Είναι συχνά η παραδοσιακή πινελιά σε κάθε ανασχηματισμό, όπως αυτός που πραγματοποίησε στα τέλη της προηγούμενης εβδομάδας ο πρωθυπουργός Κ. Μητσοτάκης. Το «Μακεδονίας Θράκης» είτε ως υπουργείο παλαιότερα, είτε ως υφυπουργείο του Εσωτερικών σήμερα, δημιουργεί πάντα απορίες, όταν… ανασχηματίζεται. Και ανασχηματίζεται σχεδόν πάντα. Κι αυτό επειδή η έλλειψη ουσιαστικού αντικειμένου αφενός και η επί ματαίω επίκληση της αναβάθμισής του αφετέρου δημιουργούν την αίσθηση ότι ο εκάστοτε πρωθυπουργός όταν ασχολείται με το «Μακεδονίας Θράκης» στην πραγματικότητα ασκείται σε «παιχνίδια προσώπων» και ουδόλως αξιολογεί μια κατάσταση που εκ των πραγμάτων είναι εκτός πλαισίου πολιτικής ή άλλης αξιολόγησης.
Μια δομή που τα τελευταία χρόνια αμφισβητείται συστηματικά, αλλά παραμένει στη Θεσσαλονίκη με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, παρακωλύοντας στην πράξη τη διατύπωση σοβαρών αιτημάτων για ουσιαστική αποκέντρωση, έστω σε επίπεδο Θεσσαλονίκης, της δεύτερης μεγαλύτερης πόλης της χώρας και επίκεντρου της Βορείου Ελλάδος. Διότι η ύπαρξη του «Μακεδονίας Θράκης» αποτελεί επαρκή δικαιολογία για να μη συζητηθεί ποτέ κάτι πιο σοβαρό για τη μεταφορά αρμοδιοτήτων από την πρωτεύουσα στη… συμπρωτεύουσα.
Μία διδακτική αναδρομή
Στα 50 χρόνια της Μεταπολίτευσης η ιστορία του «Μακεδονίας Θράκης» έχει δύο βασικές φάσεις. Στη δεκαετία του 1970 το υπουργείο Βορείου Ελλάδος «σφράγισε» με την παρουσία του και την… αλαλία του ο Νικόλαος Μάρτης, έμπιστος του Κωνσταντίνου Καραμανλή. Ένας πολιτικός -και μάλιστα υπουργός επί επτά έτη-, ο οποίος μίλησε από ελάχιστα έως καθόλου στη Βουλή. Στη δεκαετία του 1980 ο Ανδρέας Παπανδρέου διατήρησε το συγκεκριμένο χαρτοφυλάκιο, το οποίο κάποια στιγμή μετονομάστηκε σε «Μακεδονίας – Θράκης». Όχι τόσο λόγω των γεωγραφικών περιφερειών ευθύνης του, όσο ως αντίβαρο στην αυξανόμενη χρήση των όρων «Μακεδονία» και «Θράκη» από τους προς Βορράν και εξ Ανατολών γείτονες. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 ξέσπασε η τελευταία φάση του «Μακεδονικού», που (υποτίθεται ότι) έληξε με τη συμφωνία των Πρεσπών. Ήταν τα χρόνια που εκτός από το υπουργείο Μακεδονίας – Θράκης η λέξη Μακεδονία και τα παράγωγά της, μεταξύ των οποίων και τα… Μέγας Αλέξανδρος και Φίλιππος έδωσαν τα ονόματά τους σε κάθε δημόσια δομή και υποδομή, από αεροδρόμια και λιμάνια, μέχρι δρόμους και πλατείες, χωρίς αυτό να βοηθήσει και πολύ στη … βαλκανική κατοχύρωσή τους.
Το 2009 ο Γιώργος Παπανδρέου ως νεοεκλεγμένος -και μάλιστα με θριαμβευτικό τρόπο- πρωθυπουργός υποβάθμισε το υπουργείο Μακεδονίας Θράκης σε υφυπουργείο Εσωτερικών, κάνοντας ένα βήμα για την διακηρυγμένη από τον ίδιο κατάργησή του, λόγω ελλείψεως αντικειμένου και αρμοδιοτήτων. Πρόκειται άλλωστε για το μοναδικό ελληνικό υπουργείο με χωροταξική σήμανση, κάτι που από μόνο του υπογραμμίζει την ιδιαιτερότητα -θετική ή αρνητική- της παρουσίας του στον διοικητικό χάρτη της χώρας. Μεσολάβησε η χρεοκοπία και η οικονομική κρίση της δεκαετίας του 2010, όταν δεν υπήρχε ούτε χώρος, ούτε ενέργεια για… πολυτελείς συζητήσεις, ενώ η εκκρεμότητα του ονόματος του κράτους των Σκοπίων παρέμενε και η αλυτρωτική στάση και προπαγάνδα των γειτόνων διευρύνονταν. Επομένως ούτε η αριστερή κυβέρνηση Τσίπρα, στην οποία πάντως συμμετείχε ο εθνικιστής Π. Καμμένος, ανακίνησε το θέμα της κατάργησης του υπουργείου στη Θεσσαλονίκη. Το Μακεδονίας – Θράκης παρέμεινε και -μάλιστα- πλαισιώθηκε από το Γραφείο Πρωθυπουργού.
Μέσα σε όλα αυτά χάθηκε -στην κυριολεξία- μια συζήτηση που δειλά δειλά είχε ξεκινήσει στη δεκαετία του 2000, επί διακυβέρνησης Κώστα Καραμανλή, για την πιθανή ουσιαστική αναβάθμιση του υπουργείου Μακεδονίας – Θράκης. Με πρώτα βήματα την ανάθεση κάποιων σοβαρών αρμοδιοτήτων και την ουσιαστική αύξηση του προϋπολογισμού του σε επίπεδο… υπουργείου. Οι μόνοι δύο παράμετροι που μπορούν να πείσουν ότι η ύπαρξη μιας δομής της κεντρικής κυβέρνησης στη Θεσσαλονίκη έχει νόημα και δεν εξυπηρετεί απλώς εντυπώσεις και κάποια προσωπικά και δημοσιοσχετίστικα παίγνια. Διότι υπουργείο -ή και υφυπουργείο- χωρίς προϋπολογισμό της προκοπής και αρμοδιότητες ακόμη πιο της προκοπής δεν νοείται. Δεν μπορεί να υπάρχει. Όπως δεν νοείται υπουργείο γεωγραφικού προσδιορισμού, σε μία χώρα με συγκεντρωτική διοίκηση, χωρίς καμία παράδοση ομοσπονδιακής περιφερειακής οργάνωσης και με ένα σύστημα δημόσιας διοίκησης που διαχρονικά -επί δεκαετίες, αν όχι αιώνες- αντιστέκεται λυσσαλέα σε κάθε προσπάθεια αποκέντρωσης.
Υ.Γ.: Η περασμένη Δευτέρα, ημέρα κατά την οποία πραγματοποιήθηκε στο ΥΜΑΘ η τελετή παράδοσης και παραλαβής, θα μείνει στην ιστορία. Όπως και όλες οι αντίστοιχες του παρελθόντος. Κάποιοι μιλάνε για γραφικότητες, αλλά ας μην πάμε τόσο… μακριά. Σε μια πόλη και μια χώρα, που λόγω μεγέθους, όλοι λίγο πολύ γνωρίζονται μεταξύ τους, ο νέος υπουργός Εσωτερικών, Θεόδωρος Λιβάνιος, ήταν παρών στην τελετή παράδοσης – παραλαβής του υφυπουργείου Μακεδονίας Θράκης, από τον πρώην στον νυν υφυπουργό. Είπε και άκουσε τα γνωστά και αναμενόμενα περί της ανάγκης αναβάθμισης, αλλά και της απόφασης του να ανεβαίνει τακτικά για να βλέπει από κοντά τα θέματα. Μετά συνοδευόμενος από τον νέο υφυπουργό επισκέφθηκε τον δήμαρχο Θεσσαλονίκης και τον Περιφερειάρχη Κεντρικής Μακεδονίας. Τις -κατά κάποιο τρόπο- τοπικές αρχές που άπτονται των αρμοδιοτήτων του υπουργείου, αφού το Εσωτερικών συνεργάζεται με την αυτοδιοίκηση. Και στις δύο συναντήσεις ο νέος και σε ηλικία υπουργός Λιβάνιος είπε και άκουσε τα αναμενόμενα. Μεγάλη πλήξη, χωρίς καμία έκπληξη. Έκτοτε η ζωή… συνεχίζεται. Ο μηχανισμός (sic) του ΥΜΑΘ θα δουλεύει χωρίς στοιχειώδη προϋπολογισμό στους ρυθμούς του νέου υφυπουργού, ενώ ο απελθών θα παραμείνει με την αιώνια (;) απορία. Τι έκανε ή τι δεν έκανε και αποχώρησε άδοξα, έναν χρόνο μετά την τοποθέτησή του; Αν αποτελεί παρηγοριά για τον ίδιο καλό θα ήταν να γνωρίζει ότι και όλοι οι προκάτοχοί του αποχώρησαν με την ίδια απορία, την οποία εξακολουθούν να έχουν!