Εξελίξεις και μάλιστα σημαντικές έχουμε για αρκετά από τα πρώην στρατόπεδα της Θεσσαλονίκης, που ως μεγάλοι χώροι στον πυκνοδομημένο αστικό ιστό αποτελούν πεδίο διεκδικήσεων πρωτίστως από την τοπική αυτοδιοίκηση και δευτερευόντως από άλλους φορείς.
Η ιστορία των ανενεργών στρατοπέδων στη Θεσσαλονίκη είναι μακρόχρονη. Γράφω γι' αυτά δεκαετίες τώρα και δυστυχώς ακόμα δεν έχουν προχωρήσει τα κατά καιρούς πρότζεκτ αξιοποίησής τους, που οφείλω να πω ότι σχεδόν στο σύνολό τους ωφελούν την τοπική κοινωνία.
Δυο κρίσιμα ζητήματα που πρέπει να τα βάζουμε πάντα στην κουβέντα για την αξιοποίηση των πρώην στρατοπέδων είναι πρώτον ότι η παραχώρησή τους στους δήμους που τα διεκδικούν δεν είναι τσάμπα και δεν μπορεί να είναι τσάμπα, διότι υπάρχουν ιδιοκτησίες είτε ιδιωτών, είτε του δημοσίου, είτε φορέων και κυρίως στρατιωτικών. Δεύτερον, τα όποια σχέδια αξιοποίησης όλα αυτά τα χρόνια έμειναν σχέδια, παρότι οι ανάγκες της ίδιας της κοινωνίας δεν παρέμειναν οι ίδιες, οι εποχές άλλαξαν και στο σύνολό τους απαιτούν επικαιροποίηση.
Βάζω και ένα τρίτο θέμα στην κουβέντα. Αφορά στο γεγονός ότι δεν υπάρχει κανένας που να σχεδίασε ποτέ την αξιοποίηση των πρώην στρατοπέδων ως ενιαίο σύνολο με γνώμονα το συνολικό όφελος για τη Θεσσαλονίκη (όλων των δήμων) κι όχι τα τοπικού χαρακτήρα οφέλη που προκύπτουν. Οι σχεδιασμοί της δεκαετίας του 1980, από όπου σχεδόν όλοι αντλήσαμε την αρχική γνώση για την αξία (συνολικά) των στρατοπέδων, μας έδιναν μια αποτύπωση του συνόλου των προς αξιοποίηση χώρων, είδαμε την αξία τους για το σύνολο της Θεσσαλονίκης, αλλά ποτέ δεν σχεδιάσαμε ως σύνολο την αξιοποίησή τους. Με ίσως μια εξαίρεση σε εκείνο το περίφημο σχέδιο του «Δυτικού Τόξου», όταν έγινε μια ημιτελής προσπάθεια γενικότερου σχεδιασμού, χωρίς να ληφθούν υπόψη όλες οι παράμετροι.
Αποτέλεσμα ήταν κάθε δήμος, που δεδομένα είναι ελλειμματικός σε πράσινο και ελεύθερους χώρους, να διεκδικεί για λογαριασμό του πρωτίστως την παραχώρηση και ακολούθως την αξιοποίηση του στρατοπέδου ή των στρατοπέδων εντός των διοικητικών ορίων του για πάρκο. Κατά βάση «μητροπολιτικό», αφού λαμβάνουν υπόψη τους όχι τα επιστημονικά χαρακτηριστικά του όρου «μητροπολιτικό», αλλά την προς αξιοποίηση έκταση (κι αυτή κουτσουρεμένη στις περισσότερες περιπτώσεις). Σε κάθε περίπτωση, για να συνεννοούμαστε και να μην παίζουμε με τις λέξεις, μιλάμε για πάρκα.
Η δημιουργία τόσων πάρκων και μάλιστα μεγάλων θα ωφελούσε προφανώς τη βελτίωση του ισοζυγίου πρασίνου – τσιμέντου στο πολεοδομικό συγκρότημα, αλλά αυτή είναι η μόνη παράμετρος της προσδοκώμενης αξιοποίησης που μπήκε στο τραπέζι του διαλόγου. Ένας σοβαρός ενιαίος σχεδιασμός για την αξιοποίηση όλων των πρώην στρατοπέδων απαιτεί κάτι περισσότερο. Κι αυτό το περισσότερο δεν το είχαμε, δεν το έχουμε και προφανώς δεν θα το έχουμε.
Πάμε σε αυτό που έχουμε, δηλαδή την αποσπασματική αξιοποίηση και το «όλα πράσινα». Καθόλου δεν μας χαλάει ως Θεσσαλονίκη και τοπική κοινωνία μια τέτοια προοπτική, αρκεί να έχει μελετηθεί σωστά και να είναι εκτός από περιβαλλοντικά και οικονομικά βιώσιμη. Μετά λόγου γνώσεως λέω ότι δεν είναι. Με τα χτεσινά και τα σημερινά δεδομένα.
Το πρώτο σοβαρό δείγμα γραφής που ελπίζουμε φέτος σε έναν βαθμό να αποδοθεί στην κοινωνία είναι το Μητροπολιτικό Πάρκο Παύλου Μελά. Τα έχω ξαναγράψει προτού συμβούν, τα έγραψα αφού συνέβησαν και τόσα χρόνια επιβεβαιώνονται, αλλά κανείς δεν θέλει να τα λάβει υπόψη. Συντήρηση, λειτουργία και όλα όσα συνοδεύουν έναν τέτοιο χώρο έπρεπε να έχουν προβλεφθεί στην έναρξη υλοποίησής του. Αλλιώς όλοι αυτοί οι χώροι κινδυνεύουν μια ωραία μέρα να μετατραπούν σε εγκαταλειμμένες εκτάσεις εντός του πολεοδομικού συγκροτήματος και τα όποια οφέλη τους να μετατραπούν σε μειονεκτήματα για τις τοπικές κοινωνίες και συνολικά για τη Θεσσαλονίκη.
Αν είναι να πάρεις έναν εγκαταλειμμένο χώρο, να ξοδέψεις εκατομμύρια για να τον κάνεις πράσινο και να τον εγκαταλείψεις κάποια στιγμή, νομοτελειακά πετάς λεφτά, καλλιεργείς φρούδες ελπίδες και κυρίως κάνεις ένα πισωγύρισμα, με τον χώρο να επιστρέφει στην κατάσταση που τον πήρες (για να μην πω σε χειρότερη) και οι αγώνες για να γίνει αυτό που ήθελες να είναι μάταιος κόπος.
Δεν είναι το πρόβλημα μόνο στο γεγονός ότι οι διεκδικητές δήμοι δεν προβλέπουν τη διαχρονική συντήρηση και λειτουργία των χώρων προς αξιοποίηση. Είναι το πρόβλημα και στο γεγονός ότι δεν υπάρχει συνολικός σχεδιασμός για τις εκτάσεις αυτές.
Πηγαίνοντας όμως όπως πηγαίνουμε σήμερα είναι καλό να δούμε τι έχουμε στη Θεσσαλονίκη σε σχέση με τα στρατόπεδα. Αναφέρομαι μόνο στις εξελίξεις των τελευταίων μηνών και ημερών.
Πρώτον το Μητροπολιτικό Πάρκο Παύλου Μελά (η πρώτη φάση αξιοποίησής του) θα παραδοθεί εντός του έτους (σε αντίθεση με πολιτικούς και αυτοδιοικητικούς, εγώ βάζω μπόλικο περιθώριο στα χρονοδιαγράμματα). Είναι η πρώτη πραγματικά καλή πρακτική. Όχι μόνο επειδή η βασική χρήση του είναι πάρκο, πράσινο, αναψυχή, ελεύθερος χώρος, αλλά κι επειδή οι άλλες χρήσεις (Μουσεία, Δημοτικές Υπηρεσίες κτλ.) μπορούν να εξυπηρετηθούν και να εξυπηρετήσουν την τοπική κοινωνία. Και επίσης, το λάθος με τον ελλιπή σχεδιασμό (δεν είχαν προβλεφθεί οι πόροι για συντήρηση, φύλαξη, λειτουργία κτλ.), διορθώθηκε από την Πολιτεία, που θα βάλει και πάλι το χέρι στην τσέπη για να καλύψει τα ελλείμματα.
Το πρώην στρατόπεδο Μεγάλου Αλεξάνδρου στον δήμο Αμπελοκήπων – Μενεμένης έχει υποδειγματική αξιοποίηση. Τόσο σε πρώτη φάση, όσο και τώρα, στη δεύτερη. Θεωρώ ότι είναι το καλύτερο παράδειγμα σωστά μελετημένου σχεδίου, σύμφωνου με τις σύγχρονες ανάγκες της περιοχής.
Το πρώην στρατόπεδο Ζιάκα προορίζεται για αξιοποίηση για το στεγαστικό των στρατιωτικών και οι προσδοκίες του τοπικού δήμου μάλλον δεν έχουν προοπτική.
Στην ίδια περιοχή το στρατόπεδο Παπακυριαζή έχει παραχωρηθεί και έκτασή του συνέβαλε στη διάνοιξη της οδού Ιπποδρομίου και στην επέκταση υφιστάμενων αθλητικών υποδομών. Άλλωστε, υπάρχουν ακόμα ενεργές στρατιωτικές μονάδες.
Το πρώην στρατόπεδο Γκόνου (εκτός αστικού ιστού) προορίζεται για κέντρο logistics. Εκεί υπάρχει μπόλικο πράσινο τριγύρω...
Το πρώην στρατόπεδο Κόδρα, έπειτα από πολυετείς περιπέτειες και με δεδομένο ως μεγαλύτερο πρόβλημά του το ιδιοκτησιακό, δηλαδή τις απαλλοτριώσεις, επιτέλους αποκτά προοπτική. Ο δήμος Καλαμαριάς ανακοίνωσε ότι το Πράσινο Ταμείο συμφωνήθηκε να πληρώσει τις απαλλοτριώσεις και πλέον ανοίγει ο δρόμος για να μετατραπεί κι αυτό σε πάρκο προφανώς, αλλά και με ορισμένες πολιτιστικές χρήσεις. Για την αξιοποίηση θα υπάρξει κουβέντα, από τη στιγμή που προχωρήσει αυτή η λύση με το ιδιοκτησιακό. Έχουμε δρόμο μπροστά μας.
Όπως δρόμο έχουμε και για το πρώην στρατόπεδο Καρατάσιου, όπου υποτίθεται ότι έληξε η δικαστική διαμάχη μεταξύ των διεκδικητών της ιδιοκτησίας (υπουργείο Εθνικής Οικονομίας vs Εθνικής Άμυνας) με τον νέο νόμο που ετέθη σε ισχύ. Πλέον το υπουργείο Εθνικής Άμυνας έχει τον λόγο κι έτσι εκείνο το περιβόητο σχέδιο αξιοποίησης που είχε παρουσιαστεί (και στο οποίο είχε αντιδράσει σύσσωμος ο δήμος Παύλου Μελά) επανέρχεται. Τι προέβλεπε για τα περίπου 750 στρέμματα; Μισό στρατόπεδο στον δήμο (για πάρκο). Το άλλο μισό το κρατάει το ΤΕΘΑ και το μισό αυτής της έκτασης (δηλαδή περίπου 150 στρ.) θα γίνουν το νέο Θεαγένειο. Μένει στους στρατιωτικούς (για κατοικίες) ένας χώρος περίπου 200 στρ. ή και λιγότερος. Ο δήμος θα διεκδικήσει περισσότερα. Να μην ξεχάσει ελπίζω και πάλι τη συντήρηση, φύλαξη, λειτουργία κτλ. Διότι πλέον θα του πέσουν στις πλάτες βαριά τα δυο μεγαλύτερα προς αξιοποίηση στρατόπεδα της Θεσσαλονίκης, καθώς και τα δυο τα θέλει μητροπολιτικά πάρκα.
Εγώ εύχομαι στους δημάρχους που τα θέλουν όλα δικά τους και όλα πράσινα να πετύχουν στις διεκδικήσεις τους. Κέρδος για τη Θεσσαλονίκη θα είναι.
Επαναλαμβάνω όμως ότι όλα αυτά γίνονται χωρίς σοβαρό σχέδιο και εντελώς αποσπασματικά. Ένας φορέας να καθίσει και να δει τι καλύτερο μπορεί να πάρει συνολικά η Θεσσαλονίκη από την αξιοποίηση των μεγάλων αυτών χώρων δεν έχει βρεθεί. Να βάλει κάτω με επιχειρήματα τα σχέδια και να πει τι είναι αναγκαίο, τι είναι βιώσιμο, τι θα ωφελήσει περισσότερο την κοινωνία και τον τόπο, το περιβάλλον και την ανάπτυξη. Κυρίως τι θα ενισχύσει την ανθεκτικότητα της Θεσσαλονίκης και πως θα πάρουμε την υπεραξία από την αξιοποίηση αυτών των χώρων.
Και το κερασάκι στην τούρτα είναι ότι εκείνοι που θα έπρεπε να το ζητούν αυτό είναι οι δήμοι, αλλά είπαμε καθένας το σχέδιό του για τον «χώρο του».
