Η ανάταξη της Θεσσαλονίκης θα έρθει μέσα από τις υποδομές. Τουλάχιστον αυτό πιστεύουν όσοι έχουν ή προσδοκούν να έχουν αποφασιστικές αρμοδιότητες για την πόλη και την ευρύτερη περιοχή. Είναι όμως έτσι;
Περίπου είναι η δική μου εκτίμηση. Κι αυτό επειδή οι υποδομές είναι προαπαιτούμενο για την ανάπτυξη, δεν είναι όμως το μόνο.
Η Θεσσαλονίκη έχει αναπτυξιακό έλλειμμα, που κληρονόμησε από την εποχή της νέας αποβιομηχάνισης και αυτό επιδεινώθηκε με την οικονομική κρίση. Ελλειμματική περιοχή σε πολλά επίπεδα, παρότι πρώτον είναι πρώτη σε εξαγωγές αγροδιατροφικών προϊόντων, είναι πυλώνας του πρωτογενούς τομέα, βλέπει τον τουρισμό της να αυξάνεται χρόνο με το χρόνο και ταυτόχρονα τα έσοδα (ίσως όχι αναλόγως, αλλά αυξάνονται), είναι η περιοχή από την οποία εκτελείται το περισσότερο μεταφορικό έργο οδικώς και γενικότερα είναι ψηλά σε όλους τους παράγοντες που διαμορφώνουν αυτό που λέμε ανάπτυξη.
Οι υποδομές, στις οποίες η περιοχή καταγράφει τεράστιες διαχρονικές και συσσωρευμένες ελλείψεις, σήμερα κινούν και την ανάπτυξη. Ένας πολύ μεγάλος κύκλος εργασιών γύρω από τις υλοποιούμενες και δρομολογημένες υποδομές δίνει αναπτυξιακή προοπτική στην περιοχή μας, αλλά αυτό δεν μπορεί παρά να είναι συγκυριακό. Να διαρκεί για λίγα χρόνια. Και να χρειάζεται διαρκώς τροφοδοσία. Αν ολοκληρωθούν δηλαδή οι μερικές δεκάδες αξιοσημείωτες υποδομές που υλοποιούνται ή έχουν σχεδιαστεί να υλοποιηθούν την επόμενη πενταετία, κανείς δεν είναι αισιόδοξος ότι θα υπάρξουν νέες.
Βλέπετε τα αιτήματα και η προοπτική της περιοχής περιλαμβάνουν μια σειρά από σχέδια για έργα, τα οποία (εφόσον τηρηθούν τα χρονοδιαγράμματα) δεν πηγαίνουν πέρα από το 2030. Αν κάτι πηγαίνει πέρα από αυτόν τον χρονικό ορίζοντα είναι οι επεκτάσεις του μετρό. Εφόσον όλες υλοποιηθούν βάσει του σχεδιασμού θα πιάσουμε 2040 στην καλύτερη των περιπτώσεων. Πιθανώς και κάποια χρόνια παραπάνω. Κι όλα αυτά υπό την προϋπόθεση ότι θα υπάρχουν διαθέσιμοι πόροι, όχι εκατομμυρίων, αλλά δισεκατομμυρίων ευρώ.
Τα μεγάλα πρότζεκτ στην περιοχή είναι το μετρό και οι επεκτάσεις του, είναι το Flyover, είναι η ανάπλαση του παραλιακού μετώπου, είναι μια σειρά από αντιπλημμυρικά έργα και κάποια ακόμα σημαντικά πρότζεκτ.
Θα πει κάποιος αρκετά είναι όλα αυτά. Αρκετά για τι; Και με ποια προοπτική;
Όλα αυτά τα έργα δημιουργούν τις ευκταίες αλλαγές και βελτιώσεις για τη Θεσσαλονίκη, όμως δεν της δίνουν αναπτυξιακή προοπτική. Πρωτίστως μιλάμε για αποκατάσταση βασικών υποδομών ενός μητροπολιτικού κέντρου, για κάλυψη ελλείψεων και για προσωρινές θέσεις εργασίας και εισόδημα κάποιων ετών, βασισμένο σε εθνικούς και ευρωπαϊκούς πόρους.
Είναι αυτές οι υποδομές ικανές να δημιουργήσουν μια αναπτυξιακή ώθηση, που θα συνοδεύει την περιοχή και τους κατοίκους (παλιούς και νέους) για τις επόμενες δεκαετίες, δημιουργώντας αυτό που παλιότερα λέγαμε περί κόμβου των Βαλκανίων και της Νοτιοανατολικής Ευρώπης;
Διαμορφώνουν σίγουρα μια νέα ταυτότητα, καθιστώντας τη Θεσσαλονίκη πιο θελκτική και πιο λειτουργική. Προσελκύουν έτσι πληθυσμό και καλλιεργούν ελπίδες. Για να μην αποδειχτούν φρούδες και η Θεσσαλονίκη αντί να πάει μπροστά οδηγηθεί σε νέα στασιμότητα ή ακόμα και να υποχρεωθεί σε ένα πισωγύρισμα, υπάρχουν κι άλλοι παράγοντες που πρέπει να βελτιωθούν πέρα από τις υποδομές.
Και προφανώς δεν μπορεί να στηρίζεται η όποια ανάπτυξη στις υποδομές και να περιορίζεται στο χρονικό διάστημα που διαρκεί η υλοποίησή τους.
Ορισμένοι θα μείνουν στην εύκολη κοντόφθαλμη θεώρηση των πραγμάτων. Να γίνουν τα έργα και η ανάπτυξη είναι μια γενική έννοια, τα οράματα είναι για τους αφελείς και πάει λέγοντας. Εδώ δεν ξέρουμε τι μας ξημερώνει και μας μιλάς για την επόμενη δεκαετία και εικοσαετία... Θα ζούμε μέχρι τότε; Καλά που δεν σκέφτονται όλοι έτσι λέω εγώ και το πηγαίνω παρακάτω χωρίς πολλά πολλά γιατί δεν αξίζει και τον κόπο να μπεις σε μια τέτοια συζήτηση.
Η ανάπτυξη, αν θέλουμε να μην είναι μια συγκυριακή διαδικασία, αλλά θέλουμε να έχει διάρκεια και προοπτική, δεν μπορεί να βασίζεται μόνο στους εθνικούς και τους ευρωπαϊκούς πόρους. Άλλωστε, αυτοί διατίθενται με την προσδοκία να κινητοποιήσουν τα ιδιωτικά κεφάλαια και με στόχο να υλοποιηθούν υποδομές, οι οποίες θα προσελκύσουν επενδύσεις. Αλλιώς δεν έχουν κανένα νόημα και οι υποδομές. Δεν σε ενδιαφέρει αν θα κάνεις δυο ώρες να πας από τη μια περιοχή της Θεσσαλονίκης στην άλλη, όταν δεν έχεις δουλειά και εισόδημα...
Κι εδώ ακριβώς θέλω να επιμείνω. Στη στοχοθεσία των αρμοδίων για τη Θεσσαλονίκη. Αντιλαμβάνομαι ότι ο επείγων χαρακτήρας αφορά στην ολοκλήρωση των έργων. Ωστόσο, παράλληλα θα πρέπει να σκέφτονται και τρόπους αξιοποίησης των νέων υποδομών, ώστε και το οικονομικό όφελος της ανάπτυξης και της προόδου να φτάσει στον πολίτη, εκτός των υπόλοιπων ωφελειών. Κι ο καλύτερος τρόπος για να φτάσει το οικονομικό όφελος των υποδομών σε κάθε πολίτη είναι οι νέες θέσεις εργασίας και το νέο εισόδημα.
Σε αυτή την προοπτική σήμερα, λυπάμαι που το λέω, δεν δουλεύει κανείς. Ίσως υπερβάλω, αλλά είμαι αναγκασμένος να το κάνω, αφού η ανάπτυξη δεν σταματά και τα έργα κάποια στιγμή ολοκληρώνονται.
Για να μη δημιουργηθεί στο μέλλον μια νέα φουρνιά ανέργων καλό είναι να εξετάζεται στις αναλύσεις των ειδικών και το πραγματικό αναπτυξιακό όφελος που φέρνει κάθε έργο υποδομής. Κατά πόσον επηρεάζει την ιδιωτική οικονομία και κινητοποιεί ιδιωτικά κεφάλαια, που θα στηρίξουν την ανάπτυξη σε βάθος δεκαετιών, που θα δημιουργήσουν νέες επενδύσεις και θα ισχυροποιήσουν τις υφιστάμενες επιχειρήσεις, που θα διασφαλίσουν τις υφιστάμενες θέσεις εργασίας και που θα δημιουργήσουν νέες.
Θα δώσω το περιορισμένο παράδειγμα των οικονομικών ωφελειών από τη βασική γραμμή του μεγαλύτερου έργου υποδομής στη Θεσσαλονίκη, του μετρό. Τι κερδίζει πλέον ο πολίτης οικονομικά από τη λειτουργία της βασικής γραμμής του μετρό; Πόσο χρήμα πηγαίνει στην πραγματική οικονομία; Έχουμε τους λίγους (αναλογικά) εργαζόμενους στο ίδιο το μέσο, που διασφαλίζουν ένα εισόδημα. Έχουμε τους ιδιοκτήτες ακινήτων στον άξονα του μετρό, που προσδοκούν να αξιοποιήσουν με ευνοϊκότερους όρους τα ακίνητά τους και να αποκομίσουν πολλαπλάσιο κέρδος από αυτό που είχαν μέχρι σήμερα. Έχουμε μια σειρά από μικροεπιχειρήσεις, οι οποίες θεώρησαν ελκυστική την προοπτική της εγκατάστασης στον άξονα της βασικής γραμμής του μετρό, προσδοκώντας πελατεία και έσοδα. Έχουμε και τα καταστήματα που ορισμένα από αυτά βλέπουν τους τζίρους τους να αυξάνονται και έχουν άμεσο οικονομικό όφελος από τη λειτουργία του νέου μέσου. Πιθανότατα και κάποια άλλα μικρότερα οφέλη στην πραγματική τοπική οικονομία.
Αν τα ζυγίσει κάποιος όλα αυτά είναι περιορισμένα σε σχέση με την επένδυση που έγινε στην υποδομή του μετρό. Και προφανώς κάποιες από τις προσδοκίες δεν θα καλυφθούν καν. Κι εδώ θα δώσω ένα παράδειγμα. Μπορεί οι ιδιοκτήτες ακινήτων στον άξονα του μετρό να θέλουν τον ουρανό με τα άστρα για ενοικίαση του καταστήματος ή του διαμερίσματος που διαθέτουν, πλην όμως δεν έχω δει να δημιουργούνται και ουρές υποψήφιων επενδυτών και ενοικιαστών. Οι προσδοκίες περί νεκρανάστασης της Εγνατίας πολύ φοβάμαι πως θα μείνουν απλές προσδοκίες. Και το αναφέρω αυτό επειδή δεν έγινε λόγω μετρό τόσο ελκυστικός τόπος εγκατάστασης επιχειρήσεων και επενδύσεων η οδός Εγνατία. Τόσο όσο τον περίμεναν πολλοί... Ίσως να γίνει με τα συνοδευτικά έργα των αναπλάσεων που σχεδιάζονται. Δεν το γνωρίζω. Γνωρίζω όμως πως αν το μετρό έφερνε την αναγέννηση της Εγνατίας, τότε όλο και κάποια από τις μεγάλες πολυεθνικές θα έδινε ρέστα για να εγκατασταθεί στον συγκεκριμένο δρόμο. Δεν το βλέπω και το χειρότερο είναι ότι δεν έχω ακούσει και τη διάθεση για κάτι τέτοιο.
Ελπίζω να επιβεβαιωθούν οι προσδοκίες και οι επενδύσεις να κατακλύσουν την Εγνατία, όμως κάτι τέτοιο προς το παρόν δεν συμβαίνει.
Δε θέλω να δώσω την εικόνα ότι δεν κινείται τίποτα στη Θεσσαλονίκη κι ότι δεν έχει γίνει ελκυστική για τους ιδιώτες. Κινούνται πράγματα. Και το ThessIntec είναι μια πολλά υποσχόμενη επένδυση και στην παλιά δυτική είσοδο τα ιδιωτικά και κινητροδοτούμενα από το δημόσιο πρότζεκτ υπόσχονται ανάπτυξη και οι επεκτάσεις των σχεδίων πόλης είναι απόρροια της βελτίωσης των υποδομών.
Το σημαντικό όμως είναι η ανάπτυξη να μην είναι κάτι τυχαίο, κάτι που συμβαίνει, αλλά κάτι που κάνουν οι αρμόδιοι, με σχέδιο, με μέθοδο, με προοπτική. Για να έχει και διάρκεια. Και για να έχει η Θεσσαλονίκη εκτός από μια νέα ταυτότητα και αναπτυξιακή προοπτική, με εξωστρέφεια, τόση που να την καταστήσει ανταγωνιστική όχι απέναντι στην Αθήνα, αλλά απέναντι στις βαλκανικές μεγαλουπόλεις, που οι περισσότερες από αυτές απέκτησαν νωρίτερα τις υποδομές και τις συνόδευσαν με αναπτυξιακό σχέδιο. Με σχέδιο που περιλαμβάνει την ανάπτυξη για όλους, για την τοπική κοινωνία.