Η Θεσσαλονίκη δεν διαθέτει αστικές συγκοινωνίες. Όχι μόνο επειδή τα δρομολόγια του ΟΑΣΘ εμφανίζονται αραιά και που. Ούτε επειδή τα περισσότερα λεωφορεία είναι παλιά και ρυπογόνα, ενώ τις κρίσιμες ώρες της ημέρας οι επιβάτες στοιβάζονται κανονικά και συχνά νιώθουν σαν παστές σαρδέλες. Ούτε καν επειδή σε πολλά σημεία δεν υπάρχουν ευδιάκριτες και αξιοπρεπείς στάσεις ούτε επειδή η τηλεματική δεν λειτουργεί ούτε πλήρως, ούτε παντού, ενώ ο πλημμελής εξοπλισμός αρκετών λεωφορείων τα αφήνει εκτός συστήματος. Η Θεσσαλονίκη δεν έχει αστικές συγκοινωνίες. Αυτό που έχει -κατά κάποιον τρόπο- είναι «δωρεάν αστικές συγκοινωνίες». Χωρίς υπερβολή αποτελεί ίσως τη μοναδική πόλη στον κόσμο που η διαρροή των εισιτηρίων στα αστικά λεωφορεία ξεπερνάει επισήμως το 50%. Αν και δεν υπάρχει κανονική μέτρηση -και πως να υπάρξει άλλωστε;- η διοίκηση του ΟΑΣΘ εκτιμά ότι οι επιβάτες που μετακινούνται δωρεάν, χωρίς να αγοράσουν και να κτυπήσουν το εισιτήριο τους, προσεγγίζουν το 70%, ίσως και το 80%! Το παραδέχεται ο ίδιος ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος του Οργανισμού Κωνσταντίνος Ταγγίρης, αν και πέρα του «πάνω από 50%» δημοσίως δεν αναφέρεται σε ακριβή ποσοστά. Όπως λέει, προσπαθεί να το διορθώσει αξιοποιώντας τους 50 ελεγκτές που έχει ο ΟΑΣΘ και τους οποίους σπανίως, σπανιότατα, συναντούν οι επιβάτες των δρομολογίων του, ενώ από το ύφος και τον τόνο της φωνής του αντιλαμβάνεται κανείς το αδιέξοδο, την απελπισία και τη δικαιολογημένη στεναχώρια του με το συγκεκριμένο ζήτημα. Ελπίζει, πάντως, η εικόνα να έχει βελτιωθεί μέχρι τα τέλη του 2024.
Πουθενά στον κόσμο
Για οποιαδήποτε δημόσια ή ιδιωτική δουλειά, οπουδήποτε στον κόσμο, από την Αμερική μέχρι τη Βόρεια Κορέα και από την Κίνα μέχρι την Αγκόλα, το Περού, τη Μολδαβία, τον ισημερινό, αλλά και τον βόρειο και τον νότιο πόλο, η συνθήκη της απώλειας άνω του 50% των εσόδων -μέχρι 70% και 80%- όχι λόγω ελλείψεως αντικειμένου, αλλά με την ανάλογη παροχή «δωρεάν» υπηρεσιών, θα ήταν βέβαιη και ταχύτατη ταφόπλακα. Σε ώρες, ημέρες, άντε ελάχιστες εβδομάδες, η δουλειά θα ακυρωνόταν και θα σταματούσε. Πολλοί εκ των υπευθύνων της θα έβρισκαν τον μπελά τους, ενώ οι… πελάτες θα έμεναν ξεκρέμαστοι και θα πλήρωναν με ακριβό τίμημα την ιδιότητα του… τζαμπατζή. Στη Θεσσαλονίκη και τον ΟΑΣΘ καμία από αυτές τις συνέπειες δεν υπάρχει. Τα λεωφορεία κάνουν πως κυκλοφορούν -και μέχρι ενός σημείου κυκλοφορούν πραγματικά. Οι επιβάτες κάνουν πως εξυπηρετούνται -και όντως μέχρι κάποιου βαθμού εξυπηρετούνται. Οι εργαζόμενοι παρέχουν την εργασία τους και αμείβονται σα να μη συμβαίνει τίποτα. Το ταμείο παραμένει σταθερά μείον -για την ακρίβεια υπερβολικά μείον. Και το ελληνικό δημόσιο -δηλαδή όλοι οι φορολογούμενοι πολίτες είτε ζουν στη Θεσσαλονίκη είτε στην Κρήτη, είτε στο εξωτερικό- πληρώνει και καλύπτει τη χασούρα. Για την ακρίβεια αιμορραγεί. Διότι τι άλλο από αιμορραγία είναι η εκταμίευση δημόσιου χρήματος, όταν σε φυσιολογικές συνθήκες κάτι τέτοιο δεν είναι απαραίτητο; Διότι κοινωνική πολιτική δεν είναι. Κοινωνική πολιτική ίσως είναι -και πρέπει να είναι- η διαμόρφωση της τιμής του εισιτηρίου για τις αστικές μετακινήσεις σε λογικά και προς τα κάτω επίπεδα, αλλά όχι η δωρεάν μετακίνηση. Η όλη υπόθεση θυμίζει την εποχή του Μεσοπολέμου, της κατοχής και του Εμφυλίου, όταν στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη οι πιτσιρικάδες μετακινούνταν σκαλωμαρία στα τραμ, είτε σαν παιχνίδι είτε από οικονομική αδυναμία και με σαφή κίνδυνο της σωματικής τους ακεραιότητας. Βέβαια σήμερα οι… τζαμπατζήδες του ΟΑΣΘ μετακινούνται ακριβώς με τον τρόπο που εξυπηρετούνται και όσοι πληρώνουν, ενώ -σύμφωνα με πηγές του Οργανισμού- αντιδρούν επιθετικά στις λίγες περιπτώσεις που ενδεχομένως έρχονται αντιμέτωποι με τον έλεγχο κάποιου εκ των 50 υπαλλήλων του ΟΑΣΘ που έχουν την ιδιότητα του ελεγκτή.
Αξίζει να σημειωθεί ότι αυτή η εικόνα υπάρχει σε μια περίοδο που το εισιτήριο της αστικής συγκοινωνίας της Θεσσαλονίκης έχει μειωθεί από το ένα ευρώ για την κλασική διαδρομή, στα 0,90 ευρώ, και ενώ εδώ και περισσότερα από δέκα χρόνια η τιμή του παραμένει αισθητά χαμηλότερη από την αντίστοιχη της Αθήνας.
Απλά συμπεράσματα
Η περίπτωση του ΟΑΣΘ είναι μάλλον μοναδική, πιθανότατα παγκοσμίως. Διότι συνδυάζει τα εξής αρνητικά πρόσημα:
Πρώτον, την αδυναμία διαχείρισης και προστασίας της περιουσίας και των εσόδων του δημοσίου. Είναι κάτι που βαραίνει τις διοικήσεις των τελευταίων ετών, ιδιαίτερα από τη στιγμή που το 2017 είχαμε την κρατικοποίησή του μέχρι και σήμερα.
Δεύτερον, την πλήρη περιφρόνηση των στοιχειωδών κανόνων της οικονομίας και της ηθικής του εμπορίου, που επιβάλλει αφενός δίκαιες τιμές από τους πωλητές αγαθών και υπηρεσιών και αφετέρου πληρωμή από τους καταναλωτές και τους χρήστες. Αυτή η… αμαρτία βαραίνει κυρίως τους τζαμπατζήδες και επίσης όσους έχουν ως αποστολή τη χρηστή λειτουργία του ΟΑΣΘ.
Τρίτον, την καλλιέργεια της νοοτροπίας του… τζάμπα, που ενδόμυχα και υποσυνείδητα διαπερνά και διαποτίζει κάποιον που (θεωρεί ότι) θριαμβεύει εις βάρος του ΟΑΣΘ, στην πραγματικότητα εις βάρος του κοινωνικού συνόλου. Όσο μικρή κι αν φαίνεται η συγκεκριμένη παράβαση -διότι δεν είναι καθόλου μικρή- δημιουργεί την αίσθηση ότι το δωρεάν είναι φυσιολογικό στα πάντα και όταν δεν μας το προσφέρουν στο πιάτο -όπως στην εκπαίδευση και την υγεία- τότε το διεκδικούμε και το κατοχυρώνουμε από μόνοι μας. Κι επειδή -κακά τα ψέματα- κανείς δεν εκτιμάει το τζάμπα, σε αντίθεση με αυτό που πληρώνει έστω και φτηνά, όσοι κυκλοφορούν ως λαθρεπιβάτες στον ΟΑΣΘ γκρινιάζουν περισσότερο απ’ όλους στα κοινωνικά δίκτυα, στις δημοσκοπήσεις και στα τηλεοπτικά ρεπορτάζ για το κακό χάλι των αστικών συγκοινωνιών της Θεσσαλονίκης. Ίσως και σαν δικαιολογία στον καθρέφτη τους, αφού γνωρίζουν καλά την απαξία της πράξης τους.
Συμπέρασμα (αν και δεν είναι απαραίτητο, αφού το πράγματα μιλάει από μόνο του): Οι Θεσσαλονικείς και οι ανυποψίαστοι επισκέπτες της πόλης ποτέ δεν θα έχουν αξιοπρεπείς αστικές συγκοινωνίες, εάν δεν αντιμετωπιστεί το πρόβλημα της λαθρεπιβίβασης και των χαμένων -καλύτερα κλεμμένων- εσόδων του ΟΑΣΘ. Ως εκ τούτου -προέκταση του βασικού συμπεράσματος- οι ιθύνοντες πρέπει να κάνουν ότι μπορούν για να αντιμετωπίσουν την κατάσταση και να λύσουν το πρόβλημα, πέρα από το να καλούν τους Θεσσαλονικείς να συμμορφωθούν και να εύχονται οι εκκλήσεις τους να πιάσουν τόπο. Ηλεκτρονικό εισιτήριο; Περισσότεροι ελεγκτές; Αυστηρότερα πρόστιμα που να βεβαιώνονται αυτόματα στην εφορία; Άλλου είδους ποινές; Όσοι είναι υπεύθυνοι για τη λειτουργία του ΟΑΣΘ ξέρουν καλύτερα. Κι αν δεν ξέρουν ας ρωτήσουν να μάθουν τι συμβαίνει στις ανεπτυγμένες ευρωπαϊκές πόλεις.
ΥΓ. Αν κάποιος ή κάποιοι και από τις δύο πλευρές του προβλήματος ερμηνεύουν τη χύμα κατάσταση στα αστικά λεωφορεία της Θεσσαλονίκης ως κοινωνική παροχή πλανώνται πλάνην οικτρά. Και επίσης υποτιμούν σε βαθμό κακουργήματος τους πολίτες, όχι μόνο όσους τυπικά πληρώνουν το εισιτήριο τους, αλλά ακόμη και όσους επιδίδονται στο σπορ της λαθρεπιβίβασης. Κανείς, μα κανείς σοβαρός άνθρωπος δεν μεταφράζει το μπάχαλο και το… χυμείο ως συνειδητή πολιτική. Όλοι συμφωνούν πως πρόκειται για ανικανότητα από τη μια πλευρά και καθαρή και στεγνή ιδιοτέλεια από την άλλη.
ΥΓ2. Η υπόθεση θυμίζει λίγο την είσπραξη του ΦΠΑ. Όπως έχει εξομολογηθεί δημόσια ένας από τους βραχύβιους πρωθυπουργούς της δεκαετίας του 2010 ρώτησε τον υπουργό Οικονομικών της κυβέρνησής του γιατί υπάρχει τόσο μεγάλη διαρροή δημοσίων εσόδων από τη μη καταβολή του ΦΠΑ, φόρο τον οποίο -σημειωτέον- αυτός που τον παρακρατά τον έχει εισπράξει, άρα τον κλέβει. Η απάντηση -σύμφωνα με τον… βραχύβιο πρωθυπουργό- ήταν αφοπλιστική: «Μα διότι έτσι δουλεύει η οικονομία κύριε πρόεδρε!». Προφανώς δεν είναι έτσι τα πράγματα. Εξίσου προφανώς ο υπουργός Οικονομικών που απάντησε κατ’ αυτόν τον τρόπο δεν ήταν ο κατάλληλος για τη συγκεκριμένη θέση. Και εξίσου προφανώς η συγκεκριμένη απάντηση βάζει σε υποψίες αυτόν που τη μαθαίνει για τα πώς και τα γιατί -μεταξύ πολλών άλλων- η Ελλάδα έφτασε και παραμένει σε αυτή τη δυσχερέστατη οικονομικά και κοινωνικά θέση, μάλλον τελευταία στην Ευρώπη.
ΥΓ3. Ουδεμία έκπληξη προκαλεί η προοπτική να συμπεριληφθεί ο ΟΑΣΘ στη διδακτέα ύλη των οικονομικών, εμπορικών και επιχειρηματικών σχολών στα πανεπιστήμια του κόσμου, σε Δύση και Ανατολή. Ο κάθε ιδεολογικής κατεύθυνσης καθηγητής έχει πολλά να μάθει και πολλά να διδάξει στους φοιτητές του!