Ξαναζεσταμένο φαγητό ή μια πιο μεθοδική προσπάθεια για να γίνουν πράξη «όνειρα» της Θεσσαλονίκης; Ο απολογισμός του δημάρχου, Στέλιου Αγγελούδη, μας έκανε σοφότερους αναφορικά με δυο σημαντικούς στόχους της διοίκησής του για το μέλλον: το τραμ και τη θαλάσσια συγκοινωνία.
Είμαι από εκείνους που επί πάρα πολλά χρόνια κατέγραψα τις εξελίξεις αναφορικά με αυτά τα δυο σπουδαία από κάθε άποψη έργα για τη Θεσσαλονίκη. Δυο ιδέες σωστότερα, οι οποίες από τα νιάτα μου πίστεψα ότι μπορούν να βοηθήσουν την πόλη να αποκτήσει ένα καλύτερο σύστημα δημοσίων μεταφορών, μια άλλη προοπτική πιο βιώσιμη, δυο μέσα που αν αγκαλιαστούν κι από τον κόσμο στην καθημερινότητά τους θα προσφέρουν πολλά στην πόλη.
Επίσης, πίστεψα ότι τραμ και θαλάσσια συγκοινωνία δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως έργα βιτρίνα ή ως στολίδια για τη Θεσσαλονίκη, αλλά να εντάσσονται ως εναλλακτικοί τρόποι καθημερινής μετακίνησης μαζικά των πολιτών, στις περιοχές που προορίζονται να εξυπηρετήσουν.
Όλα αυτά πολλά χρόνια πριν. Δεκαετίες για να είμαι ειλικρινής. Δεν θα αποφύγω να ομολογήσω ότι κουράστηκα να γράφω για τις εξελίξεις στα δυο έργα και λόγω επαγγελματικής ενασχόλησης να ζω την αγωνία όσων πάλευαν για να μετατραπούν από ιδέες, διεκδικήσεις της τοπικής κοινωνίας, να πείσουν την κεντρική Πολιτεία κυρίως να κάνει το επόμενο βήμα και να τα εντάξει σε έναν σχεδιασμό, ώστε να αποκτήσουν μια προοπτική υλοποίησης και να αναζητηθεί χρηματοδότηση.
Κάποια στιγμή οι δικές μου αντοχές τελείωσαν, διότι είδα τις ιδέες αυτές να απαξιώνονται, να σέρνονται από χρονιά σε χρονιά, να αποτελούν μέρος μιας ουτοπικής ατζέντας για τη Θεσσαλονίκη και η διεκδίκησή τους να καταντά μια εμμονική διαδικασία για ορισμένους και μια ατελέσφορη για άλλους.
Θα καταθέσω εν συντομία τι γνωρίζω δημοσιογραφικά γι' αυτά τα δυο έργα.
Το τραμ
Το τραμ είναι μια ιστορία που πάει πολύ πίσω. Στην εποχή που ζούσαμε σε ψευτοδιλήμματα του τύπου «μετρό ή τραμ» σε αυτή την πόλη. Χορτάσαμε από διχασμούς και κόντρες και τελικά ο αγώνας είχε νικητή και ήταν το μετρό. Το τραμ στη συνέχεια παρέμεινε ως καλή ιδέα για τη Θεσσαλονίκη στο τραπέζι κι επειδή κι άλλοι είχαν κουραστεί από τα αδιέξοδα και τις ανούσιες αντιπαραθέσεις, έγινε μια εξαιρετική προσπάθεια να σχεδιαστεί ένα τραμ ως συμπληρωματικό μέσο του μετρό. Λογικό. «Και μετρό και τραμ». Κέρδισε η πόλη κατά τη γνώμη μου. Η ιδέα του τραμ απέκτησε και μελέτη. Με τρία σενάρια όδευσης συμπληρωματικά του μετρό. Τι σημαίνει συμπληρωματικά; Ότι θα εξυπηρετούσε περιοχές που δεν εξυπηρετεί το μετρό.
Εκεί θα την πω την αμαρτία μου. Με βάση τα οικονομικά δεδομένα της επένδυσης, τις χαράξεις, τον αριθμό πολιτών και περιοχών προς εξυπηρέτηση και τον βαθμό συμπληρωματικότητας στο μετρό, πείστηκα ότι έχει η Θεσσαλονίκη την ευκαιρία να αποκτήσει και μετρό και τραμ. Το όνειρό μου κατεδαφίστηκε στις καθυστερήσεις και στα αδιέξοδα της κατασκευής του μετρό, που ήταν και το μέσο προτεραιότητας. Η κουβέντα στράφηκε στο πώς επιτέλους η Θεσσαλονίκη θα αποκτήσει μετρό, το τραμ πήγε πίσω και κάπου εκεί για την κοινωνία χάθηκε.
Χαίρομαι που δεν εγκαταλείφθηκε ως ιδέα από ορισμένους «επίμονους Θεσσαλονικείς», όπως ο Σπύρος Βούγιας, ο Μιχάλης Τρεμόπουλος και αρκετοί άλλοι. Τη βάση για τη διεκδίκηση του τραμ της Θεσσαλονίκης κατά τη γνώμη μου την έχουμε. Είναι η μελέτη του καθηγητή, Χρήστου Πυργίδη, με τα τρία σενάρια, από τα οποία προσωπικά θα αφαιρούσα το ένα (την όδευση από την Τσιμισκή). Δεν χρειάζεται η δική μου αφαίρεση. Στην ουσία αφαίρεσε αυτή την προοπτική το σενάριο της γραμμής 2 του μετρό Θεσσαλονίκης, όπως αυτή ανακοινώθηκε την προηγούμενη άνοιξη στο πλαίσιο της μελέτης ανάπτυξης μετρό Θεσσαλονίκης από τον υφυπουργό Υποδομών, Νίκο Ταχιάο. Ο κ. Ταχιάος έχει συνολική εικόνα των διεκδικήσεων της πόλης, γνωρίζει πρόσωπα και πράγματα και όλη την ιστορία των διεκδικήσεων και είναι και ο ίδιος εξαιρετικά επίμονος στις δικές του ιδέες και διεκδικήσεις. Είμαι απολύτως βέβαιος ότι δεν του διέφυγε το σενάριο της όδευσης του τραμ από την Τσιμισκή... Ούτε βέβαια του διέφυγε η δυνατότητα επέκτασης του μετρό από τη Μίκρα στο αεροδρόμιο με τραμ ή ακόμα και η πιο μακρινή προοπτική της σύνδεσης για παράδειγμα της Θέρμης με το δίκτυο μετρό μέσω τραμ. Ο κ. Ταχιάος έδωσε υπόγειο μετρό στην επέκταση προς το αεροδρόμιο και μετρό ακόμα και για τη μελλοντική σύνδεση της Θέρμης.
Τραμ πουθενά... Το επανέφερε ο Στέλιος Αγγελούδης στον απολογισμό του, του έδωσε και μια νέα εικόνα ο Σπύρος Βούγιας. Σύμφωνα με αυτά μιλάμε για ένα άλλου τύπου τραμ, όχι του τραμ που είχαμε με τη μοναδική ώριμη μελέτη του καθηγητή Πυργίδη, για ένα έργο αλλιώτικο από αυτό που ξέραμε όλες αυτές τις δεκαετίες. Με κόστος στα 150 εκ. ευρώ, με κάλυψη πολύ μεγάλης περιοχής (και κρίσιμης), με ανταγωνιστικότητα κι όχι συμπληρωματικότητα με το μετρό και με εντελώς άλλο look και λειτουργικότητα. Ουσιαστικά μιλάμε για μια νέα προσπάθεια για κάτι διαφορετικό από αυτό που διεκδικούσαμε δεκαετίες τώρα. Μακάρι αυτή η νέα προσπάθεια να έχει καλύτερη τύχη. Πραγματικά το εύχομαι κι ας μην το βλέπω προς το παρόν. Εδώ είμαστε να το στηρίξουμε, γιατί κάθε νέα υποδομή, κάθε νέο έργο που έρχεται να προσθέσει κάτι στην πόλη και να εξυπηρετήσει την καθημερινότητα, να βελτιώσει την εικόνα και τη λειτουργία της, αξίζει την υποστήριξη όλων. Απλά ελπίζω να μην κυνηγήσουμε ξανά ανεμόμυλους...
Καραβάκια
Πάμε τώρα στη θαλάσσια συγκοινωνία. Εκεί κι αν φτάσαμε κάποια στιγμή σε φάση υλοποίησης μιας ωραίας ιδέας. Που έχει μελέτες, που έφτασε σε ένα σημείο λίγο πριν την έναρξη υλοποίησης και που τελικά ξεπέρασε τον σκόπελο της σκοπιμότητας και ναυάγησε στην οικονομική βιωσιμότητα. Η ιδέα ακόμα και τότε (πολλά χρόνια πριν) δεν εγκαταλείφθηκε, παρά το γεγονός ότι επενδυτικά δεν έχει ενδιαφέρον. Με τροποποιήσεις φτάσαμε σε ένα σημείο να εκπονείται μια νέα μελέτη, να αναλάβει η Πολιτεία το κόστος των χερσαίων υποδομών και να γίνει εφικτή και η οικονομική βιωσιμότητα. Έκτοτε αυτό που έγινε είναι να μην ολοκληρωθούν οι νέες μελέτες ουσιαστικά ή να μην ωριμάσουν, τα χρήματα που δεσμεύτηκαν για να γίνουν οι χερσαίες υποδομές να μην αξιοποιηθούν και το έργο να παραμείνει μια ωραία ιδέα, πλην όμως ουτοπική κι ας είχε και κάποιες μελέτες (επικαιροποιημένες).
Τώρα η διοίκηση του δήμου δηλώνει αποφασισμένη να το επαναφέρει στην ατζέντα. Περισσότερες λεπτομέρειες δεν γνωρίζω. Ελπίζω να είναι μια σοβαρή προσπάθεια, που θα βρει και πάλι πόρους και τρόπο υλοποίησης, αν και πάλι θα εκφράσω την απαισιοδοξία μου για την υλοποίηση του έργου. Μακάρι να τα βλέπω εγώ λάθος. Πραγματικά θέλω να έχουμε «καραβάκια» στον Θερμαϊκό. Πραγματικά. Όχι μόνο για την ομορφιά, αλλά για την προοπτική και τη λειτουργικότητα.
Μαζί τους, αλλά όχι όπου βγει...
Μένω σε αυτά για να δώσω την εικόνα των δυο ιδεών που θέλουν να ξαναγίνουν διεκδικήσεις και έργα.
Στα χρόνια που πέρασαν κι επειδή κατέγραφα σε όλη τη δημοσιογραφική διαδρομή μου την πορεία αυτών των ιδεών, με μεγάλες ελπίδες και πίστη όταν μπήκαν στην ατζέντα της πόλης έχω μείνει 35 – 36 χρόνια μετά με μια μεγάλη απογοήτευση. Πιστεύω πως λίγοι θα χαρούν όσο εγώ εάν τραμ και θαλάσσια συγκοινωνία γίνουν πράξη.
Κι ας έχω κράξει, κι ας έχω ασκήσει κριτική κι ας έχω κατηγορήσει πολλούς για τη μετεξέλιξη των ιδεών σε ουτοπίες. Κι ας είμαι έτοιμος να το ξανακάνω, γιατί είμαι. Όχι ότι συνιστά καμιά απειλή αυτό, αλλά όταν κάτι έχει μια τόσο μεγάλη ιστορία, όταν έχει περάσει από χίλια κύματα και επανέρχεται, καλό είναι αυτοί που το επαναφέρουν και καλλιεργούν και σε μένα και σε όλη τη Θεσσαλονίκη ένα έγχρωμο όνειρο, από το οποίο κάποτε θα ξυπνήσουμε και θα το δούμε να γίνεται πράξη.
Μαζί τους λοιπόν στην πορεία προς το στόχο, αλλά όχι άκριτα. Με αυστηρή κριτική, διότι επαναλαμβάνω ότι η πόλη έχει ταλαιπωρηθεί από το κυνήγι του ανέφικτου, από ιδέες που παρέμειναν ιδέες, από προσπάθειες που πέρα από ανεδαφικές έφτασαν στο σημείο να μας διχάσουν ως κοινωνία για το τίποτα τελικά.
Και τραμ και καραβάκια και μετρό και Fly Over και εξωτερικό περιφερειακό δακτύλιο και προαστιακό σιδηρόδρομο και γέφυρα τύπου Σαν Φρανσίσκο, που θα συνδέει Καλοχώρι – Αγγελοχώρι. Από ιδέες φουλ, από υποστήριξη φουλ. Από πράξη; Διότι εάν κι αυτή η προσπάθεια αποδειχθεί ανάλογη των προηγούμενων, τότε θα μιλάμε πραγματικά για ξαναζεσταμένο φαγητό και για κοροϊδία. Αν αποδειχθεί ουσιαστική θα την επικροτήσει όλη η κοινωνία της Θεσσαλονίκης. Φοβάμαι το πρώτο, ελπίζω στο δεύτερο. Στηρίζω το δεύτερο, χωρίς «ναι μεν αλλά». Για να είμαστε και ξεκάθαροι. Αλλά όχι άκριτα, όχι ξεχνώντας. Τα παθήματα πρέπει να γίνονται μαθήματα.