Οι ακολουθίες της Μεγάλης Εβδομάδας στον Πατριαρχικό Ναό του Αγίου Γεωργίου, στο Φανάρι της Κωνσταντινούπολης, χοροστατούντος του Παναγιωτάτου Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου είναι συγκλονιστικές. Όχι μόνο λόγω της ιστορικής τους βαρύτητας και του ιδιαίτερου τυπικού τους, αλλά επειδή χρόνο τον χρόνο καταγράφουν τη μείωση του αποτυπώματος του Ελληνισμού της Πόλης. Όποιος, μάλιστα, έτυχε να παρευρεθεί σε κάποια από αυτές με διαφορά ετών -ας πούμε δύο δεκαετιών- αντιλαμβάνεται ότι, πλέον, η κατάσταση είναι οριακή.
Τα χρόνια πάνω στον Πατριάρχη βαραίνουν -ο Βαρθολομαίος είναι, πλέον, 86 ετών-, ενώ από τους χίλιους ή λίγο παραπάνω Ρωμιούς που παραμένουν ως μόνιμοι κάτοικοι της πάλαι ποτέ Βασιλεύουσας η πλειονότητα καταχωρείται στην κατηγορία των ηλικιωμένων, αφού είναι άνω των 65 ετών. Ίσως γι’ αυτό οι ευεργέτες του Οικουμενικού Πατριαρχείου, -οι περισσότεροι εκ των οποίων προέρχονται από την Ομογένεια- και παρακολουθούν την ακολουθία φρεσκοσιδερωμένοι και απόλυτα σεβαστικοί από τα προκαθορισμένα τους στασίδια, δεν μπορούν να κρύψουν τα δάκρυά τους. Ή οι Μητροπολίτες της περιοχής που παρευρίσκονται στα δικά τους στασίδια όπως επιτάσσει το τυπικό έχουν στο βλέμμα τους ένα κράμα πραότητας, υπομονής και πείσματος, που είναι απαραίτητο για να συνεχίσουν.
Η εικόνα αυτή, που καθόλου δεν επηρεάζει αυτή καθαυτή τη θρησκευτική τελετή που γίνεται με όλα τα βυζαντινά χαρακτηριστικά, ειδικά σε όσα συμβαίνουν στο ψαλτήρι, είναι μία «ζωντανή» απόδειξη της αποτυχίας του νέου ελληνικού κράτους να προστατέψει τους ανθρώπους του και τα ίδια τα συμφέροντά του.
Στο πεδίο των μειονοτήτων η Συνθήκη της Λοζάνης, την οποία επικαλούμαστε καθημερινά για να υποστηρίζουμε τις θέσεις μας στις ελληνοτουρκικές διαφορές, έχει καταστεί από την πλευρά των Τούρκων κουρελόχαρτο. Ενώ στη Δυτική Θράκη, δηλαδή στην ελληνική επικράτεια, η μουσουλμανική μειονότητα αυξάνεται και ευημερεί, στην Κωνσταντινούπολη το ελληνικό στοιχείο εξαφανίζεται. Οι διωγμοί του 1955, του 1964 και του 1974 -σε τρεις ιστορικές στιγμές κατά τις οποίες στην Ελλάδα υπήρχε πολιτική αστάθεια- αποτελούν συγκεκριμένα γεγονότα, που δείχνουν προετοιμασία και αξιοποίηση της κατάλληλης συγκυρίας. Δυστυχώς, όμως, ελάχιστα ακούγονται στον δημόσιο διάλογο εντός της χώρας και μάλλον τίποτα στις επίσημες συζητήσεις των δύο πλευρών. Η Ελλάδα δεν θέτει επισήμως τέτοια θέματα!
Τα πολλά τελευταία χρόνια οι κάμερες της ΕΡΤ3 καλύπτουν τις ακολουθίες της Μεγάλης Εβδομάδας στο Φανάρι και μεταφέρουν την εικόνα και τον ήχο σε ολόκληρο τον κόσμο, όπου ζουν Έλληνες και γενικότερα ορθόδοξοι. Η αρχική ιδέα αποδείχθηκε εξαιρετική, αφού αν δεν υπήρχαν αυτές οι μεταδόσεις το αποτύπωμα των Πατριαρχικών ακολουθιών θα περιορίζονταν στις λίγες εκατοντάδες που βρίσκονται εντός του ναού και στον περίβολο. Το τηλεοπτικό ενδιαφέρον έχει αποδειχθεί μεγάλο και είναι βέβαιον ότι η συγκίνηση ξεχειλίζει και τα δάκρυα τρέχουν έστω για λίγες στιγμές στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα. Αλλά η απόσταση από τη βιωματική παρακολούθηση και συμμετοχή είναι -όπως είναι απόλυτα φυσιολογικό- μεγάλη.
Εάν, μάλιστα, συνδυαστεί με επίσκεψη στην Αγία Σοφία, που από μουσείο μετατράπηκε σε δήθεν τζαμί για θρησκευτικούς λόγους, αλλά σήμερα μοιάζει περισσότερο με παιδότοπο – γιαπί, στον οποίο, μάλιστα, εισέρχεται ο επισκέπτης με πανάκριβο εισιτήριο και οι γυναίκες με μαντίλα, τότε στο τελικό αποτέλεσμα η μεγάλη συγκίνηση καλύπτεται από μελαγχολία. Όχι για τα χαμένα μεγαλεία του Ελληνισμού και της Ρωμιοσύνης, αλλά για το πολιτιστικό χάσμα στις αντιλήψεις των ανθρώπων του 21ου αιώνα, που και να θέλει κάποιος σε ορισμένες περιπτώσεις δεν μπορεί να το αγνοήσει. Και κάτι ακόμα: Μπορεί στο μυαλό μας -και γενικότερα στη Δύση- ορισμένες καταστάσεις να έχουν ξεπεραστεί, αλλά -δυστυχώς- ανατολικότερα όχι μόνο είναι ζωντανές και καλλιεργούνται, αλλά αξιοποιούνται ως πολιτικά εργαλεία…
