Η Ίντα ήταν μια πανέμορφη γυναίκα που κοσμούσε με την παρουσία της τη Θεσσαλονίκη στις αρχές του περασμένου αιώνα - και το τέλος του προπερασμένου. Κι αυτό δεν είναι υπερβολή, καθώς πολλοί μίλησαν για την ωραιότατη σύζυγο του χρηματιστή Λεβή Μοδιάνο, η οποία διοργάνωνε λαμπερές βραδιές στο σπίτι της, στη Συνοικία των Εξοχών. Οικονομικοί και πολιτικοί παράγοντες της πόλης, αλλά και καλλιτέχνες, διανοούμενοι, επιστήμονες, αναζητούσαν μια πρόσκληση και συνωστίζονταν στο σαλόνι της βίλας που διόλου τυχαία έφερε το όνομά της, βίλα Ίντα.
Βελούδινοι καναπέδες και κρυστάλλινοι πολυέλαιοι απέπνεαν αρχοντιά και γούστο που συνταίριαζε με τις καλόγουστες τουαλέτες και τα πανάκριβα κοσμήματα της Ίντα Μοδιάνο. Ο Λεβή, γιος του Σαούλ Μοδιάνο, ενός από τους πιο γνωστούς Εβραίους επιχειρηματίες της πόλης, αγόρασε το οικόπεδο που βρίσκεται στη συμβολή των οδών Βασ. Όλγας και Φλέμινγκ μαζί με τα αδέρφια του Σαμουήλ και Γιακό. Ο Σαούλ Μοδιάνο, που πέθανε στην Τεργέστη το 1924, θεωρείται επίσης μεγάλος ευεργέτης της εβραϊκής κοινότητας και το Γηροκομείο της, που στεγάζεται σε ένα εξαώροφο κτήριο της οδού Κίμωνος Βόγα 83, φέρει μέχρι σήμερα το όνομά του. Τα αδέρφια Μοδιάνο αγόρασαν το μεγάλο οικόπεδο στα 1880 και σύμφωνα με την καταγραφή στο Hulasa (σ.σ. τουρκική λέξη για το αρχειακό έγγραφο) σύντομα πέρασε στα χέρια του Λεβή, ο οποίος και αναζήτησε μηχανικό για να χτίσει εκεί μια βίλα.
15 δωμάτια και 3 σαλόνια για την Ίντα
Ο έρωτάς του για την Ίντα ήταν όσο σφοδρός που της παραχώρησε όλη την ελευθερία των κινήσεων. Το ζευγάρι απευθύνθηκε στον αρχιτέκτονα, Βιταλιάνο Ποζέλι, έναν πρέσβη του εκλεκτικισμού, με καταγωγή από τη Σικελία, ο οποίος περιόδευσε ανά την Ευρώπη αφήνοντας αριστουργήματα, μεταξύ αυτών και τον ναό του Αγίου Στεφάνου στην Κωνσταντινούπολη. Η οθωμανική διοίκηση της Θεσσαλονίκης τον κάλεσε στα 1886 για να σχεδιάσει τη Σχολή Δημόσιας Διοίκησης (Idadie), επί της νέο-χαραχθείσας οδού Χαμηδιέ, που σήμερα είναι η Εθνικής Αμύνης και το κτήριο εκείνο η Παλιά Φιλοσοφική Σχολή του ΑΠΘ. Ο Ποζέλι έμενε από το 1888 μόνιμα πλέον στη Θεσσαλονίκη και μεταξύ άλλων σχεδίασε το Διοικητήριο, τη βίλα Αλλατίνη, το Γενί Τζαμί, την Καθολική Εκκλησία. Ερωτεύτηκε και παντρεύτηκε μια νεαρή επίσης Ιταλίδα, τη Λουίζα, με την οποία απέκτησε 8 παιδιά κι ενδεικτικό της σικελιώτικης τρέλας που κουβαλούσε είναι πως ονόμασε τους γιους του, κατά σειρά «Πρίμο», «Σεκόντο», «Τέρτσο», «Κουάρτο», «Κουίντο» και «Σέστο». Και ναι, έγιναν όλοι εξέχοντες μουσικοί.
Πληροφορίες της οικογένειας Ποζέλι, τις οποίες εντόπισε ο καθηγητής του τμήματος Αρχιτεκτονικής στο πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Βασίλης Κολώνας, αναφέρουν πως η βίλα Ίντα ήταν από τα πρώτα έργα του Βιταλιάνο Ποζέλι στην πόλη. Η αξία της το 1895 έφθανε τις 320.000 γρόσια, ήταν πολυτελούς κατασκευής και επίπλωσης, είχε 15 δωμάτια και 3 μεγάλα σαλόνια.
Σύμφωνα με τον κ. Κολώνα, «η βίλα Ίντα αναφέρεται συχνά στις αναμνήσεις Ελλήνων και ξένων επισκεπτών της πόλης, ως ένας από τους πλέον δημοφιλείς χώρους κοινωνικών συναθροίσεων, ενώ η καλλονή οικοδέσποινα, εμπνέει περιγραφές σαν κι αυτή που παραθέτει ο Βαρδουνιώτης στα 1890: "Αμαξα έστη προ της θύρας άλλου μεγάρου και κατήλθεν αυτής νεαρά και περικαλλεστάτη δέσποινα...Ήτον η δέσποινα του μεγάρου, του φέροντος τον τίτλον Villa Ida , η σύζυγος του Μοδιάνο, του κροίσου της Θεσσαλονίκης, μία των ωραιοτάτων γυναικών της πόλεως εκείνης. Το εξαίσιον κάλλος της είνε το ώντι άξιον της φήμης της. Ούτε ευτραφής, ούτε ισχνή, υψηλή, ευθυτενής, πάλλευκος αβρόσαρκος, νεαρά, πλήρης ζωής, σφρίγους και πυρός, έχει την μορφήν της αποδιδομένης τω Πραξιτέλει Αφροδίτης του Καπιτωλίου (σ.σ. το περίφημο άγαλμα Αφροδίτη της Κνίδου), μορφήν πολυθέλγητρον, καθισταμένη θελκτικωτέρα υπό δύο μεγάλων και γλυκύτατων οφθαλμών, μαγικήν ερώτων και χαρίτων φωλέαν"».
Ήταν τόσο όμορφη και τόσο γλυκιά οικοδέσποινα η Ίντα που κάθε της σουαρέ περνούσε στις κοσμικές και επιχειρηματικές στήλες των εφημερίδων της εποχής. Το γραμμόφωνο έπαιζε ρομαντικά βαλς και τανγκό, οι υπηρέτριες φρόντιζαν να μην μένουν άδειοι οι ασημένιοι, περίτεχνα σκαλισμένοι δίσκοι, οι άντρες της συντροφιάς συζητούσαν για την πολιτική και την οικονομία, Όσο για τις κυρίες αντάλλασσαν απόψεις για τη μόδα, αλλά και τα θεάματα που ανέβαζαν εκείνον τον καιρό -γύρω στα 1900- τα δύο θέατρα της πόλης, το Eden στην Εγνατία και το Jupiter στη Νίκης. Σίγουρα σε αυτές τις χοροεσπερίδες θα υπήρχαν και ανατολίτικες μουσικές, ίσως και κάποια Αιγύπτια χορεύτρια με φιδίσιες κινήσεις α λα σεπραντίνα, ίσως μάλιστα να πέρασε από τη βίλα και η Arri μια σινιορίνα που τραγουδούσε σπανιόλικα και κάθε της εμφάνιση στη Θεσσαλονίκη δημιουργούσε το αδιαχώρητο. Ποιος ξέρει;
Το 1911 το ζεύγος Μοδιάνο πούλησε τη βίλα Ίντα στον Χουλουσή μπέη και κάπου εδώ οι κοσμικές συναθροίσεις σταμάτησαν, όχι όμως και η ιστορία της έπαυλης. Στην οθωμανική Θεσσαλονίκη ο Σαμπρί πασάς υπήρξε ο πιο αγαπητός άρχοντας της πόλης, όχι μόνο γιατί ήταν πολύ ανεκτικός, αλλά κυρίως επειδή η θητεία του συνδέθηκε με μεγάλα έργα, όπως η κατασκευή της προκυμαίας - ενδεικτικό της εκτίμησης που απολάμβανε ήταν πως το όνομά του έφερε η μεγάλη κάθετη οδός του κέντρου, η σημερινή Βενιζέλου. Στα 1870 ο Σαμπρί πασάς διόρισε δήμαρχο της Θεσσαλονίκης έναν στενό του συνεργάτη, τον Γιουσούφ Αγκιάχ, η μοναχοκόρη του οποίου παντρεύτηκε τον Χουλουσί μπέη. Ο Χουλουσί ήταν δήμαρχος της πόλης την περίοδο 1901-1908 και η θητεία του συνδέεται με έργα υποδομών, αλλά και το Δημοτικό Νοσοκομείο - σήμερα Άγιος Δημήτριος. Ούτε και το ζεύγος Χουλουσί όμως την κράτησε για πολύ και το 1921 πούλησε τη βίλα Ίντα στο ιταλικό δημόσιο.
Στην διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου επιτάχθηκε από τις συμμαχικές δυνάμεις και στέγαζε για μικρό διάστημα το αρχηγείο των Άγγλων και μέχρι το 1921 το τουρκικό προξενείο, ενώ στη συνέχεια το Ιταλικό σχολείο «Βασίλισσα Μαργαρίτα», ένα εκπαιδευτήριο, το οποίο συνδέθηκε και με την πολιτιστική ιστορία της πόλης.
Σύμφωνα με την έρευνα του καθηγητή Β. Κολώνα, στο διάστημα 1943-1952 περιέρχεται ως εχθρική περιουσία στο ελληνικό Δημόσιο και στεγάζει διαδοχικά το στρατιωτικό νοσοκομείο, τα εκπαιδευτήρια Κοραή και ξενώνα αξιωματικών. Για τα επόμενα έξι χρόνια η βίλα Ίντα παραμένει κλειστή και το 1958 μεταβιβάζεται στο Ιταλικό Μονοπώλιο Καπνού. Κατεδαφίζεται στα 1959-1960 και στη θέση της σηκώνεται ένα θεόρατο κτήριο σε σχέδια του πολιτικού μηχανικού Δ. Βαρβέρη και του γραφείου του Πιερ Λουίτζι Νέρβι, ενός Ιταλού μηχανικού από τους πρωτοπόρους στη χρήση του τσιμέντου για την ανέγερση κτηρίων - έχει σχεδιάσει επίσης το στάδιο της Φλωρεντίας (1930) και τον εκθεσιακό χώρο του Τορίνο (1949).
Αξίζει να σημειωθεί πως μέχρι και σήμερα που στέκει στην ίδια θέση το τεράστιο τσιμεντένιο οικοδόμημα, τα κάγκελα που το περικλείουν και το ασφαλίζουν, είναι τα ίδια με εκείνα της βίλας Ίντα. Στο μεγάλο κτήριο λειτουργούσε η καπναποθήκη, ενώ υπήρχε συμπληρωματικό συγκρότημα διαμερισμάτων για τους υπάλληλους -αργότερα για τους καθηγητές του Ιταλικού Ινστιτούτου-, αλλά και ένα σχολείο στο πίσω μέρος. Το συγκρότημα παρέμεινε σε περιορισμένη χρήση μέχρι το 1977, όταν η λειτουργία του Ιταλικού Ινστιτούτου μεταφέρθηκε στο κτήριο του παλιού ιταλικού σχολείου, αποτελώντας ένα σημείο αναφοράς για την ιταλική κοινότητα και ζωντανό κύτταρο πολιτισμού για την πόλη. Το 2014 σταμάτησε τη λειτουργία του και οι δραστηριότητές του μεταφέρθηκαν στο Ιταλικό Ινστιτούτο Αθηνών. Έκτοτε το κτήριο παρέμενε άδειο, παρατημένο στη φθορά του χρόνου.
Στα μέσα της εβδομάδας έγινε γνωστό πως όλο το κτηριακό συγκρότημα πέρασε στα χέρια της Lidl Hellas και μάλιστα μετά από deal που χρειάστηκε αρκετό χρόνο μέχρι να οριστικοποιηθεί. Είναι άγνωστο ακόμη ποια θα είναι η επόμενη χρήση του και, παρά τις πληροφορίες που ακούγονται, τίποτα δεν είναι επίσημο.
Το τέλος...
H Ίντα δεν μένει πια στη βίλα της, αλλά και η βίλα δεν είναι πια στη θέση της. Ίσως η Ίντα και ο Λεβή Μοδιάνο προσκάλεσαν τους φίλους τους και τους επιφανείς Θεσσαλονικείς κάπου στα 1911 στη βίλα για μια αποχαιρετιστήρια δεξίωση. Ίσως πάλι και όχι. Μπορεί να θέλησαν να περάσουν το τελευταίο τους βράδυ στο σπίτι, οι δυο τους, με ένα ακριβό κονιάκ στο χέρι και τον καπνό του τσιγάρου να θολώνει τις μέρες δόξας και χλιδής. Στο νέο τους ξεκίνημα, σε ένα άλλο σπίτι, η βίλα Ίντα θα ήταν μια γλυκιά ανάμνηση....
* Οι φωτογραφίες προέρχονται από το αρχείο του saloni.ca - Θεσσαλονίκη Χαμένη Πόλη
