλεονεκτήματα. Το θέμα είναι να μη χαθεί η υπόθεση στην αυστηρότητα της γραφειοκρατίας και τη στεγνότητα της υπαλληλικής νοοτροπίας. Πρέπει να βρεθεί ένας τρόπος ο χώρος να αποπνέει χαλαρότητα, αλλά και να είναι ανοιχτός ακόμη και όταν ο πολύς κόσμος δεν δουλεύει, όπως το απόγευμα και το βράδυ, αλλά και τα σαββατοκύριακα. Μακάρι να βρεθούν οι… φόρμουλες, κάτι που θα φανεί προς τα τέλη του χρόνου -το αργότερο την Άνοιξη- όταν και η συγκεκριμένη βιβλιοθήκη αναμένεται να λειτουργήσει. Διότι -ας μην ξεχνάμε- πως βρισκόμαστε στη Θεσσαλονίκη. Μια πόλη στην οποία αφενός τα μουσεία ορισμένες φορές -κατά καιρούς καταγγελίες βλέπουν το φως της δημοσιότητας- δεν είναι ανοιχτά τα απογεύματα, ούτε τις Κυριακές, ενώ αφετέρου, συχνά οι όμορφες ιδέες άσχημα καίγονται!