Η μάχη της καθημερινότητας όπως την ονομάζουν οι αυτοδιοικητικοί είναι ένα δαπανηρό σπορ, με αντίπαλο τον χρόνο. Εάν κάποιος βγει νικητής, έστω και στις εντυπώσεις, τότε διασφαλίζει σε μεγάλο βαθμό την επανεκλογή του. Γι' αυτό και το βάρος κάθε δημοτικής αρχής πέφτει εκεί.
Στα μικρά έργα, τα οποία όμως είναι ουσιώδη για την καθημερινότητα του πολίτη και συνολικά για τη λειτουργία μιας πόλης. Παλιότερα δεν επικρατούσε αυτή η λογική. Ίσως δικαιολογημένα, αφού έλειπαν τα μεγάλα έργα. Πλέον, το όλο σύστημα οργάνωσης της Πολιτείας έχει αποκαταστήσει έναν έστω και ανεπαρκή επιμερισμό αρμοδιοτήτων, με αποτέλεσμα να μπαίνουν στο επίκεντρο και έργα που σε άλλη περίπτωση δεν θα τους έδινε ο κόσμος σημασία.
Στη Θεσσαλονίκη τα τελευταία χρόνια αυτή η μάχη της καθημερινότητας ανεβάζει και κατεβάζει διοικήσεις δήμων και είναι κρίσιμη για την εικόνα της κεντρικής διοίκησης σε τοπικό επίπεδο.
Οι αυτοδιοικητικοί το έχουν καταλάβει και έχουν περιορίσει τα έργα βιτρίνα, όπως έχουν περιορίσει και τα μεγαλεπήβολα σχέδια για έργα που ο χρόνος ολοκλήρωσής τους ξεπερνά την πενταετή θητεία μιας δημοτικής αρχής.
Η ανάγνωση αυτής της τακτικής είναι διπλή. Αφενός το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στο εφικτό και χρήσιμο, αφετέρου το όραμα για ένα καλύτερο μέλλον μιας τοπικής κοινωνίας μένει πίσω ή θολώνει.
Όταν μάλιστα απλώνεις τον τραχανά πολύ τότε κινδυνεύεις να χάσεις τη μπάλα και μαζί την ουσία και τις ψήφους.
Το έχουμε δει να επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά. Όταν διοικήσεις δήμων στον απολογισμό τους κατάφερναν να έχουν πολύ περιορισμένο παραδοτέο έργων, αλλά εμφάνιζαν το φουλ της μελέτης και των σχεδίων για έργα μακροπρόθεσμα, που δεν είχαν καν ανοίξει εργοτάξιο. Ο κόσμος τιμωρεί αυτή τη λογική.
Μεγαλύτερη εκλογική τύχη έχει μια δημοτική αρχή που φροντίζει τα μικρά ζητήματα της καθημερινότητας, παρά μ;iα δημοτική αρχή που υπηρετεί ένα όραμα. Η πράξη πάντα μετράει περισσότερο από το όνειρο.
Επειδή ορισμένοι χαρακτηρίζουν κοντόφθαλμες και ωφελιμιστικές τέτοιου είδους θεωρήσεις αρκεί να επισημάνω ότι ο κόσμος, τον οποίοn υποτίθεται ότι υπηρετεί κάθε δημοτική αρχή, γνωρίζει ότι η αυτοδιοίκηση έχει συγκεκριμένο ρόλο και συνεπώς γνωρίζει πολύ καλά τι ζητά από μια δημοτική αρχή. Και σίγουρα δεν ζητά σχέδια, οράματα και έργα τα οποία δεν έχει τη δυνατότητα να υλοποιήσει μόνος του ένας δήμος. Όσοι λοιπόν σνομπάρουν την καθημερινότητα, τις μικρές παρεμβάσεις και έργα, καλό θα ήταν να σκεφτούν μήπως δεν είναι κοντόφθαλμη η κοινωνία και μήπως μεγαλοπιάνονται οι ίδιοι.
Οι εποχές που οι πομπώδεις εξαγγελίες αυτοδιοικητικών στη Θεσσαλονίκη και όχι μόνο γοήτευαν τα πλήθη έχουν περάσει ανεπιστρεπτί. Επιτέλους δηλαδή, γιατί ζήσαμε εποχές άκρατου λαϊκισμού, που υποθήκευσαν μάλιστα και την αναπτυξιακή πορεία της πόλης. Τα ανέφικτα σχέδια, ακριβώς επειδή ήταν οράματα χωρίς βάση, είναι πολλά. Άλλα τα εγκαταλείψαμε, άλλα τα επαναφέρουμε από καιρό σε καιρό, άλλα ακόμα... ωριμάζουν, άλλα παρέμειναν στα χαρτιά κι άλλα ακόμα υλοποιούνται...
Συνεπώς, πιστεύω ότι οι αυτοδιοικητικοί -και οι ενεργοί και όσοι ενδιαφέρονται για το μέλλον- οφείλουν να κάνουν έναν σοβαρό προγραμματισμό, που να υπηρετεί δύο αρχές. Πρώτον την έμφαση στα έργα καθημερινότητας, στα «μικρά» που λέμε, και δεύτερον την ύπαρξη εφικτού οράματος, που για να γίνει εφικτό πρέπει να προηγηθεί πολλή δουλειά.
Η καθαριότητα για παράδειγμα, η οποία τις τελευταίες δεκαετίες έγινε στον δήμο Θεσσαλονίκης κεντρικό θέμα προεκλογικής αντιπαράθεσης ανήκει σε αυτά τα καθημερινά έργα, τα οποία ανεβάζουν και κατεβάζουν διοικήσεις. Το όραμα στην καθαριότητα είναι ας πούμε η αύξηση της ανακύκλωσης. Υπαρκτό, εφικτό και το παλεύουν διαχρονικά οι δημοτικές διοικήσεις. Και τι κατάφεραν; Λίγα πράγματα. Ένας από τους λόγους είναι ότι η καθαριότητα από τη μια είναι απολύτως δική τους ευθύνη, η ανακύκλωση από την άλλη εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό κι από άλλους φορείς διοίκησης. Στη λογική του πολίτη μάλιστα ο διαρκώς ξεχειλισμένος κάδος δημιουργεί αγανάκτηση, η περιορισμένη έως ανύπαρκτη ανακύκλωση αδιαφορία. Και στην κάλπη ο πολίτης θα ψηφίσει με βάση τον κάδο κι όχι το χρώμα του... Επ' ουδενί δεν μειώνω την αξία της ανακύκλωσης, ούτε θεωρώ ότι πρέπει να εγκαταλειφθούν ακόμα και μεγαλεπήβολοι στόχοι για ποσοστά μεγάλα. Αλλά να μπορούμε να υπηρετήσουμε αυτή τη λογική και να έχουμε μια ιεράρχηση στις προτεραιότητές μας. Όχι επειδή κυκλοφορεί ζεστό χρήμα για ανακυκλώσεις να πέφτει εκεί το βάρος και τα πεζοδρόμια να είναι σκουπιδότοποι...
Στα μεγάλα έργα εξάλλου οι δήμοι κυρίως έχουν τον ρόλο της διεκδίκησης και της διευκόλυνσης, διότι στην ουσία αυτά αποφασίζονται, χρηματοδοτούνται και υλοποιούνται πρωτίστως από την εκάστοτε κυβέρνηση με την υποστήριξη του δεύτερου βαθμού αυτοδιοίκησης, δηλαδή των περιφερειών. Δεν σχεδιάζουν μόνοι οι δήμοι τα του τόπου τους ως γνωστόν.
Συνεπώς ο σχεδιασμός σε βάθος χρόνου, το όραμα, πρέπει να υπάρχει, αλλά το αν είναι εφικτός ή όχι το λέει άλλος. Ένας αποφασιστικός δήμαρχος μπορεί να διεκδικήσει, μπορεί να τεκμηριώσει, μπορεί να παλέψει μεγάλα έργα. Πολιτικός είναι κι αυτός και έχει το βλέμμα του στραμμένο και στο μέλλον. Ωστόσο επαναλαμβάνω δεν μπορεί να είναι αυτό το κεντρικό στοιχείο της διοίκησής του, δεν μπορεί να περάσει σε δεύτερη μοίρα το παρόν, αλλιώς κινδυνεύει να χαρακτηριστεί αποτυχημένος, ακόμα κι αν πετύχει στη διεκδίκησή του. Διότι πολύ απλά θα έχει χάσει τη μάχη του χρόνου και της κορδέλας, ενώ ταυτόχρονα θα έχει χάσει και τη μάχη της καθημερινότητας.
Το κλειδί είναι η ισορροπία και με χαρά βλέπω ότι οι περισσότερες από τις 14 δημοτικές διοικήσεις της Θεσσαλονίκης προσπαθούν να υπηρετήσουν αυτήν την ισορροπία. Δεν πρέπει άλλωστε να ξεχνάμε και τις δυνατότητες των τεχνικών υπηρεσιών των δήμων ή τις ελλείψεις σε επιστημονικό προσωπικό, που θα υποστηρίξει εμβληματικές παρεμβάσεις. Ακόμα βέβαια δεν έχουν πετύχει οι δήμοι την αναγκαία μελετητική ωρίμανση των σχεδιασμών και των ιδεών τους, διότι αν το είχαν κάνει θα γνώριζαν τι είναι εφικτό και τι όχι, τι μπορούν και πρέπει να διεκδικήσουν και τι να εγκαταλείψουν ως ιδέα.
Μέχρι το 2028 οι διοικήσεις των 14 δήμων της Θεσσαλονίκης έχουν μπροστά τους πολύ χρόνο για να υλοποιήσουν ένα πρόγραμμα που να υπηρετεί αυτήν τη διπλή στόχευση, με την προτεραιότητα, επαναλαμβάνω, σαφώς υπέρ των έργων καθημερινότητας, αρκεί βέβαια να έχουν τέτοιο πρόγραμμα. Γι' αυτό δεν είμαι καθόλου βέβαιος...