Με τις αναπλάσεις δεν τα πηγαίνουμε καλά στη Θεσσαλονίκη. Μπορεί να υπάρχουν πολλές διαφορετικές ιδέες για κάθε περιοχή, που όλοι αναγνωρίζουν ότι χρειάζεται ανάπλαση, πλην όμως υπάρχει κι ένας παράγοντας, τον οποίο όλοι παραγνωρίζουν, με αποτέλεσμα κάθε ιδέα να κακοφορμίζει. Αυτός ο παράγοντας είναι ο χρόνος.
Καλή σχέση με τον χρόνο στη Θεσσαλονίκη φαίνεται να μην έχει κανείς. Όχι μόνον από τους τοπικούς παράγοντες, αλλά σε πολύ μεγάλο βαθμό κι από την κεντρική διοίκηση όπου εμπλέκεται με τη Θεσσαλονίκη.
Αυτό μπορεί να αφορά σε όλα τα έργα, να έχει και σφραγίδα, που ακούει στο έργο Μετρό Θεσσαλονίκης, όμως δεν ταλαιπωρείται μόνον αυτό το ταυτοτικό έργο της πόλης. Δυστυχώς αφορά σε όλα (χωρίς «σχεδόν») τα έργα και τις παρεμβάσεις.
Ειδικά στις αναπλάσεις το πράγμα κοντεύει να γίνει... Μετρό. Μια σειρά από περιοχές ζητούν επί δεκαετίες αναγέννηση. Ζητούν αλλαγές, προσαρμοσμένες στα (κατά καιρούς) σύγχρονα δεδομένα της πόλης. Ζητούν το ενδιαφέρον όλων μας, διότι οι περιοχές αυτές σταδιακά απαξιώνονται και επιδεινώνουν τις συνθήκες καθημερινότητας χιλιάδων πολιτών, αλλά και την εικόνα και τη λειτουργία της πόλης.
Τα παραδείγματα είναι πολλά. Ορισμένα τόσο χαρακτηριστικά, που διαμορφώνουν και κλίμα για όλους τους αρμόδιους, είτε είναι άμεσα εμπλεκόμενοι, είτε όχι. Ξέρει ο απλός πολίτης αν φταίει ο δήμαρχος, ο υπουργός, ο πρόεδρος ενός οργανισμού; Και τι τον ενδιαφέρει εξάλλου...
Ένα μεγάλο ζήτημα είναι η αναποφασιστικότητα ως απότοκο των διαφορετικών απόψεων για την εικόνα μιας περιοχής μετά την ανάπλαση, που είναι θεμιτό και ευκταίο να υπάρχουν, όμως κάποια στιγμή πρέπει να γίνουν επιλογές. Και οι επιλογές έχουν πολιτικό κόστος, το οποίο φαίνεται επίσης να αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την αναποφασιστικότητα, την αναβλητικότητα και τελικά τις ατέρμονες καθυστερήσεις.
Ένα άλλο μεγάλο ζήτημα είναι ποιος θεωρεί εαυτόν «νόμιμο ιδιοκτήτη» μιας πόλης, που συνιστά το δεύτερο πολεοδομικό συγκρότημα της χώρας και αρεσκόμαστε να τη θεωρούμε μητροπολιτική περιοχή. Διότι ο χαρακτηρισμός μπορεί να αποδίδεται στους κατά καιρούς κυβερνώντες, αλλά θιασώτες του είναι και οι κατήγοροι στην περίπτωση της Θεσσαλονίκης. Είπαμε, άποψη έχουμε όλοι για την πορεία της πόλης, για τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζεται και χτίζεται το μέλλον της και δικαιούμαστε να την έχουμε και να την υπερασπιζόμαστε. Μέχρι πού και μέχρι πότε όμως; «Μέχρι τέλους»; Ακόμα κι έτσι, κάποτε υπάρχει ένα τέλος. Στην περίπτωση της Θεσσαλονίκης φαίνεται να το καθυστερούμε όσο μπορούμε. Τόσο που απομακρύνεται κάθε τόσο όλο και πιο μακριά. Και σε κάθε περίπτωση υπάρχουν κάποιοι που πρέπει να αποφασίζουν και να παίρνουν την τελική απόφαση κάθε φορά κι αυτοί είναι εκείνοι που έχουν τη λαϊκή και πολιτική νομιμοποίηση, που δίνεται από τους πολίτες μόνον στις εκλογές, εθνικές και αυτοδιοικητικές και πουθενά αλλού.
Σε αυτό το πλαίσιο, το μόνιμο θύμα είναι η πόλη και οι πολίτες της. Μέχρι βεβαίως να γίνουν κι αυτοί θύτες και να καταπιούν όλους όσους θεωρήσουν υπεύθυνους όχι γι' αυτά που γίνονται στη Θεσσαλονίκη, αλλά για εκείνα που δεν γίνονται. Θεσμικά. Στις εκλογές...
Οι αναπλάσεις είναι ένα πεδίο έκφρασης όλης αυτής της στρέβλωσης. Ξεχάστε όσα ξέρει καθένας για κάθε περιοχή ξεχωριστά και για κάθε σχέδιο ανάπλασης και μπείτε στα παπούτσια του πολίτη, ο οποίος ακούει πριν από πολλά χρόνια ότι θα αποκτήσει μια πλατεία Ελευθερίας, ένα Μουσείο Ολοκαυτώματος, ένα πάρκο μνήμης και μια περιοχή στη δυτική πλευρά της πόλης, στην οποία η απαξίωση θα τελειώσει, τα προβλήματα θα στρώσουν και θα γίνει πιο όμορφη, πιο λειτουργική, πιο ανθρώπινη. Ένας εργολάβος που δεν τα κατάφερε, μια αλλαγή που δεν προχώρησε, μια επαναφορά στις εργοστασιακές ρυθμίσεις που είναι σε εξέλιξη και άλλη μια καθυστέρηση των καθυστερήσεων από τις ενστάσεις μεταξύ των εργολάβων. Ε, κάπου υπάρχει μεγάλο πρόβλημα και δεν το έχουν οι ανταγωνιζόμενοι εργολάβοι μόνο...
Μπείτε στη λογική του απλού πολίτη που δεν τον ενδιαφέρει ποιος και τι φταίει για την πλατεία Διοικητηρίου, αλλά θέλει να δει κάποτε μια πλατεία. Φυσικά όχι όπως να 'ναι, αλλά μια πλατεία που να αναδεικνύει και τις αρχαιότητες, οι οποίες υποτίθεται ότι είναι πρώτο μέλημα των αρμοδίων, αλλά με τόσα χρόνια που παραμένουν στην κατάσταση που παραμένουν μόνον ως ανέκδοτο μπορεί να εκληφθεί το δήθεν ενδιαφέρον των αρμοδίων. Πού βρισκόμαστε και με αυτή την ανάπλαση; Έλα ντε... Εγώ πάντως διστάζω να πω το παραμικρό.
Μπείτε στη λογική του πολίτη, ο οποίος νιώθει να παίζουν με τη νοημοσύνη του όσοι αποφασίζουν, μισοτελειώνουν, αναβάλλουν, επαναφέρουν μια ανάπλαση στον άξονα της Αγίας Σοφίας. Στους πολίτες κάποτε έταξαν συνολική ανάπλαση από την Αχειροποίητο μέχρι τη θάλασσα. Οι πολίτες χρόνια μετά απολαμβάνουν έναν πεζόδρομο μεταξύ Μακένζι Κινγκ και Τσιμισκή. Κι αυτόν αν δεν τον είχαν εφαρμόσει πιλοτικά φαντάζομαι ακόμα θα τον συζητούσαμε. Όσο για τη συνέχεια... περιμένετε.
Μπείτε στη λογική του πολίτη, ο οποίος περιμένει τόσα και τόσα χρόνια την ανάπλαση της παλιάς παραλίας. Την επέκτασή της ή τέλος πάντων μια μορφή καινούργια που θα απαλλάξει τη βιτρίνα της πόλης από το πρόβλημα του στενού κρασπέδου. Νομίζετε ότι ενδιαφέρεται ο πολίτης για τις λεπτομέρειες της σχετικής μελέτης ή για να έχει κάποτε κάποιο αποτέλεσμα αυτή η μελέτη; Κάτι να γίνει επιτέλους. Ακόμα το έργο είναι «υπό σχεδιασμό» και σε «διαγωνιστική διαδικασία».
Μπείτε στη θέση του πολίτη που βλέπει σχέδια επί σχεδίων για τον άξονα της Αριστοτέλους, που βλέπει να βγαίνουν τα μαχαίρια μεταξύ όσων έχουν διαφορετική προσέγγιση της νέας εικόνας και λειτουργίας του άξονα και τελικά να πηγαίνει η ανάπλασή του από αναβολή σε αναβολή. Σήμερα ακόμα βρίσκεται σε επίπεδο αμφισβητήσεων η μελέτη. Ακόμα συζητάμε δηλαδή... Τάχα πρωτοτυπούν όλοι αυτοί που σήμερα συμβάλλουν στην καθυστέρηση του έργου; Ελπίζω να μη ζουν με αυτή την ψευδαίσθηση. Κάποτε ο άξονας αυτός προτού πεζοδρομηθεί αποτέλεσε πεδίο σύγκρουσης όλων για πολύ σοβαρότερα ζητήματα από τους φοίνικες και τις μανόλιες. Θυμίζω ότι κυκλοφορούταν ο άξονας της Αριστοτέλους από οχήματα... Κι αν κάποιοι δεν έπαιρναν τις αποφάσεις τους ακόμα έτσι θα ήταν.
Μπείτε στη θέση των πολιτών στην περιοχή του Ιπποκρατείου που έχει πάθει τόσα χρόνια τώρα ασφυξία. Ευτυχώς εκεί γίνεται έργο και έχουμε πλέον την ελπίδα να ολοκληρωθεί σύντομα. Εκείνοι όμως που ζουν στην περιοχή έχουν ήδη απαξιώσει την ανάπλαση επειδή εξαντλήθηκε η υπομονή τους περιμένοντας... Δείτε την επίσημη πλατφόρμα erga.gov.gr για να διαπιστώσετε πως η συγκεκριμένη ανάπλαση είναι ενταγμένη και χρηματοδοτείται από το νέο ΕΣΠΑ, αλλά είναι συνεχιζόμενη από το προηγούμενο που μας τελείωσε... Δεν πρόλαβε τους χρόνους. Και ο νέος χρόνος ολοκλήρωσης είναι Δεκέμβριος του 2024. Αλήθεια; Όχι βέβαια. Πάμε στο πρώτο δίμηνο - τρίμηνο του 2025 και βλέπουμε.
Μπείτε στη θέση του απλού πολίτη, που βλέπει να δρομολογείται μια μείζονα ανάπλαση, αυτή της ΔΕΘ, και απλώς μένει στα λόγια και στις διαδικασίες για χρόνια και χρόνια. Κάθε χρόνος που περνά όποια κι αν είναι η τελική επιλογή, το έργο θα έχει κακοφορμίσει. Μετατράπηκε μια πολύ σημαντική ανάπλαση σε πεδίο σύγκρουσης κι όσο περνάει ο καιρός τόσο θα τρώει η πόλη λόγια και ιδέες, αντί να βλέπει έργο. Το χρηματοδοτικό μοντέλο, το μητροπολιτικό πάρκο, το ποσοστό πρασίνου, το εμπορικό κέντρο, το ξενοδοχείο, η μετεγκατάσταση δυτικά μπλα μπλα μπλα...
Δεν είναι μόνο αυτά τα παραδείγματα. Ακόμα είναι στη διαδικασία της ανάθεσης σύμβασης η αναγέννηση των εμπορικών δρόμων της Θεσσαλονίκης, ευτυχώς παίρνουν μπροστά οι παρεμβάσεις στους Στάβλους Παπάφη, ξεχάσαμε την ΥΦΑΝΕΤ, το νέο γήπεδο της Τούμπας με την ανάπλαση της περιοχής πήγε πίσω... Παραδείγματα υπάρχουν όπου κι αν στρέψεις το βλέμμα σου στη Θεσσαλονίκη.
Κανείς δεν κρίνει το τελικό αποτέλεσμα. Επειδή πολύ απλά δεν υπάρχει τελικό αποτέλεσμα ή και όταν υπάρχει πλέον ο σχεδιασμός, η μελέτη, οι προθέσεις για τις οποίες λέγονται τόσα και τόσα λόγια, χύνεται τόσο και τόσο μελάνι, όπως συνηθίζαμε να λέμε στο παρελθόν, καθίστανται ανεπίκαιρες, ξεπερασμένες. Οι ανάγκες αλλάζουν, οι προσαρμογές όμως γίνονται μόνο στο μυαλό όσων ακόμα μαλώνουν στα χαρτιά και στη θεωρία. Πράξη δεν υπάρχει κι αν υπάρχει πηγαίνει εξαντλητικά αργά. Κούραση.
Κάθε σχέδιο που σέρνεται επί χρόνια για μια ανάπλαση είναι τόσο ξεπερασμένο, όσο ξεπερασμένη είναι η φράση που χρησιμοποίησα περί μελανιού που χύνεται. Βλέπετε δεν είμαι ο μόνος που άσπρισαν και αραίωσαν τα μαλλιά του περιμένοντας τα έργα, την εικόνα και τη λειτουργία της νέας Θεσσαλονίκης...