Η φετινή ΔΕΘ παρήγαγε πολλές ειδήσεις για τη Θεσσαλονίκη. Σε αυτό συντέλεσε η πρωτοβουλία της κυβέρνησης να διοργανώσει προεκθεσιακή εκδήλωση παρουσίασης όλων των έργων που εξελίσσονται στην πόλη ή που σχεδιάζονται και έχουν δρομολογηθεί. Εκτός του πρωθυπουργού, συνέβαλαν και οι υπουργοί, οι οποίοι συνέχισαν από εκεί που σταμάτησε στα εγκαίνια ο Κυριάκος Μητσοτάκης και εξειδίκευσαν πολλά ζητήματα που αφορούν στην πόλη.
Πέραν της συγκεκριμένης ημερομηνίας έναρξης λειτουργίας της βασικής γραμμής του μετρό, που όπως είπε ο πρωθυπουργός είναι «ταυτοτικό έργο» για τη Θεσσαλονίκη (και έχει απόλυτο δίκιο), υπήρξαν και άξιες σχολιασμού και προσοχής ανακοινώσεις, οι οποίες θα μας συνοδεύσουν τα επόμενα χρόνια και θα αποτελούν αντικείμενο συζήτησης στην πόλη. Διότι η κυβέρνηση έκανε στρατηγικές επιλογές στην 88η ΔΕΘ κι ας πέρασαν στα ψιλά.
Θα αναφερθώ σε πολύ συγκεκριμένες παρεμβάσεις. Πέντε συν τη μία του μετρό, που δεν χρήζει περαιτέρω αναφοράς, αφού ειπώθηκαν πια όλα και το μόνο που μένει είναι να μετράμε τις μέρες, όπως κάνει ο υπουργός Υποδομών και Μεταφορών, Χρήστος Σταϊκούρας, μέχρι την 30η Νοεμβρίου.
Flyover
Πρώτον, το Flyover. Η κυβέρνηση σύσσωμη αποδέχεται ότι η πόλη ταλαιπωρείται, αλλά επαναβεβαίωσε τη σταθερή βούλησή της να ολοκληρωθεί το έργο, διότι θεωρεί ότι το όφελος που θα παράγει για την πόλη είναι απείρως σημαντικότερο από την τετραετή ταλαιπωρία. Σε απολογητικό τόνο ο πρωθυπουργός ευχαρίστησε τους Θεσσαλονικείς για την υπομονή τους. Στην κυβέρνηση θεωρούν ότι το αποτέλεσμα θα τους δικαιώσει και κυρίως θα είναι άμεσο και θα ξεχαστεί η ταλαιπωρία που υφίστανται και θα υποστούν μελλοντικά οι πολίτες. Γι' αυτό άλλωστε και παίρνουν το ρίσκο να παραδώσουν το έργο τον Απρίλιο του 2027 (αν θυμάμαι καλά ήταν να παραδοθεί Μάιο...), λίγο πριν τις επόμενες εθνικές εκλογές. Κάτι μου λέει ότι με τους ρυθμούς που εξελίσσονται οι εργασίες κι εφόσον δεν υπάρξουν εμπλοκές (δικαστικές κτλ.) το χρονοδιάγραμμα μπορεί να έρθει κι ακόμα πιο πριν από τον Απρίλιο του 2027 για να γίνουν ακόμα πιο αντιληπτά τα οφέλη του έργου.
Ανάπλαση ΔΕΘ
Δεύτερον, κρατώ την πίστη της κυβέρνησης, παρά τις αντιδράσεις, στο πρότζεκτ της ανάπλασης της ΔΕΘ. Μάλιστα, εδώ εκλογικό όφελος δεν προκύπτει (πολιτικό ναι). Ο κ. Μητσοτάκης το είπε ότι δεν θα έχουμε ολοκλήρωση προεκλογικά, αλλά με τα σημερινά δεδομένα κάπου στο 2031. Ωστόσο, δεν υπαναχωρεί ούτε αμφιβάλλει για το πρότζεκτ. Αντιθέτως, ο πρωθυπουργός έδωσε το πράσινο φως για να προχωρήσουν ακόμα πιο γρήγορα οι διαδικασίες, οι οποίες θυμίζω χαρακτηρίστηκαν μέχρι σήμερα από καθυστερήσεις, αναβολές, απροθυμίες, ατέρμονη διαβούλευση κτλ. Κούρασε δηλαδή η διαδικασία και ήταν φυσικό να προκαλέσει όλη αυτή η αναβλητικότητα δεύτερες σκέψεις, δίνοντας περιθώριο σε όσους αντιτίθενται στην παρέμβαση να ελπίσουν ότι μπορεί και να αλλάξουν οι αποφάσεις διαδοχικών κυβερνήσεων όλων των κομμάτων. Σε αυτό μπήκε πλέον φρένο μετά τις κυβερνητικές ανακοινώσεις και κυρίως μετά την κάθετη στάση του ίδιου του πρωθυπουργού. Βρέθηκε και το χρηματοδοτικό μοντέλο, οπότε τα αγκάθια έφυγαν.
Νοσοκομεία
Τρίτον, το «πάρκο υγείας» στη δυτική Θεσσαλονίκη είναι στις σημαντικότερες προτεραιότητες της κυβέρνησης. Το Παιδιατρικό Νοσοκομείο στο Φίλυρο προχωράει με γοργούς ρυθμούς, το νέο Ογκολογικό στο Καρατάσιου έχει δρομολογηθεί, αλλά πηγαίνει με πιο αργούς ρυθμούς. Επειδή όμως είναι δυο εμβληματικές υποδομές υγείας, με υπερτοπικό χαρακτήρα, είναι εξαιρετικά κρίσιμες και χωροταξικά και ουσιαστικά. Αλλάζουν πλήρως τον χάρτη της υγείας στη Θεσσαλονίκη, ενώ αναβαθμίζουν σημαντικά τη δυτική πλευρά της πόλης. Και η δήλωση περί προτεραιοποίησης, η ένταξη των δυο νοσοκομείων στα έργα για τα οποία επέμεινε ο πρωθυπουργός έχει τη σημασία της και για τη Θεσσαλονίκη και πολιτικά για τη ΝΔ.
Αστικές συγκοινωνίες
Τέταρτον, η βελτίωση των αστικών συγκοινωνιών, όπου πλέον υπάρχει απτό έργο να δείξει η κυβέρνηση και μόνον καλύτερα έρχονται μπροστά. Πολύ σημαντικές και οι ανακοινώσεις για τα επόμενα ηλεκτρικά οχήματα και για τη συνολική ανανέωση του στόλου των αστικών λεωφορείων και ο ανασχεδιασμός των λεωφορειακών γραμμών ώστε να συνεργάζονται με το μετρό. Έγινε δουλειά σχεδιαστικά (Γενική Κυκλοφοριακή Μελέτη, νέος χάρτης αστικών συγκοινωνιών) και έτσι υπάρχει πια συγκεκριμένη βάση για να αυξηθεί η χρήση των μέσων μαζικής μεταφοράς τα επόμενα χρόνια στη Θεσσαλονίκη. Δεν ξέρω αν θα φτάσει στο 50% όπως προσδοκούν στην κυβέρνηση, όμως το σημερινό τραγικό 15% θα αυξηθεί με ό,τι αυτό σημαίνει για τις μετακινήσεις, το περιβάλλον, το κυκλοφοριακό και φυσικά την ποιότητα της καθημερινότητας στην πόλη. Η κυβέρνηση μπορεί να ισχυρίζεται βάσιμα ότι επένδυσε και έκανε έργο για τη βελτίωση των αστικών συγκοινωνιών και μπορεί να το συγκρίνει με τους προηγούμενους και τους πολύ προηγούμενους. Η ζυγαριά γέρνει υπέρ της κι εφόσον συνεχίσει στο ίδιο μοτίβο, τότε η πόλη για πρώτη φορά έπειτα από πολλές δεκαετίες θα πάψει να διαμαρτύρεται για την ποιότητα των μέσων μαζικής μεταφοράς.
Στρατόπεδα
Πέμπτον, θα περάσω στο ζήτημα της παραχώρησης και αξιοποίησης των πρώην στρατοπέδων. Εκεί που υπάρχει οικονομικό όφελος όλα πηγαίνουν πρίμα. Αναφέρομαι στο πρώην στρατόπεδο Γκόνου. Εκεί που το όφελος βάσει σχεδιασμού είναι περιβαλλοντικό, δηλαδή τα στρατόπεδα προορίζονται για χώρους πρασίνου, υπάρχει προβληματισμός. Κι αυτό νομίζω δεν είναι επιλογή της κυβέρνησης, αλλά προκύπτει από το παράδειγμα.
Θα γίνω πιο συγκεκριμένος. Το υπερτοπικό Μητροπολιτικό Πάρκο Παύλου Μελά, που αποτελεί το καλό παράδειγμα της αξιοποίησης ενός πρώην στρατοπέδου έρχεται αντιμέτωπο με καθυστερήσεις στην υλοποίηση της πρώτης φάσης (υπάρχει και δεύτερη θυμίζω). Με τον ένα ή τον άλλο τρόπο τα ζητήματα παραχώρησης ολοκληρώθηκαν, τα λεφτά για την πρώτη φάση βρέθηκαν, ένας σχεδιασμός κοινά αποδεκτός υπήρξε, οι εργασίες άρχισαν και πλησιάζουν σιγά σιγά προς την ολοκλήρωσή τους. Δεν είναι το ζήτημά μου οι καθυστερήσεις στην ολοκλήρωση της πρώτης φάσης. Δεν πέφτει κανένας από τα σύννεφα. Εξάλλου, υπήρξαν και αντικειμενικοί παράγοντες για τις καθυστερήσεις. Του χρόνου θαρρώ πως θα έχει ολοκληρωθεί η πρώτη φάση στο Παύλου Μελά. Εκείνο που συνιστά ζήτημα προβληματισμού είναι η δεύτερη φάση, για την οποία οι σχετικές πρόνοιες δεν έχουν ληφθεί ακόμη. Και βεβαίως το μείζον ζήτημα είναι ότι άντε και το φτιάξαμε πώς το συντηρούμε.
Ακριβώς εδώ είναι που το καλό παράδειγμα αρχίζει να μπάζει νερά. Ο δήμαρχος Παύλου Μελά το είπε ανοιχτά. Χρειάζεται δημιουργία φορέα για να λειτουργεί και να συντηρεί το Μητροπολιτικό Πάρκο Παύλου Μελά. Ο δήμος δεν μπορεί. Για να το κάνω εγώ πιο λιανό, χρειάζεται κάποιος άλλος για να κάνει τη δουλειά του δήμου. Κοινώς όλοι μαζί το φτιάξαμε, αλλά βρείτε τώρα χρήμα για να το συντηρήσετε και κάποιον να έχει την ευθύνη. Ο δήμαρχος δεν έχει άδικο. Ένα τόσο μεγάλο πάρκο έχει κόστος και χρειάζεται κάποιον να το φροντίζει. Ο δήμος δεν έχει ούτε χρήμα, ούτε προσωπικό, ούτε δυνατότητες για να το κάνει. Βεβαίως αυτό το γνώριζαν όλοι όταν διεκδικούσαν και πετύχαιναν την παραχώρηση και αξιοποίηση του πρώην στρατοπέδου ως χώρου πρασίνου. Αλλά τότε, όσοι εκφράζαμε προβληματισμούς για την επόμενη μέρα θεωρούμασταν εχθροί του πρασίνου, λες και εμείς δεν θέλαμε μητροπολιτικό πάρκο, αλλά τσιμέντο. Τόσο τους φτάνει, τόσα λένε.
Έχω γράψει ξανά και ξανά για το πρόβλημα που έχουν να διαχειριστούν όλοι όσοι θέλουν να μετατραπούν όλοι οι χώροι των ανενεργών στρατοπέδων σε χώρους πρασίνου (μεταξύ αυτών κι εγώ). Αυτή είναι η ορθή προοπτική για τα πρώην στρατόπεδα. Για όλα. Ωστόσο, σοβαρή και βιώσιμη λύση στα ζητήματα που ανακύπτουν δεν έχει καταθέσει κανείς. Ή σχεδόν κανείς. Το να λες ότι η Πολιτεία το έφτιαξε τώρα ας το πληρώσει κι ας το διατηρήσει, όταν μάλιστα πανηγυρίζεις και είσαι πρώτος στο να κόβεις κορδέλες και φυσικά το καρπώνεσαι πολιτικά, είναι κομμάτι ανεύθυνο.
Η Πολιτεία παραχωρεί τον χώρο που ζήτησες, δημιουργεί την υποδομή και υποτίθεται ότι αναλαμβάνεις την ευθύνη για τη συνέχεια. Απλώς υποτίθεται. Διότι στην πράξη υπάρχει αντικειμενική αδυναμία, την οποία ουδείς αναφέρει εκ των προτέρων, αλλά επιλέγουν όλοι να την κρύβουν κάτω από το χαλί, διότι όταν θα σηκωθεί το χαλί ξέρουν ποιον να δείξουν με το δάχτυλο...
Αναφέρομαι στο παράδειγμα του Μητροπολιτικού Πάρκου Παύλου Μελά, διότι αν εκεί χρειάζεται πλέον ένας φορέας, το ίδιο θα χρειαστεί και στα υπόλοιπα πρώην στρατόπεδα που διεκδικούνται για να γίνουν πράσινοι χώροι και πάρκα, δίχως οποιαδήποτε επιχειρηματική δραστηριότητα. Είναι εφικτή μια τέτοια διεκδίκηση; Αν ναι, τότε πάμε καλά και οι προβληματισμοί υπάρχουν μόνο στο κεφάλι μου. Αν όχι, η λύση είναι δημιουργία ισάριθμων φορέων και η διαρκής χρηματοδότηση από την Πολιτεία;
Κι επειδή έχω κουραστεί τόσα χρόνια να κυνηγάω το αυτονόητο, έχω κι άλλο παράδειγμα που δεν αρέσει σε όσους έχουν το ίδιο όνειρο με μένα, αλλά το προτιμούν έγχρωμο (κι εγώ το βλέπω ασπρόμαυρο). Ο χώρος της ΔΕΘ. Έγραψα παραπάνω ότι «σοβαρή και βιώσιμη λύση στα ζητήματα που ανακύπτουν δεν έχει καταθέσει κανείς. Ή σχεδόν κανείς». Το «σχεδόν» εδώ ακριβώς κολλάει. Διότι στο πρότζεκτ της ανάπλασης της ΔΕΘ η συντήρηση και λειτουργία προβλέφθηκε. Τα αναλαμβάνει όλα ένας υφιστάμενος φορέας, η ΔΕΘ – Helexpo. Με διασφαλισμένους πόρους. Με όρους οικονομικής βιωσιμότητας και επαρκούς διαχείρισης. Χωρίς να επιβαρύνεται ο δήμος Θεσσαλονίκης, που σε άλλη περίπτωση (μητροπολιτικό πάρκο και απομάκρυνση των εγκαταστάσεων της ΔΕΘ) θα είχε ανάλογο πρόβλημα με τον δήμο Παύλου Μελά. Με χρήσεις που έχουν οικονομικό αποτύπωμα.
Τα συγκεκριμένα παραδείγματα αναδεικνύουν το εφικτό και το ανέφικτο. Δεν υπηρετούν το ιδανικό και το τέλειο. Αλλά θέτουν τη βάση για να διαχωρίσουμε τα θέλω και την ουτοπία, από τις δυνατότητες και το εφικτό. Και αποτελούν καλή τροφή για σκέψη, σε όσους δεν γεννήθηκαν ή δεν απέκτησαν στην πορεία την παπική γνώση. Ίσως μια μέρα δεν αποκτήσουμε όσο πράσινο ονειρευόμαστε σε αυτή την πόλη, αλλά σίγουρα θα αποκτήσουμε πολύ περισσότερο από αυτό που έχουμε, δίχως να περάσουν γενιές και γενιές...