Μπορούν οι τοπικές παρεμβάσεις προσθετικά να οδηγήσουν σε ένα ολοκληρωμένο καλύτερο αποτέλεσμα για την καθημερινότητά μας στη Θεσσαλονίκη, να οδηγήσουν σε μια πιο βιώσιμη και λειτουργική πόλη, σε μια ανανέωση του πυκνοδομημένου ιστού, παρά τα προβλήματα που αντιμετωπίζει;
Το ερώτημα δεν είναι ρητορικό. Είναι ένας προβληματισμός που θα βγάλει αποτέλεσμα τα επόμενα χρόνια. Είναι ένας προβληματισμός που πρέπει να απασχολεί όλους όσοι ασχολούνται με το μέλλον της πόλης, με τον σχεδιασμό και με την υλοποίηση των όποιων παρεμβάσεων γίνονται ή προγραμματίζονται για να γίνουν.
Κάθε παρέμβαση, όσο μικρή κι αν είναι, πρέπει να λαμβάνει υπόψη και τον ευρύτερο χώρο που επηρεάζει. Ευτυχώς τουλάχιστον τα τελευταία χρόνια (αρκετά είναι η αλήθεια) αυτός ο προβληματισμός φαίνεται να ισχύει για το σύνολο, σχεδόν, των εμπλεκομένων. Ειδικά σε επίπεδο αυτοδιοίκησης, όπου ήταν συνηθισμένες οι κοντόφθαλμες λογικές.
Διότι Θεσσαλονίκη δεν είναι μόνο ο κεντρικός δήμος. Όλα επηρεάζουν όλους.
Μπορεί κεντρικός σχεδιασμός για τη μητροπολιτική Θεσσαλονίκη να μην υπάρχει ακόμα, όμως επιμέρους σχέδια υπάρχουν και έχουν μητροπολιτικό χαρακτήρα. Όπως για παράδειγμα η γενική κυκλοφοριακή μελέτη ή μελέτη ανάπτυξης Μετρό Θεσσαλονίκης.
Μέχρι η μητροπολιτικότητα να αποκτήσει σάρκα και οστά (και φορέα), όσα σήμερα γίνονται θα πρέπει να μην τα βλέπουμε μεμονωμένα, αλλά ως προσθήκες στη συνολική πορεία της πόλης προς το μέλλον. Το εγγύς μέλλον.
Η Θεσσαλονίκη άλλαξε πολύ σε σχέση με δεκαετίες πριν. Έγιναν πολλά κι ας θέλουν ορισμένοι να βλέπουν ότι δεν έγινε τίποτα. Να τυφλώσουν τους υπόλοιπους είναι άκυρο. Θα έλεγα και αστείο αν δεν μιλούσαμε για διαστρέβλωση της πραγματικότητας. Επειδή, όμως, να πάψουμε να πιστεύουμε στα ίδια μας τα μάτια δεν γίνεται, καλό είναι να πάμε παρακάτω μαζί με την πόλη, παρά να μένουμε κολλημένοι σε όσους εθελοτυφλούν.
Κι επειδή πάλι θα βρεθούν κάποιοι καλοπροαίρετοι να απορήσουν «μα τι έγινε στη Θεσσαλονίκη από τη δεκαετία του 1980; Όλα τα ίδια είναι», απλά να θυμίσω ότι εκείνη τη δεκαετία δεν κόλλησε η Θεσσαλονίκη. Άλλοι κόλλησαν. Και για όσους δεν θυμούνται, είτε επειδή δεν ζούσαν είτε επειδή δεν θέλουν να θυμούνται, να πω ότι η Θεσσαλονίκη τη συγκεκριμένη δεκαετία δεν είχε ούτε περιφερειακή οδό.
Πάμε όμως να δούμε αν η πόλη έχει προοπτική βελτιωτικών αλλαγών στην επόμενη πενταετία – δεκαετία. Έστω και χωρίς συνολικό σχέδιο, επαναλαμβάνω.
Η είσοδος του Μετρό συνιστά μια πολύ μεγάλη θετική αλλαγή με προοπτική. Άρα είναι ένα σημαντικό στοίχημα για την πόλη να πιέσει ώστε μετά και τη σύνδεση της Καλαμαριάς στο δίκτυο να προχωρήσει ο σχεδιασμός των επεκτάσεων. Δηλαδή της ανάπτυξης του Μετρό σε όλο το πολεοδομικό συγκρότημα.
Οι αναπλάσεις που συνοδεύουν το Μετρό μπορούν να ολοκληρωθούν σε σύντομο χρονικό διάστημα κι έτσι ένας κεντρικός άξονας της πόλης, η Εγνατία, να αναζωογονηθεί πραγματικά, αλλάζοντας την εικόνα και τη λειτουργία της πόλης.
Θα επιμείνω στον ελεύθερο δημόσιο χώρο, διότι και ουσιαστικά, αλλά και σε επίπεδο αίσθησης για τους κατοίκους, αποτελεί κρίσιμο μέγεθος για να αντιληφθούν ότι η Θεσσαλονίκη πάει μπροστά και δεν μένει στάσιμη.
Ο άξονας της Αριστοτέλους, το ντεκ στην Παλιά Παραλία, η πλατεία Ελευθερίας, η πλατεία Δημοκρατίας, η Αγίας Σοφίας, το πάρκο μνήμης, το Μουσείο Ολοκαυτώματος, η πλατεία Δημοκρατίας, η ανάπλαση της ΔΕΘ, η αναγέννηση της παλιάς δυτικής εισόδου, το μητροπολιτικό πάρκο Παύλου Μελά, οι μεγάλες αναπλάσεις στις συνοικίες Βότση, Κηφισιάς και Φοίνικα στην Καλαμαριά, οι παρεμβάσεις στη δυτική Θεσσαλονίκη τόσο στα πρώην στρατόπεδα όσο και σε ελεύθερους χώρους είναι σημειακές επεμβάσεις, οι οποίες όμως διαμορφώνουν τη νέα εποχή της Θεσσαλονίκης.
Τα έργα είναι πολλαπλάσια. Αναφέρω ως παραδείγματα τα προηγούμενα, διότι κάνουν αντιληπτό στον καθένα ότι ως μέρος δημιουργούν καλύτερες συνθήκες τοπικά και ως σύνολο δημιουργούν ένα νέο πλαίσιο καθημερινότητας, διότι συνδέουν σχεδόν το σύνολο της ευρύτερης Θεσσαλονίκης.
Η πόλη αλλάζει επίσης με επενδύσεις τόσο δυτικά (περιοχή Φιξ, παιδιατρικό νοσοκομείο στο Φίλυρο και επέκταση Σέιχ Σου) όσο και ανατολικά (ThessIntec, Κεραμεία Αλλατίνι κτλ.), αλλά και με έργα υποδομής, όπως το Flyover και οι συνδέσεις του λιμανιού, το νέο οδικό δίκτυο στο Καλοχώρι, η διάνοιξη της Πόντου στην Καλαμαριά και ο προαστιακός σιδηρόδρομος στη δυτική Θεσσαλονίκη ή ακόμα και το νέο αμαξοστάσιο του ΟΑΣΘ στη Θέρμη.
Η Θεσσαλονίκη τα επόμενα χρόνια μπορεί να έχει μια καλύτερη καθημερινότητα, μπορεί να αποκτήσει πιο βιώσιμη προοπτική. Και μπορεί να μην αρκούν καν όλα αυτά, όμως είναι ικανά για να βλέπουμε το ποτήρι μισογεμάτο κι όχι μισοάδειο.
Πάντα μπαίνει μέσα και ο παράγοντας χρόνος. Εκεί δεν θα είμαι τόσο αισιόδοξος όσο ως προς την προοπτική. Διότι η πράξη δεν μου επιτρέπει να είμαι αισιόδοξος. Ξεπεράσαμε πολλά σε αυτή την πόλη προκειμένου να πάει μπροστά. Εκείνο που σίγουρα δεν έχουμε ξεπεράσει ακόμα και αποτελεί γάγγραινα είναι οι καθυστερήσεις. Και είναι αυτές που ενισχύουν την αίσθηση της στασιμότητας, παρά το μέγεθος του έργου που έχει γίνει διαχρονικά.
Οι καθυστερήσεις κρατούν γερά και συνεχίζονται και μπορούν να υπονομεύουν την όποια προοπτική. Σωστότερα να την καθυστερούν και να την απαξιώνουν. Είναι κρίμα να σέρνεται επί χρόνια η ανάπλαση της ΔΕΘ. Είναι κρίμα να μην εκδίδεται επί τόσο καιρό το Προεδρικό Διάταγμα για το παραλιακό μέτωπο. Είναι κρίμα να κολλάει στις αδειοδοτήσεις η επέκταση του ντεκ της Παλιάς Παραλίας. Είναι κρίμα να μην τελειώνει ακόμα η ανάπλαση στην πλατεία Ελευθερίας. Γραφειοκρατία, που υπονομεύει κάθε προσπάθεια. Τυπολατρία που κάνει τον κόσμο να αγανακτεί. Λεπτομέρειες (πιθανότατα και ουσιαστικές), οι οποίες όμως είναι ικανές να μας κάνουν να χάσουμε το δάσος για ένα δένδρο.
Η προοπτική για μια καλύτερη Θεσσαλονίκη υπάρχει. Είναι εδώ. Γίνεται πράξη. Αλλά για να τη δούμε πρέπει να ξεπεράσουμε παθογένειες που πλήγωσαν και φρέναραν την ανάπτυξη επί δεκαετίες. Η Θεσσαλονίκη και άλλαξε και θα αλλάξει. Το ζήτημα είναι με τι ρυθμό...