Μια σειρά από μέτρα σημαντικού κόστους, αλλά με εξίσου σημαντικό οικονομικό και κοινωνικό πρόσημο, αναμένεται να ανακοινώσει ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, στην 88η ΔΕΘ, για το στεγαστικό ζήτημα.
Το πρόβλημα είναι εκρηκτικό. Όχι μόνο για τους νέους, αλλά για όλους. Το έχω επισημάνει ξανά μέσα στον προηγούμενο χρόνο ότι η κυβέρνηση, όταν βλέπει πως δημιουργούνται εκρηκτικές και ανεξέλεγκτες καταστάσεις στην αγορά, οφείλει να παρεμβαίνει. Αλλιώς υπάρχει ασυδοσία και κίνδυνος δημιουργίας μιας φούσκας που περιλαμβάνει τους πάντες.
Το ράλι των τιμών για την ενοικίαση και την αγορά ακινήτου κοστίζει πολύ στα νοικοκυριά. Αφύσικα πολύ, δεδομένης της κρίσης ακρίβειας που βιώνουμε στη χώρα και του ύψους των αμοιβών των εργαζομένων.
Η κυβέρνηση όφειλε να παρέμβει σε μια εμφανή στρέβλωση της αγοράς, που καταγράφεται από όλους κι από τα επίσημα στατιστικά στοιχεία (ευρωπαϊκά και ελληνικά). Και σύμφωνα με το ΑΠΕ/ΜΠΕ θα το κάνει ο ίδιος ο πρωθυπουργός με την ανακοίνωση μιας δέσμης έξι μέτρων στα εγκαίνια της φετινής ΔΕΘ.
Μείωση των τιμών μην περιμένουμε. Αυτή είναι συνάρτηση άλλων παραγόντων και αποτέλεσμα της εφαρμογής επιτυχημένων μέτρων. Αν η πολιτική της κυβέρνησης πετύχει δεν θα το γνωρίζουμε άμεσα, αλλά σε βάθος χρόνου. Αλλιώς δε θα μιλούσαμε για μέτρα, αλλά για σκάσιμο φούσκας...
Η συγκράτηση όμως των τιμών, η διακοπή της ξέφρενης ανοδικής πορείας των τιμών, μπορεί να είναι άμεση. Κι αυτό είναι ένα στοίχημα που πρέπει να κερδίσει η κυβέρνηση για κοινωνικούς, αλλά και οικονομικούς λόγους. Για το συλλογικό συμφέρον, καθώς το ατομικό ήδη θησαυρίζει τα τελευταία χρόνια, ειδικά μετά το τέλος της οικονομικής κρίσης.
Στη Θεσσαλονίκη έχουμε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα συγκεκριμένα μέτρα και για την επιτυχή έκβαση της πολιτικής παρέμβασης της κυβέρνησης στην αγορά. Δεν είναι μυστικό ότι οι τιμές των ακινήτων στην ευρύτερη περιοχή έχουν ξεφύγει πολύ πάνω από τις ικανότητες του μέσου πολίτη, με αποτέλεσμα ο τελευταίος να συμβιβάζεται με ανεπαρκείς λύσεις στέγασης για οικονομικούς λόγους. Και για ενοικίαση και για αγορά. Αυτό συνεπάγεται επιδείνωση του βιοτικού επιπέδου και υποχωρήσεις με σημαντικές επιπτώσεις στην καθημερινότητα, την τσέπη και τη λειτουργία της οικογένειας ή του ατόμου, ακόμα και της επιχείρησης.
Κεντρικό ρόλο στο κυβερνητικό σχέδιο έχει η αύξηση προσφοράς ακινήτων στην αγορά με την αξιοποίηση των κλειστών διαμερισμάτων, των αναξιοποίητων ακινήτων. Μόνο που ακόμα δεν γνωρίζουμε καν τον ακριβή αριθμό τους και επίσης τη χωροθέτησή τους και την κατάστασή τους, οπότε είναι αμφίβολη και η συνεισφορά στην αντιμετώπιση του προβλήματος. Μιλάμε για 200.000 ακίνητα ή για 600.000; Πού είναι αυτά τα ακίνητα; Σε τι κατάσταση βρίσκονται σήμερα; Μια ιδέα για τη Θεσσαλονίκη την έχουμε, αλλά είναι απλώς μια ιδέα...
Είναι αντιληπτό ότι για να δούμε αποτελέσματα από την πολιτική που θα εξαγγελθεί θα απαιτηθεί αρκετός χρόνος και στο μεσοδιάστημα ο πολίτης θα συνεχίσει να βιώνει το πρόβλημα ολοένα και πιο έντονα, διότι έτσι λειτουργεί η αγορά. Βρίσκει την ευκαιρία να κερδίσει όσο το δυνατόν περισσότερα. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να προχωρήσει η κυβέρνηση στην αξιοποίηση των ανενεργών ακινήτων. Το αντίθετο. Πρέπει να το κάνει με τους ταχύτερους δυνατούς ρυθμούς, ώστε να μην αφήσει περιθώρια στην αγορά για ακόμα μία αρπαχτή σε βάρος του πολίτη.
Τα έξι μέτρα της κυβέρνησης για το στεγαστικό, σύμφωνα πάντα με τις πληροφορίες από το εθνικό πρακτορείο ειδήσεων, είναι τα εξής:
-Αύξηση των διαθέσιμων ακινήτων μέσα από το απόθεμα των ανενεργών. Τα κλειστά διαμερίσματα μπορούν αν ανοίξουν να αλλάξουν τις ισορροπίες στην αρχή της προσφοράς και της ζήτησης και να οδηγήσουν σε πτώση των τιμών. Πρώτα όμως πρέπει να καταγραφούν, να αποτυπωθεί η κατάστασή τους και να αξιολογηθούν για τον βέλτιστο τρόπο αξιοποίησής τους.
-Παρέμβαση στις βραχυχρόνιες μισθώσεις. Περισσότερη φορολογία, αυξημένοι συντελεστές και πιθανώς επιβολή ορίου ανά περιοχή. Επειδή το μέτρο έχει συζητηθεί επί μεγάλο χρονικό διάστημα έχουν ακουστεί πολλά. Μεταξύ αυτών επισημαίνω λογικές ότι η κυβέρνηση με «εχθρική» στάση προς τη βραχυχρόνια μίσθωση κάνει τα χατίρια των ξενοδόχων ή ότι η κυβέρνηση επέτρεψε την ασυδοσία στη βραχυχρόνια μίσθωση, με αποτέλεσμα τη στεγαστική κρίση. Τα θεωρώ υπερβολικές προσεγγίσεις. Η βραχυχρόνια μίσθωση άρχισε πια να λειτουργεί με κανόνες, όμως η κυβέρνηση οφείλει πλέον να αναγνωρίσει πως πρέπει να παρέμβει επειδή υφίσταται στεγαστική κρίση στη χώρα. Και θα πρέπει να βρει τρόπο προκειμένου τα πολλά ακίνητα που διατίθενται πια προς βραχυχρόνια μίσθωση να επιστρέψουν στην αγορά ως προσφερόμενοι χώροι για κατοικία (μακρόχρονη ή μόνιμη), βάζοντας κίνητρα και αντικίνητρα. Κι αυτή είναι μια παρέμβαση που μπορεί να αποδώσει σχετικά σύντομα καρπούς.
-Το Μητρώο Ακινήτων είναι ουσιαστικά ακόμα μια προσπάθεια για να περιοριστεί το μαύρο χρήμα στις αγοραπωλησίες (κυρίως) των ακινήτων. Η δημιουργία της σχετικής πλατφόρμας δημόσιας ανάρτησης στοιχείων ακινήτων βοηθάει κυρίως τα έσοδα του κράτους, δηλαδή τον περιορισμό της μαύρης οικονομίας σχετικής με το ακίνητο, η οποία αποτελεί έναν θλιβερό κανόνα εδώ και δεκαετίες στη χώρα. Στόχος ο περιορισμός της φοροδιαφυγής. Μέτρο λογικά άμεσης απόδοσης, αλλά συνάμα και αμφίβολης...
-Δεύτερο πρόγραμμα «Σπίτι μου». Η συνέχιση του επιτυχημένου προγράμματος απαιτεί πρωτίστως έγκριση από την ΕΕ για να μπει στο Ταμείο Ανάκαμψης, ενώ η συνέχιση του Ταμείου Ανάκαμψης, παρά το γεγονός ότι οι περισσότερες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις το θεωρούν αδήριτη ανάγκη, δεν είναι απολύτως βέβαιη. Σε κάθε περίπτωση ένα «Σπίτι μου ΙΙ» με προϋπολογισμό 2 δισεκατομμυρίων ευρώ θα δώσει λύσεις, δεδομένου ότι εξετάζονται και κάποιες αλλαγές στα ηλικιακά και εισοδηματικά κριτήρια, όπως και στις προϋποθέσεις για την ηλικία και την αξία των ακινήτων τα οποία είναι στο πρόγραμμα.
-Το πρόγραμμα κοινωνικής αντιπαροχής αποτελεί επίσης μια σημαντική διέξοδο, όμως η αδρανής περιουσία του Δημοσίου δεν κατέστη εδώ και δεκαετίες εφικτό να αξιοποιηθεί με τέτοιο τρόπο, ώστε να δώσει λύσεις (που μπορεί) με κοινωνικό πρόσημο, ειδικά για τα χαμηλότερα εισοδήματα και τους πολίτες που με βάση τα δεδομένα της αγοράς θεωρούν άπιαστο όνειρο την απόκτηση δικής τους κατοικίας. Στον σχεδιασμό της κυβέρνηση η κατασκευή περισσότερων από 2.500 κατοικιών για πολίτες έως 39 ετών, με δυνατότητα αγοράς μετά μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο. Στη Θεσσαλονίκη μπορεί εφόσον προχωρήσει το σχέδιο να δημιουργήσει νέες συνθήκες, ενώ κάτι θα πρέπει επιτέλους να γίνει και με εκείνο το ξεχασμένο σχέδιο για το στρατόπεδο στο Κορδελιό, σχετικό με την κοινωνική κατοικία...
-Συνέχιση του προγράμματος «Ανακαινίζω – Νοικιάζω». Προβλέπει αύξηση της επιδότησης για εργασίες επισκευής σε κλειστά διαμερίσματα, ώστε σύντομα να μπουν στην αγορά ενοικίασης. Αναμφίβολη η αξία του προγράμματος, αρκεί να μην καταστεί προσβάσιμο για λίγους.
Το κυβερνητικό σχέδιο για τη στεγαστική κρίση πατάει πάνω σε πρακτικές παρεμβάσεις. Το ζητούμενο είναι η μάχη με τον χρόνο. Εκεί πρέπει να εστιάσει η κυβέρνηση, διότι η κατάσταση είναι πια επώδυνη για πολλούς πολίτες, σε συνδυασμό με τα άλλα δεδομένα της αγοράς (χαμηλοί μισθοί, κρίση ακρίβειας). Ενδεχόμενη επιτυχής παρέμβαση στο στεγαστικό θα είναι επωφελής για όλους και για την κυβέρνηση, έστω και σε βάθος τριετίας. Άλλωστε, μια τριετία θα χρειαστεί για να έχουμε απτά αποτελέσματα και νέα δεδομένα. Αρκεί να επιτευχθεί η προσδοκώμενη βελτίωση.