Όταν οι πολίτες ακούν ανακοινώσεις, πολιτικών, αυτοδιοικητικών, διοικητικών και λοιπών που έχουν αποφασιστικές αρμοδιότητες στα χέρια τους, έμαθαν να κρατάνε μικρό καλάθι. Ενίοτε και να απαξιώνουν τις εξαγγελίες, διότι η πράξη τούς δικαιώνει σχεδόν πάντα. Ειδικά στη Θεσσαλονίκη μάθαμε να ζούμε με αυτή την ασυνέπεια και την αναξιοπιστία στα έργα υποδομής, που είναι και ο καθρέφτης της άσκησης διοίκησης στην καθημερινότητά μας.
Η εμπιστοσύνη έχει χαθεί από την τοπική κοινωνία και η αποτελεσματικότητα παραμένει ζητούμενο ακόμα κι όταν έχουμε να κάνουμε με έργα που χρηματοδοτούνται από ευρωπαϊκούς πόρους στο πλαίσιο σφιχτών και πολύ συγκεκριμένων χρονοδιαγραμμάτων.
Θα σκεφτεί κάποιος ότι δεν είναι μόνο η Ελλάδα ή η Θεσσαλονίκη που βιώνουν αυτή την κατάσταση και θα έχει δίκιο. Όλη η Ευρώπη κάπως έτσι λειτουργεί. Άλλωστε, η εμπιστοσύνη σε όσους έχουν αποφασιστικές αρμοδιότητες έχει χαθεί προ πολλού και γι' αυτό άλλωστε υπάρχουν οι πολιτικές εξελίξεις που υπάρχουν σε όλη την Ευρώπη, υπάρχει η απαξίωση που είναι γενικευμένη, υπάρχει ο προβληματισμός και η χλεύη. Να αναφέρω πως η κάθε Προγραμματική Περίοδος (το ΕΣΠΑ δηλαδή) έχει τον κανόνα «ν+3» (ο οποίος παλαιότερα ήταν «ν+2»). Αυτό σημαίνει ότι από τη λήξη της Προγραμματικής Περιόδου δίνεται περιθώριο τριών ετών για να ολοκληρωθούν τα έργα που δεν πρόλαβαν τις προθεσμίες τους. Ούτε αυτό δεν είναι αρκετό. Κι επειδή δεν είναι αρκετό βρήκαμε τα «έργα γέφυρες», δηλαδή τα έργα που πηγαίνουν από τη μια προγραμματική περίοδο στην άλλη. Καλύτερο από εκείνες τις ατελείωτες και θολές συμπληρωματικές συμβάσεις του παρελθόντος, αλλά πάλι...
Στα πολλά χρόνια που πλέον είμαι σε αυτό το επάγγελμα έχω ακούσει ουκ ολίγες εξαγγελίες. Μέχρι που τα μαλλιά μου άρχισαν να ασπρίζουν δεν είχα κανέναν λόγο να είμαι αρνητικός στις εξαγγελίες και τα χρονοδιαγράμματα. Κάποια στιγμή όλοι ωριμάζουν κι εγώ που τώρα ψάχνω να βρω τις μαύρες τρίχες στην κεφαλή δυσκολεύομαι πολύ να εμπιστευτώ και την πιο απλή εξαγγελία.
Η απορία και η επιμονή
Ποτέ πάντως δεν κατάλαβα γιατί ανακοινώνονται νωρίτερα από ό,τι πρέπει κάποια πράγματα πολύ συγκεκριμένα, ενώ αυτοί που τα ανακοινώνουν γνωρίζουν ότι θα εκτεθούν, καθώς δεν πρόκειται να είναι συνεπείς απέναντι στις εξαγγελίες τους και στους πολίτες.
Είναι γνωστό ότι κάθε έργο έχει συγκεκριμένο συμβατικό χρονοδιάγραμμα. Δηλαδή στη σύμβαση που υπογράφεται υπάρχει συγκεκριμένος χρόνος παράδοσης του έργου. Αυτός λοιπόν ο χρόνος παραβιάζεται συστηματικά. Δεν θέλω να αναφερθώ σε παραδείγματα, ούτε στους λόγους που γίνεται αυτή η παραβίαση. Δεν έχει κανένα νόημα. Είναι ίσως ο μοναδικός κανόνας που δεν έχει εξαιρέσεις. Το λέω με υπερβολή, διότι κάποιες εξαιρέσεις υπάρχουν, αλλά είναι τόσο λίγες που δεν τις προσέχει πια κανείς.
Οι δικαιολογίες για τις καθυστερήσεις, τις ακυρώσεις, τις απώλειες έργων, τις παραπομπές στις καλένδες κτλ., περισσεύουν. Εδώ για να τηρηθεί το τελευταίο χρονοδιάγραμμα παράδοσης της βασικής γραμμής του μετρό Θεσσαλονίκης (να μην έχουμε δηλαδή κι άλλες καθυστερήσεις) έφτασε να στείλει τελεσίγραφο ο ίδιος ο πρωθυπουργός της χώρας. Κάπου έλεος.
Όλο αυτό το γενικευμένο και απολύτως δικαιολογημένο κλίμα δυσπιστίας (το λέω με πολύ κομψό τρόπο) θα μπορούσε να έχει αποφευχθεί. Τουλάχιστον θα μπορούσε να περιοριστεί από τους νεότερους, καθώς τα παθήματα του παρελθόντος θα έπρεπε να γίνουν μαθήματα. Είσαι επικεφαλής ενός φορέα, οργανισμού, αρχής... Σου λένε οι υπηρεσιακοί, ο εργολάβος, η σύμβαση, τα δεδομένα ότι το έργο θα παραδοθεί τότε. Αφού ξέρεις ότι κάτι θα προκύψει και δεν θα παραδοθεί «τότε» γιατί πας καλέ μου και δίνεις αυτή την ημερομηνία; Γιατί λες με σιγουριά «τότε» στον κόσμο; Γιατί πρέπει ο κόσμος να σε δικαιολογήσει όταν αστοχήσεις σε χρόνους, σε χρήμα, σε ποιότητα; Γιατί στο φινάλε δεν λες «τότε» συν έξι μήνες, ένα χρόνο, δύο... αναλόγως του μεγέθους του έργου, μπας και πέσεις μέσα; Γίνε υπερβολικός. Πες για μια γέφυρα που υπάρχει υποχρέωση βάσει σύμβασης να παραδοθεί τον Μάιο του 2025 ότι θα παραδοθεί τα Χριστούγεννα ή την άνοιξη του 2026. Ποιος ασχολείται με τη συμβατική προθεσμία από τον υπόλοιπο κόσμο πλην των άμεσα εμπλεκομένων και υποχρεωμένων να την τηρήσουν (και δεν την τηρούν); Ποιος θα σε ψέξει για το γεγονός ότι ενώ είχες τάξει να παραδώσεις ένα έργο ένα χρόνο μετά τη συμβατική προθεσμία του, το παρέδωσες νωρίτερα; Τα εύσημα θα πάρεις. Κι αν βρεθεί και κάποιος να σε ρωτήσει γιατί ενώ η σύμβαση προβλέπει παράδοση τον Μάιο του 2025 εσύ λες άνοιξη του 2026 η απάντηση είναι εύλογη: Ολοκληρώνεται στην Ελλάδα κανένα έργο στην ώρα του;
Είναι προφανές ότι η αυτονόητη αυτή σκέψη της κοινωνίας δεν πείθει κανέναν από εκείνους που ασκούν διοίκηση, έχουν αποφασιστικές αρμοδιότητες ή πραγματοποιούν τις όποιες εξαγγελίες.
Ποιος είναι ο λόγος; Δεν μπόρεσα πολλά χρόνια τώρα να καταλάβω γιατί προτιμούν να τους κράξουν εκ των υστέρων, παρά να τους ασκήσουν κριτική (σιγά την κριτική δηλαδή) εκ των προτέρων... Ο δρόμος που ακολούθησαν οδήγησε στην απαξίωση και στην έλλειψη εμπιστοσύνης, μέχρι χλευασμού επαναλαμβάνω. Κάποια στιγμή δεν πρέπει να το πάρουν αλλιώς;
Η καλλιέργεια ελπίδας στην κοινωνία είναι θετική. Άλλωστε με την ελπίδα ψηφίζει ο κόσμος. Αρκεί βέβαια οι ελπίδες να μην αποδειχθούν (όπως συνήθως αποδεικνύονται) φρούδες. Υπάρχει η λεγόμενη «βάσιμη ελπίδα». Μήπως να κυνηγούσαν αυτή οι πολιτικοί και αυτοδιοικητικοί, οι οποίοι άλλωστε είναι και αιρετοί και σε κανονικές συνθήκες οι μόνοι που τελικά λογοδοτούν στους πολίτες;
Η Θεσσαλονίκη της εξαγγελίας
Στη Θεσσαλονίκη έχουμε μια επέκταση του μετρό στην Καλαμαριά που εσχάτως φαίνεται να έχει ανάγκη παράτασης κανένα δίμηνο, τρίμηνο και βλέπουμε. Έχουμε από την άλλη ένα Flyover που προς το παρόν πάει και πιο γρήγορα από το αναμενόμενο. Έχουμε κάτι ξεχασμένα έργα στο λιμάνι, από τον έκτο προβλήτα μέχρι τις συνδέσεις με οδικό και σιδηροδρομικό δίκτυο, που όταν με το καλό ολοκληρωθούν θα πρέπει να έχουμε ξεχάσει όλοι το παρελθόν τους, αλλιώς αντί να χαιρόμαστε θα πρέπει να κλαίμε. Έχουμε κι ένα Παιδιατρικό Νοσοκομείο που φαίνεται να ολοκληρώνεται στην ώρα του. Κι από την άλλη ένα Ογκολογικό το οποίο ακόμα είναι στις διαδικασίες και θα πάρει χρόνια. Έχουμε ένα Μουσείο Ολοκαυτώματος που σέρνεται, μια ανάπλαση της ΔΕΘ που έχει εξαγγελθεί κι εγώ δεν ξέρω πότε κι ακόμα δεν έχουμε τελικό σχέδιο και μια ανάπλαση παραλιακού μετώπου ή ακόμα και μια διάνοιξη του «ορφανού» χιλιομέτρου της Μίκη Θεοδωράκη (πρώην Λαγκαδά) που επίσης δεν έχουν φτάσει σε σημείο επίλυσης βασικών ζητημάτων για να ξεκινήσουν όχι για να ολοκληρωθούν. Για να μην αναφερθώ στη διάνοιξη της Πόντου στην Καλαμαριά που τη θυμάμαι ως εκκρεμότητα πριν από πολλές δεκαετίες. Ακόμα και τις υπόλοιπες επεκτάσεις του μετρό, όπου αναγκαστικά στη σχετική μελέτη έπρεπε να μπει κάποιο χρονοδιάγραμμα, εκείνο το 2040 μοιάζει με πολύ μακρινό όνειρο. Τόσο μακρινό που όταν κάποιος αναφέρεται σε αυτό περισσεύουν οι αντιδράσεις χλευασμού...
Και θέλω να αναφερθώ και στα δυο «πολυχρονεμένα» έργα που εσχάτως μπήκαν στον δημόσιο διάλογο. Στο τραμ και τη θαλάσσια συγκοινωνία. Αν συμβούλευα τον δήμαρχο θα του έλεγα να μην κάνει την παραμικρή αναφορά σε δημόσια ανακοίνωση. Δεν χρειάζεται προφανώς τη δική μου συμβουλή. Έχει άλλους ειδικότερους εμού να το κάνουν. Αλλά τα αποτελέσματα των ανακοινώσεων μάλλον ήταν προδιαγεγραμμένα. Και οι αλλαγές φέρνουν αχρείαστη κουβέντα για δυο έργα που έπρεπε να είναι υπερώριμα τόσες δεκαετίες που είναι στον τοπικό δημόσιο διάλογο, αλλά χρειάζονται πολλή δουλειά ακόμα για να φτάσουν να θεωρηθούν έργα προς υλοποίηση (για την έναρξή τους ούτε λόγος). Οι ανακοινώσεις ήταν πολύ πρώιμες και επαναλαμβάνω δημιουργούν αχρείαστες αρνητικές εντυπώσεις, παρότι είναι αυτονόητα θετικό η πόλη και να θέλει και να διεκδικεί περισσότερα μέσα μαζικής μεταφοράς. Η τοπική κοινωνία, έξω από εκείνους που ασχολούνται με τα έργα λόγω αντικειμένου, ακούει ένα πράγμα και περιμένει να γίνει πράξη. Το τραμ και τη θαλάσσια συγκοινωνία. Απέχοντας τόσο πολύ από το να αρχίσουν αυτά τα έργα, αντιλαμβάνεται εύκολα κάποιος ποια αίσθηση μένει ή θα μείνει τελικά από τις εξαγγελίες...
Προσοχή: Δεν θέλω σε καμιά περίπτωση να περιορίσω τις προσδοκίες ή να ψαλιδίσω ελπίδες ή να αμαυρώσω το όραμα μιας δημοτικής αρχής. Κάθε πολιτικός και αυτοδιοικητικός μπορεί να κάνει σχέδια, μπορεί να διεκδικεί, χρειάζεται να έχει όραμα. Η κοινωνία όμως, όσο κι αν επιδοκιμάζει την ελπίδα, αυτό που αναζητά είναι έργο. Να μην ξεχνάμε άλλωστε ότι στη Θεσσαλονίκη μιλάμε για μια πολύ κουρασμένη κοινωνία, ειδικά από εξαγγελίες που ακόμα δεν έγιναν πράξη...