* Του Ιωάννη Δάγου
Στην αρένα της ελληνικής οικονομικής πραγματικότητας, οι οφειλέτες, ως σύγχρονοι μονομάχοι βρίσκονται αντιμέτωποι με τα θηρία των τραπεζών, των servicers και των funds. Πρόκειται για έναν άνισο αγώνα που ποτέ δεν σχεδιάστηκε για να δοθεί επί ίσοις όροις. Για να υπάρξει δίκαιος συμβιβασμός, θα πρέπει όλα τα μέρη να υπεισέρχονται στη διαδικασία με ίσο νομικό και διαπραγματευτικό βάρος. Αντιθέτως, ιδιαίτερα στην πλατφόρμα εξωδικαστικού μηχανισμού ρύθμισης οφειλών, οι τράπεζες και τα funds κρατούν τα σκήπτρα του ισχυρού, ενώ ο οφειλέτης καλείται σχεδόν να «λέει και ευχαριστώ» όταν του δοθεί η ευκαιρία μιας διμερούς ρύθμισης.
Η τραγική ελληνική πραγματικότητα μετά την κρίση
Έπειτα από μια πολυετή οικονομική κρίση, χιλιάδες πολίτες βρέθηκαν στη δεινή θέση απώλειας της ακίνητης περιουσίας τους εξαιτίας ληξιπρόθεσμων δανείων, τα οποία μεταβιβάστηκαν σε funds έναντι ελάχιστου τιμήματος. Καταναλωτικά και στεγαστικά δάνεια που κατά την σύναψη τους ήταν μικρά, με συσσωρευμένους τόκους και ανεξέλεγκτες προσαυξήσεις, μετατράπηκαν σε υπέρογκες απαιτήσεις.
Η μεταφορά των «κόκκινων» δανείων στα funds χωρίς ουσιαστικό κρατικό έλεγχο δημιούργησε ένα περιβάλλον, στο οποίο η αξία των περιουσιών θυσιάζεται στον βωμό της χρηματοοικονομικής αποδοτικότητας. Ακίνητα εκπλειστηριάζονται για χρέη δυσανάλογα μικρότερα της αξίας τους, ενώ οι οφειλέτες βιώνουν τις συνέπειες ενός τραπεζικού, εισπρακτικού συστήματος που λειτουργεί χωρίς κανένα δίχτυ προστασίας και ελέγχου.
Οι παγίδες του εξωδικαστικού μηχανισμού
Στον εξωδικαστικό μηχανισμό οι servicers δεν υποχρεώνονται να προχωρήσουν σε συμβιβασμό, κυρίως όταν η εμπορική αξία του υποθηκευμένου ακινήτου ξεπερνά το ποσό της ληξιπρόθεσμης οφειλής. Έτσι, μια διαδικασία ρύθμισης οφειλών που παρουσιάστηκε ως «δεύτερη ευκαιρία» καταλήγει πολλές φορές να λειτουργεί ως μηχανισμός άρνησης.
Οι συντονιστές της διαδικασίας δεν διαθέτουν ουσιαστικές αρμοδιότητες παρέμβασης, ενώ το κράτος περιορίζεται σε τυπικούς ελέγχους χωρίς δυνατότητα επιβολής δεσμευτικών κανόνων. Το αποτέλεσμα είναι πιστωτές που δεν λογοδοτούν πραγματικά και οφειλέτες που παραμένουν εγκλωβισμένοι.
Λάθη και αυθαιρεσία στην καταγραφή των οφειλών
Oι πιστωτές συχνά αναρτούν λανθασμένα ποσά στην πλατφόρμα: οφειλές ήδη εξοφλημένες, προσαυξήσεις άνευ βάσης ή και καταγραφή οφειλών που είναι ήδη σε ρύθμιση με λανθασμένο υπόλοιπο οφειλής. Έτσι, οι δικηγόροι ως σύμβουλοι των οφειλετών αναγκάζονται να εμπλακούν σε μια χρονοβόρα διαδικασία αίτησης διόρθωσης οφειλών, προσκομίζοντας βεβαιώσεις οφειλών που οι πιστωτές όφειλαν ήδη να γνωρίζουν.
Νέες αλλαγές και ανάγκη για πραγματικές λύσεις
Οι πρόσφατες νομοθετικές αλλαγές στον εξωδικαστικό μηχανισμό επιχειρούν να βελτιώσουν την αποτελεσματικότητα της διαδικασίας, εστιάζοντας στην επέκταση των προθεσμιών για ευάλωτους οφειλέτες, Αύξηση ορίων για ευάλωτους οφειλέτες, την απλοποίηση της διαδικασίας και την ενσωμάτωση νέων ρυθμίσεων, με βασικό στόχο την ευκολότερη πρόσβαση και την προστασία περισσότερων πολιτών από κατασχέσεις ακίνητης περιουσίας .
Οι πολίτες χρειάζονται έναν μηχανισμό που να λαμβάνει υπόψη:
• Τις πραγματικές οικονομικές δυνατότητες κάθε οφειλέτη.
• Την ανάγκη διατήρησης της κύριας κατοικίας.
• Την προοπτική επανένταξης στην οικονομία.
• Την προστασία της περιουσίας από καταχρηστικές πρακτικές.
Γίνεται πλέον σαφές ότι η λύση δεν μπορεί να περιορίζεται σε έναν αυτόματο μηχανισμό (αλγόριθμο) που υπολογίζει απλώς πόσες δόσεις «αντέχει» να πληρώσει ο οφειλέτης με βάση μαθηματικά και οικονομικά κριτήρια. Απαιτείται μια ολιστική προσέγγιση που θα εξετάζει την πραγματική οικονομική κατάσταση κάθε νοικοκυριού, θα ενισχύει τις εναλλακτικές λύσεις (αναστολή μέτρων, διαμεσολάβηση, κοινωνικά κριτήρια, ρήτρες προστασίας) και θα έχει ως κύριο στόχο όχι μόνο την είσπραξη, αλλά τη διατήρηση της κατοικίας και της περιουσίας των πολιτών. Σε μια εποχή όπου η οικονομική επισφάλεια αυξάνεται, κρίνεται αναγκαίο το κράτος και οι θεσμικοί φορείς να εξασφαλίζουν ότι ο οφειλέτης δεν θα αντιμετωπίζεται ως αριθμός, αλλά ως πολίτης με δικαιώματα, ανάγκες και αξιοπρέπεια.
Η συμβολή του δικηγόρου
Δεδομένου ότι ο εξωδικαστικός μηχανισμός απαιτεί συντονισμό μεταξύ πολλαπλών πιστωτών, τεκμηριωμένη αποτύπωση της οικονομικής κατάστασης του οφειλέτη και ορθή υποβολή πληθώρας δικαιολογητικών, η συμβολή ενός έμπειρου δικηγόρου καθίσταται ουσιώδης. Ο νομικός εκπρόσωπος διασφαλίζει την άρτια προετοιμασία του φακέλου, την ακριβή τήρηση των διαδικαστικών προϋποθέσεων και την εμπεριστατωμένη αξιολόγηση των προτεινόμενων ρυθμίσεων, ενώ παράλληλα παρέχει στρατηγική καθοδήγηση και ουσιαστική νομική προστασία σε κάθε στάδιο, εξασφαλίζοντας ότι ο οφειλέτης πορεύεται με ασφάλεια και πλήρη υποστήριξη καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας.
Πέραν του εξωδικαστικού μηχανισμού, ο δικηγόρος διαθέτει τη δυνατότητα να επιδιώξει, όπου πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις ακόμη και διαγραφή μέρους των οφειλών, είτε κατά το στάδιο της αυτοματοποιημένης πρότασης του συστήματος είτε μέσω εξατομικευμένης διαπραγμάτευσης. Mπορεί να επιτύχει πιο ευνοϊκούς όρους αποπληρωμής, απευθείας διακανονισμό με την τράπεζα ή τους διαχειριστές απαιτήσεων (servicers), αλλά και ρύθμιση ή συμβιβασμό με ιδιώτες πιστωτές. Με τον τρόπο αυτό, αυξάνονται ουσιαστικά οι πιθανότητες επίτευξης μίας προσαρμοσμένης, ρεαλιστικής και οικονομικά βιώσιμης λύσης, πέρα από τα τυπικά πλαίσια της πλατφόρμας.
* Ο Ιωάννης Δάγος (dagosioannis@gmail.com) είναι α.δικηγόρος, μέλος του Ομίλου «Σ. Προβατά – Μ. Αθανασάκη».
