Εκδοχή πρώτη: Παντού στην πόλη υπάρχουν δρόμοι, η συντριπτική πλειονότητα των οποίων έχουν πεζοδρόμια, διότι κάποιοι -λίγοι- δεν έχουν. Εκδοχή δεύτερη: Παντού στην πόλη υπάρχουν προβληματικοί δρόμοι με λακούβες και φθαρμένο οδόστρωμα, πολλοί από τους οποίους διαθέτουν προβληματικά -και κυρίως μη λειτουργικά- πεζοδρόμια.
Πρόκειται για τις δύο εκδοχές της ίδια εικόνας ή μάλλον της ίδιας κατάστασης. Δεν έχει ίσως νόημα να αναζητήσει κανείς την ακριβέστερη περιγραφή, διότι πιθανότατα θα διαφωνήσει ακόμη και με… τον εαυτό του. Διότι -για παράδειγμα- στη Θεσσαλονίκη και δρόμοι υπάρχουν και πεζοδρόμια. Επίσης στη Θεσσαλονίκη υπάρχουν κατά τεκμήριο ασυντήρητοι δρόμοι και πεζοδρόμια – παγίδες. Το θέμα της ποιότητας των αστικών υποδομών τελικά έχει αξία, ειδικά εάν συγκριθεί με ό,τι συμβαίνει στις άλλες ανεπτυγμένες ευρωπαϊκές χώρες. Διότι οι κακοτεχνίες και το ράβε – ξήλωνε που βιώνουμε στην Ελλάδα -στο τέλος της ημέρας αφορά τους πολίτες, δηλαδή τους χρήστες και χρηματοδότες των έργων υποδομών. Και μπορεί να μην έχει πραγματικό νόημα να αναφερθεί κανείς σε ευρωπαϊκές μητροπόλεις, όπως το Λονδίνο ή το Μόναχο, όπου επί εκατοντάδες χρόνια η κίνηση γίνεται με άνεση και ουδέποτε τέθηκε ζήτημα βιώσιμης κινητικότητας, τουλάχιστον σε επίπεδο γειτονιάς. Έχει, όμως, νόημα να προσεγγίσει το θέμα των αστικών έργων στο επίπεδο του κόστους, της χρηματοδότησης και των κριτηρίων προτεραιοποίησης. Διότι τα έργα -καινούρια ή συντηρήσεις- από κάποιο δημόσιο ταμείο πληρώνονται, εγχώριο ή ευρωπαϊκό. Οι έμμεσοι και άμεσοι φόροι που χρεώνονται οι πολίτες ή τα δανεικά που λαμβάνονται εν ονόματί τους.
Σύμφωνα με τα ισχύοντα στην αυτοδιοίκηση τις τελευταίες δεκαετίες τα περισσότερα νέα έργα εντάσσονται σε κάποιο πρόγραμμα του ΕΣΠΑ και συγχρηματοδοτούνται από κοινοτικά κονδύλια. Όσο πιο δραστήριος, οργανωμένος και συγχρόνως γνώστης των διαδικασιών είναι ένας δήμος ή μία περιφέρεια τόσο περισσότερα κονδύλια για νέα έργα μπορεί να διασφαλίσει. Κάτι που θα κάνει… ευτυχισμένο τον εκάστοτε δήμαρχο ή περιφερειάρχη, ο οποίος μπορεί και να αναθέτει και να εγκαινιάζει καινούριες εγκαταστάσεις. Αντίθετα οι συντηρήσεις των υποδομών της αυτοδιοίκησης γίνονται μέσω των προϋπολογισμών δήμων ή περιφερειών, που είναι αισθητά χαμηλότεροι από τις δυνατότητες των κονδυλίων του ΕΣΠΑ. Επιπλέον, οι επικοινωνιακές δυνατότητες και τα όρια αποδοχής των συντηρήσεων είναι περιορισμένα, καθώς στη θεωρία ο κάτοχος μιας υποδομής έχει υποχρέωση να τη συντηρεί, οπότε οι πολίτες αποκλείεται να ενθουσιαστούν εάν κάτι τέτοιο συμβεί στη γειτονιά τους.
Το ερώτημα είναι τι γινόταν πριν εμφανιστεί στη ζωή μας το ΕΣΠΑ, αλλά και τι θα γίνεται την επόμενη ή μεθεπόμενη ημέρα, όταν τα κοινοτικά κονδύλια στερέψουν για την Ελλάδα. Μάλλον μία από τα ίδια, διότι ένα νέο έργο -το… καινούριο κοσκινάκι- θα είναι διαχρονικά πιο γοητευτικό και πιο αβανταδόρικο από τη συντήρηση κάποιου παλαιότερου.
Μέσα στο 2023 και λόγω του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας η Ελλάδα υποχρεώθηκε να θεσπίσει νομοθετική διάταξη, σύμφωνα με την οποία για κάθε νέο έργο θα πρέπει να προβλέπεται και ο τρόπος και τα οικονομικά και άλλα μέσα για τη συντήρησή του από την πρώτη ουσιαστικά ημέρα της ολοκλήρωσής του. Αυτό από μόνο του σημαίνει απλά ότι στην Ευρωπαϊκή Ένωση αντιλαμβάνονται την μέχρι πρόσφατα έλλειψη σχετικής πρόβλεψης ως αδυναμία του συστήματος. Επομένως το ζήτημα της συντήρησης που είναι σοβαρό για τα έργα που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ αυτονόητα είναι σοβαρό για κάθε έργο υποδομής, ακόμη και για όσα πληρώνονται με… ελληνικά λεφτά. Κι επειδή το συγκεκριμένο θέμα αφορά σε σημαντικό βαθμό την αυτοδιοίκηση μια ιδέα θα ήταν για έναν χρόνο τα ίδια κονδύλια των δήμων και των περιφερειών να κατευθυνθούν αποκλειστικά στις συντηρήσεις και αποκαταστάσεις των πολλών μικρών ή μεγαλύτερων «πληγών», που υπάρχουν σε δρόμους, πεζοδρόμια, πλατείες, πεζόδρομους, πάρκα, παιδικές χαρές, κοιμητήρια και όλα τα σχετικά. Μία χρονιά ενδεχομένως χωρίς κάποιο νέο έργο, που δεν θα λείψει από κανέναν πολίτη, αλλά με εκτεταμένη αποκατάσταση της λειτουργικότητας των υφιστάμενων. Προφανώς αυτή η μεθόδευση δεν αποτελεί καθιερωμένη πρακτική και γι’ αυτό σίγουρα υπάρχει λόγος. Το να σκεφτόμαστε, όμως, κάπου κάπου και αντισυμβατικά –«out of the box» που λένε στην εσπερία- μάλλον δεν θα κάνει κάποιο ιδιαίτερο κακό.
ΥΓ: Κάποια στιγμή τις προηγούμενες βροχερές ημέρες κάποιος που περπατούσε στα ραγισμένα και τραυματισμένα πεζοδρόμια της Τσιμισκή κόντεψε να γλιστρήσει, να σκοντάψει και να πέσει με απροσδιόριστες συνέπειες. Τελευταία στιγμή τη γλίτωσε. Επίσης, ένας άνθρωπος που ζει στο πολεοδομικό συγκρότημα της Θεσσαλονίκης τα τελευταία 15 χρόνια έχει παρακολουθήσει το σκάψιμο, ξήλωμα και… μπάλωμα του πεζοδρομίου και του δρόμου που βρίσκονται μπροστά από το σπίτι του. Αρχικά για να τοποθετηθεί ένας αγωγός όμβριων υδάτων, στη συνέχεια για να περάσει το φυσικό αέριο, μετά ένα καλώδιο για το ρεύμα, καθώς επίσης και για να τοποθετηθεί οπτική ίνα. Ίσως και για άλλες νέες υπηρεσίες ή βελτιώσεις υφιστάμενων. Ο λογαριασμός των… παρεμβάσεων έχει χαθεί, μαζί με την ισορροπία δρόμου και πεζοδρομίου, που έχουν… άπειρα μπαλώματα. Επίσης, ένας άνθρωπος, κάτοικος Θεσσαλονίκης, επισκέπτεται συχνά μια ευρωπαϊκή μητρόπολη, επειδή το παιδί του σπουδάζει εκεί. Περπατώντας, λοιπόν, στους δρόμους, χωρίς να το επιδιώκει, παρατηρεί ότι η εικόνα δρόμων και πεζοδρομίων είναι τελείως διαφορετική, πολύ πιο ισορροπημένη και χωρίς… τραυμαπλάστ. Επίσης χωρίς να το επιδιώκει, αναρωτιέται «μα εδώ δεν έχουν δίκτυα ή δεν εκσυγχρονίζουν τα υπάρχοντα;». Και οι τρεις εμπειρίες ανήκουν στον ίδιο κάτοικο Θεσσαλονίκης, ο οποίος δεν μπορεί παρά να αναρωτηθεί για μια νοοτροπία που υπάρχει και ανέχεται -όταν δεν ενθαρρύνει- την απουσία πρόβλεψης, την έλλειψη συνεργασίας, τον πλημμελή προγραμματισμό και την ανεπαρκή διαχειριστική ικανότητα.