«Ας κρατήσουν οι χοροί /
και θα βρούμε αλλιώτικα /
στέκια επαρχιώτικα βρε /
ώσπου η σύναξις αυτή /
σαν χωριό αυτόνομο να ξεδιπλωθεί. /
Mέχρι τα ουράνια σώματα /
με πομπούς και με κεραίες /
φτιάχνουν οι Έλληνες κυκλώματα /
κι ιστορία οι παρέες».
Όταν πριν από 40 ακριβώς χρόνια ο Διονύσης Σαββόπουλος έγραφε και τραγουδούσε αυτούς τους στίχους είναι αμφίβολο εάν είχε κατά νου τις αυτοδιοικητικές εκλογές. Άλλωστε στο μακρινό 1983 οι δημοτικές εκλογές ήταν ακόμη πλήρως κομματικοποιημένες και σε επίπεδο πολιτικών επιπτώσεων και εντυπώσεων λειτουργούσαν τότε -όπως και οι φοιτητικές εκλογές της εποχής- συμπληρωματικά με τις εθνικές εκλογές. Από την άλλη κανείς δεν ξέρει αν ο τροβαδούρος εννοούσε κάτι συγκεκριμένο ή ως γνήσιος ποιητής έβαζε μπροστά την έμπνευση και τον οίστρο, ώστε οι μελλούμενες γενιές να μπορούν κατά καιρούς να εκφράζονται με τους δημιουργικά ασαφείς στίχους του ανεξαρτήτως θεματολογίας. Απλώς και μόνο επειδή το πνεύμα του ποιητή θα συντονίζεται με τις εξελίξεις και θα τις φωτίζει.
Σε κάθε περίπτωση στη Θεσσαλονίκη των τελευταίων 15 ετών οι παρέες παίζουν καθοριστικό ρόλο στην αυτοδιοίκηση. Τόσο στους δήμους, όσο και στην Περιφέρεια τα αποτελέσματα ξεπερνούν ή υπολείπονται αισθητά των δυνάμεων των κομμάτων, όπως αυτές καταγράφονται αυθεντικά στις εθνικές εκλογές. Άλλωστε στους μικρότερους δήμους όλοι γνωρίζονται μεταξύ τους και τα κριτήρια εκλογής διέπονται από παραμέτρους τελείως διαφορετικούς απ’ ότι στα μεγαλύτερα σύνολα.
Ειδικά στον δήμο Θεσσαλονίκης, που δεν τον λες ακριβώς μικρό, οι τρεις τελευταίοι δήμαρχοι -από το 2010 μέχρι και φέτος- εκλέγονται με σημαία την ανεξάρτητη υποψηφιότητα και το κομματικώς ακηδεμόνευτο. Την αρχή έκανε ο Γιάννης Μπουτάρης και η δική του… πρωτοβουλία. Ο κυρ – Γιάννης το πάλεψε επί χρόνια στην κοινωνία και το δημοτικό συμβούλιο της πόλης και τελικά στις εκλογές του 2010 κατέλαβε τον δημαρχιακό θώκο κρατώντας αποστάσεις ακόμη και από αυτούς που εμφανώς θέλησαν να τον προσεταιριστούν -αν όχι να τον… καπελώσουν- και κυρίως από τον τότε πρωθυπουργό και πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ Γιώργο Παπανδρέου.
Ακολούθησε το 2019 ο Κωνσταντίνος Ζέρβας, ο οποίος κέρδισε με άνεση στον δεύτερο γύρο τον επίσημο υποψήφιο της Νέας Δημοκρατίας Νίκο Ταχιάο, από τον οποίο βρέθηκε να υπολείπεται στον πρώτο γύρο πέριξ του 10%. Η κομματική ανεξαρτησία ήταν το βασικό πλεονέκτημα του απερχόμενου δημάρχου, κάτι που το 2019 προβλήθηκε έντονα και είχε αποτέλεσμα.
Ομοίως στις φετινές εκλογές του Οκτωβρίου του 2023 ο νικητής και επόμενος δήμαρχος Θεσσαλονίκης Στέλιος Αγγελούδης είχε την πολιτική οξυδέρκεια να απωθήσει το όποιο κομματικό χρίσμα θα μπορούσε να διεκδικήσει ως προερχόμενος από τα σπλάχνα του ΠΑΣΟΚ. Πέρα, δηλαδή, από την πολιτική πολυχρωμία του ψηφοδελτίου που κατάρτησε δεν χρωμάτισε ούτε καν υπαινικτικά τον συνδυασμό του. Χωρίς να απεμπολήσει την πολιτική του καταγωγή, κάτι που ούτε ήταν δυνατόν να συμβεί, αλλά ούτε και θα εξυπηρετούσε κάποια σκοπιμότητα, προσπέρασε δημιουργικά τη σκόπελο μιας κομματικής υποψηφιότητας. Διότι το παρελθόν δεν διαγράφεται -και δεν υπάρχει λόγος να διαγραφεί-, αλλά το παρόν και το μέλλον διαμορφώνονται αναλόγως των εξελίξεων.
Ως αποτέλεσμα κατέλαβε τη δεύτερη θέση αρχικά και τη δεύτερη Κυριακή συσπείρωσε όσους δεν ήθελαν να συνεχίσει στο Δήμο ο Κ. Ζέρβας τόσο επειδή η απόδοσή του ως δήμαρχος ήταν… χλιαρή, όσο κι επειδή πολλοί στη Θεσσαλονίκη δεν συμφώνησαν με την επιλογή του να απεμπολήσει την πολιτική ανεξαρτησία του 2019 ταυτιζόμενος με τη Νέα Δημοκρατία. Ας μη ξεχνάμε ότι σε τελική ανάλυση η πολιτική είναι -πέραν πολλών άλλων- και διαχείριση συμβόλων και συμβολισμών, που ακόμη κι αν στα ψυχρά μάτια ενός παρατηρητή δεν έχουν ούτε ουσία, ούτε μεγάλη σημασία λειτουργούν θετικά ή αρνητικά στο συλλογικό υποσυνείδητο.
Ανάλογη είναι και η πορεία στην Περιφέρεια του επανεκλεγέντος για τρίτη φορά φέτος Περιφερειάρχη Κεντρικής Μακεδονίας Απόστολου Τζιτζικώστα, ο οποίος αφού είχε αντικαταστήσει τον Παναγιώτη Ψωμιάδη, ο οποίος εξέπεσε του αξιώματος, εξελέγη για πρώτη φορά ως ανεξάρτητος στο μακρινό 2014. Κάτι που είχε προκαλέσει κρίση στις σχέσεις του με τον τότε πρόεδρο της Νέας Δημοκρατίας και πρωθυπουργό Αντώνη Σαμαρά, αλλά εκτίμησαν οι πολίτες της Κεντρικής Μακεδονίας. Στις αναμετρήσεις που ακολούθησαν το 2019 και το 2023 κανείς δεν ασχολήθηκε με το αν ο Τζιτζικώστας έχει ή δεν έχει κομματικό χρίσμα. Άλλωστε η άνετη επανεκλογή του από τον πρώτο γύρο -φέτος ξεπέρασε το 60%- καθιστά άτοπο το συγκεκριμένο ερώτημα, αφού η δύναμη της Νέας Δημοκρατίας στην καλύτερη της φάση τις πολλές τελευταίες δεκαετίες απέχει πολύ από τα ποσοστά Τζιτζικώστα.
Οι ειδικοί των εκλογών λένε ότι στις εθνικές εκλογές οι πολίτες ψηφίζουν κατά 75% το κόμμα και κατά 25% τα πρόσωπα. Αντίστοιχα στις αυτοδιοικητικές επιλέγουν κατά 50% με πολιτικά κριτήρια και κατά 50% με βάση τα πρόσωπα ενός συνδυασμού. Στη Θεσσαλονίκη, όπως αποδείχθηκε και το τελευταίο δεκαήμερο, δεν ισχύει στις δημοτικές και περιφερειακές εκλογές ούτε καν αυτός ο κανόνας. Έχει ξεπεραστεί κατά πολύ υπέρ των προσώπων. Μάλλον οι Θεσσαλονικείς ψηφίζουν τις παρέες που θεωρούν ικανότερες να βελτιώσουν την καθημερινότητα. Ταυτόχρονα απορρίπτουν συστηματικά τις άνωθεν υποδείξεις. Πολύ περισσότερο όταν προέρχονται από τα κέντρα των κομμάτων στην οδό Πειραιώς, στην Κουμουνδούρου και στην Χαριλάου Τρικούπη, κόντρα στις προβλέψεις της νομοθεσίας που απαγορεύει -η Ελλάδα είναι η μοναδική περίπτωση στην Ευρώπη- την απευθείας κάθοδο των πολιτικών κομμάτων στις εκλογές της αυτοδιοίκησης. Γι’ αυτό, άλλωστε, και το ΚΚΕ που έχει στρατηγική απευθείας καθόδου στις αυτοδιοικητικές εκλογές υποχρεώνεται να αλλάξει την επωνυμία της παράταξης σε «Λαϊκή Συσπείρωση», αντί ΚΚΕ Αυτοδιοίκησης που θα ήταν ακόμη πιο σαφές.
ΥΓ. Εάν στο δήμο Θεσσαλονίκης ο Κων. Ζέρβας απέρριπτε τη στήριξη της Νέας Δημοκρατίας ενδεχομένως και πάλι να έχανε από τον Αγγελούδη ή κάποιον άλλο που σχεδόν… υποχρεωτικά θα υποδείκνυε η κυβερνητική παράταξη. Για έναν εν ενεργεία δήμαρχος σημαντικό ρόλο παίζει η γνώμη των πολιτών για το έργο που έκανε ή δεν… έκανε. Για την αποτελεσματικότητα και τις παραλείψεις του. Όπως όμως αποδεικνύεται εκ του αποτελέσματος μάλλον ως ανεξάρτητος συνδυασμός θα πήγαινε καλύτερα. Με αυτή την έννοια η πρόσδεση του στο άρμα του Κ. Μητσοτάκη -ακόμη και αν συμφωνούσε σε όλα με τον πρωθυπουργό θα μπορούσε να διατηρήσει την αυτονομία του συνδυασμού του διότι ως ανεξάρτητος εξελέγη- είχε κάτι το πολιτικά και αυτοδιοικητικά αυτοκτονικό.