Το να ζητούν στην Ελλάδα από κάποιον χρήματα για να κάνει μια βουτιά στη θάλασσα είναι σαν να βρίσκεται στη Σαχάρα και να του ζητούν να πληρώσει για τη λίγη άμμο που θα βάλει στο δοχείο της γάτας. Πραγματική ξεφτίλα!
Η χώρα μας έχει τόσες χιλιάδες χιλιόμετρα παραθαλάσσιων σημείων, που προφανώς κάποιος που θέλει να κολυμπήσει θα πρέπει να μπορεί να το κάνει σε οποιαδήποτε παραλία επιλέξει. Οι υπερβολές και οι καταχρηστικές πρακτικές κάποιων ιδιωτών να κλείνουν τις παραλίες είναι απαράδεκτες. Συνιστούν αντικοινωνική συμπεριφορά, που βρίσκει έδαφος αφενός λόγω της γραφειοκρατίας και της ανικανότητας των υπηρεσιών και των ελεγκτικών μηχανισμών του ελληνικού κράτους και αφετέρου λόγω της ρουσφετολογικής και ψηφοθηρικής πολιτικής που ασκούν οι δήμοι. Εάν, δε, σε αυτά τα δύο στοιχεία προσθέσει κανείς και την επιχειρηματική λογική της βαθιάς νύχτας -μπράβοι, τσαμπουκάδες, νταβατζιλίκια και τα σχετικά-, που εφαρμόζεται μέρα μεσημέρι σε πολλά μπιτς μπαρ αντιλαμβάνεται ότι… το γλυκό έδεσε. Ο συνδυασμός είναι εκρηκτικός και λειτουργεί κατά της κοινωνίας και εις βάρος του περιβάλλοντος.
Από την άλλη, όταν η αντίδραση των πολιτών για να «απελευθερωθούν οι παραλίες -αυτό που τις τελευταίες ημέρες έχει ονομαστεί «Κίνημα της Πετσέτας»- δανείζεται την επαναστατική ορολογία της εξέγερσης του Πολυτεχνείου και είναι της λογικής «θα πάρουμε πίσω τις παραλίες μας», το όλο θέμα εκπίπτει προς τη γραφικότητα, εάν όχι τη γελοιότητα. Διότι είναι σαφές ότι οι αρμόδιες αρχές -Άρειος Πάγος, εισαγγελικές αρχές, υπουργείο Οικονομικών, δήμοι κλπ.- ευαισθητοποιήθηκαν λόγω των κινητοποιήσεων, αλλά το όλο ζήτημα πολύ απέχει από το να χαρακτηριστεί… ολοκαύτωμα. Επανάσταση με μαγιό και πετσέτες μπάνιου στους ώμους ούτε έγινε ούτε πρόκειται να γίνει οπουδήποτε στον πλανήτη και οποτεδήποτε στον χρόνο. Ενώ, λοιπόν, οι πολίτες που αντιδρούν έχουν δίκιο, κινδυνεύουν να παρεξηγηθούν, όχι τόσο επειδή δεν θέλουν να πληρώσουν για το μπάνιο τους -κάτι που είναι απόλυτο δικαίωμά τους και ως εκ τούτου διαφοροποιούνται σαφώς από το κατάπτυστο «δεν πληρώνω» της περασμένης δεκαετίας που πατρονάριζε κανονικούς φεσατζήδες-, αλλά διότι απεκδύουν από την ουσία του ένα δίκαιο αίτημα. Το υποβιβάζουν σε παιχνίδι, επαναστατική γυμναστική και τηλεοπτικό σόου. Όποιος, μάλιστα, θεωρεί ότι ο κρατικός μηχανισμός κινήθηκε μόνο και μόνο εξαιτίας των εικόνων διαμαρτυρίας στην Πάρο πλανάται πλάνην οικτρά. Εάν ίσχυε κάτι τέτοιο το θέμα θα ξεφούσκωνε χαλαρά μόλις θα αποχωρούσαν οι κάμερες.
Ο κρατικός μηχανισμός κινητοποιήθηκε για δύο λόγους: Πρώτον, λόγω της μεγάλης έκθεσης του θέματος στα κοινωνικά δίκτυα. Δεύτερον, επειδή κάποιοι ανάμεσα σε αυτούς που τον διοικούν και έχουν τη δυνατότητα να τον επιταχύνουν αντιλήφθηκαν το δίκαιο του αιτήματος, που ως θέμα αφορά -και επομένως απασχολεί- τη μεγάλη σιωπηλή πλειοψηφία των κατοίκων στα επίμαχα νησιά και σημαντικό μέρος των επισκεπτών. Αυτό το δεδομένο, σε συνδυασμό με την απρόκλητη καταπάτηση νόμων και διαδικασιών, έδειξε τα όρια του θράσους κάποιων «επιχειρηματιών», οι οποίοι θεωρούν το κάθε νησί ιδιοκτησία τους και το κράτος μαγαζί κάποιων πελατών τους που λιάζονται στις δικές τους ξαπλώστρες. Κατά κάποιον τρόπο πρόκειται για μία ακόμη έκφανση της απόλυτης περιφρόνησης που κατά κανόνα δείχνει η ελληνική κοινωνία στην έννοια του δημοσίου χώρου, που στη χώρα μας -δυστυχώς και σε αντίθεση με ότι συμβαίνει σε Δύση και Ανατολή, σε καπιταλισμό και σοσιαλισμό- παραμένει πλήρως ανυπόληπτος, άκρως περιφρονημένος και… άξιος μόνο για καταχρηστικές συμπεριφορές.
Στους τουριστικούς προορισμούς της Βορείου Ελλάδος η κατάσταση στις παραλίες είναι κάπως καλύτερη έναντι των νησιωτικών προορισμών της χώρας. Ίσως επειδή οι παραλίες είναι περισσότερες και μεγαλύτερες, οπότε υπάρχουν εναλλακτικές. Ίσως πάλι επειδή την Πιερία, τη Χαλκιδική, την Ασπροβάλτα, την Καβάλα, τη Θάσο, την Αλεξανδρούπολη, τη Σαμοθράκη επισκέπτονται κατά βάσιν Έλληνες και ξένοι μεσαίου οικονομικού επιπέδου η επιχειρηματική προσέγγιση είναι διαφορετική. Ενώ, δηλαδή, σε κάποια σημεία υπάρχουν κλειστές παραλίες και πανάκριβες ξαπλώστρες, σε πολύ περισσότερες η εικόνα είναι λογική. Ξαπλώστρες και… απλή αμμουδιά συγκατοικούν αναίμακτα, κάτι που έχει επίπτωση στις τιμές που προσφέρουν τα μπιτς μπαρ και χαρακτηρίζονται λογικές, αφού σε πολλές περιπτώσεις οι ξαπλώστρες δεν χρεώνονται καν, μόνο η κατανάλωση. Τουλάχιστον πιο λογικές από αυτές που ακούγεται ότι χρεώνουν όχι μόνο τα διάσημα αλλά και τα πιο… άγνωστα νησιά του Αιγαίου και του Ιονίου πελάγους. Πάντως, ήδη στη Χαλκιδική ομάδες πολιτών οργανώνουν κινητοποιήσεις για το Σαββατοκύριακο, σε σημεία που εκτιμούν ότι υπάρχει όχι χρήση μιας παραλίας αλλά κατάχρηση.
Τα νησιά του Αιγαίου -και γενικότερα οι πιο γνωστοί τουριστικοί προορισμοί για το ελληνικό καλοκαίρι- αντιμετωπίζουν φέτος μεγάλα προβλήματα, τα οποία έχουν επηρεάσει την κίνηση και πιθανόν να τους ακολουθούν τα επόμενα χρόνια. Η διοικητική και ελεγκτική ανεπάρκεια του κρατικού μηχανισμού, η επιχειρηματική θρασύτητα και απληστία, η πλήρης έλλειψη ουσιαστικής τουριστικής και γενικότερης κουλτούρας φιλοξενίας και ο μεγάλος αριθμός επισκεπτών -αυτό που λέμε υπερτουρισμός- είναι συνδυασμός που σκοτώνει. Πρωτίστως υποβαθμίζει το τουριστικό προϊόν λόγω της ανισορροπίας ανάμεσα στο επίπεδο της προσφοράς και τις τιμές -για παράδειγμα δεν υπάρχει η τιμή των 50 ή 100 ευρώ για μία ξαπλώστρα ακόμη κι αν αυτή βρίσκεται στον παράδεισο και εξασφαλίζει οπτική επαφή και κοινωνική συναναστροφή με τον ίδιο τον… Κύριο. Ούτε φυσικά στον πραγματικό κόσμο υφίσταται μπριζόλα αξίας 300 ευρώ.
Επιπροσθέτως, αυτός ο υπερεπαγγελματισμός πληγώνει το περιβάλλον, εξαντλεί τους πόρους και δοκιμάζει τις υποδομές. Με μαθηματική ακρίβεια, αν δεν ηρεμήσει λίγο το πράγμα και δεν χαλαρώσουν οι εμπλεκόμενοι στην τουριστική αγορά, αλλά και εάν δεν ενεργοποιηθούν οι μηχανισμοί της πολιτείας, η διάβρωση της διεθνούς επιρροής του ελληνικού τουριστικού προϊόντος θα είναι ταχύτατη. Η ζωή, η αγορά και η οικονομία δεν αγαπούν τις υπερβολές, τις οποίες, ακόμη κι αν υποτεθεί ότι δείχνουν να ανέχονται για κάποιο διάστημα, στο τέλος της ημέρας τιμωρούν σκληρά με το πικρό νόμισμα της αδιαφορίας. Υπάρχουν πολλές περιοχές του κόσμου που υπήρξαν συγκυριακά οικονομικά κέντρα και κάποια κρίση τις κατάντησε έρημες πολιτείες. Να διηγούνται περασμένα μεγαλεία και η παρακμή τους να γίνεται θέμα σε ντοκιμαντέρ για το πώς έφτασαν τα πράγματα στον πάτο.
Στη Β. Ελλάδα, για λόγους προϊόντος και πελατείας, η επιχειρηματική νοοτροπία είναι προς το παρόν διαφορετική. Παραμένει πιο προσγειωμένη, ενδεχομένως όχι παντού, αλλά σίγουρα στα περισσότερα σημεία του χάρτη της περιοχής. Γι’ αυτό και οι μελλοντικές προοπτικές είναι θετικές. Το τι θα γίνει ακριβώς μόνο ο χρόνος θα το δείξει. Έτσι κι αλλιώς, όμως, σε ένα μέλλον το οποίο διαμορφώνει η κλιματική αλλαγή, άρα με βέβαιες αυξημένες θερμοκρασίες, ο Βορράς διαθέτει ένα ακόμη πλεονέκτημα. Μικρό μεν, πλεονέκτημα δε.
Φωτογραφία: Κίνηση Πολιτών Πάρου για Ελεύθερες Παραλίες