Το «ουδέν μονιμότερο του προσωρινού» είναι μια έκφραση που ταιριάζει γάντι στη Θεσσαλονίκη. Μπορεί και να μας χαρακτηρίζει συνολικά ως ελληνική κοινωνία, αλλά στην περιοχή μας το έχουμε απογειώσει.
Σκεφτείτε μόνο πόσα έργα, πόσες παρεμβάσεις, είχαν προσωρινό χαρακτήρα και τελικά απέκτησαν μόνιμο ή έστω παραμένουν επί πολλά χρόνια «προσωρινές» με αποτέλεσμα να γίνονται συνήθειες και να θεωρούνται μόνιμες.
Είναι πάρα πολλά τα «προσωρινά» στη Θεσσαλονίκη, διότι το οριστικό και το μόνιμο δεν αφήνει περιθώρια ελιγμών. Επίσης, στερεί κουβέντα από τον δημόσιο διάλογο, στερεί στοιχεία από ατζέντες και «όπλα» από τους οπαδούς του μηδενικού έργου, που τρέφονται από τα «προσωρινά».
Οι έχοντες αποφασιστικές αρμοδιότητες λογικά θα έπρεπε να έχουν αγωνία για τα οριστικά και τα μόνιμα κι όχι για τα προσωρινά. Φαίνεται συνήθως να ισχύει το αντίθετο. Με τη στάση τους ενισχύουν το προσωρινό έναντι του μόνιμου φοβούμενοι το πολιτικό κόστος συνήθως.
Αποτέλεσμα είναι η έκφραση «ουδέν μονιμότερο του προσωρινού» να δημιουργεί λογικές βολέματος σε όσους ωφελούνται από τις συνθήκες που δημιουργούνται προσωρινά και λογικές απαξίωσης από εκείνους που περιμένουν το τελικό, το οριστικό, το μόνιμο, το οποίο δεν έρχεται... Κι όταν επιτέλους έρχεται έχουμε μια γενικευμένη δυσαρέσκεια, επειδή το είχαμε ξεχάσει και ξεβολεύει τους πάντες.
Θα δώσω το παράδειγμα του ποδηλατόδρομου στη Λεωφόρο Νίκης, που δυστυχώς δεν είναι το μόνο, αλλά είναι των ημερών.
Η ανασφαλής, αντεπιστημονική και παράνομη κάθοδος του ποδηλατόδρομου στο οδόστρωμα αποτέλεσε ένα μέτρο για τα χρόνια της πανδημίας. Η πανδημία τελείωσε, ο ποδηλατόδρομος έμεινε στο οδόστρωμα για χρόνια μετά. Ο προσωρινός χαρακτήρας του ξεχάστηκε. Τα νέα δεδομένα που δημιούργησε, μετά την επιστροφή από την πανδημία στην κανονικότητα, αποτέλεσαν για χρόνια μια συνθήκη με την οποία η πόλη άρχισε να συμβιβάζεται. Όταν λοιπόν ήρθε το πλήρωμα του χρόνου (που έπρεπε να έχει έρθει με το τέλος της πανδημίας) αποφασίστηκε ο ποδηλατόδρομος να επιστρέψει εκεί που ήταν, στο κράσπεδο.
Τα έγραψα εγκαίρως σε κείμενο προτού βγει η οριστική απόφαση για επιστροφή του ποδηλατοδρόμου στο κράσπεδο. Ήταν παράλογο να συντηρείται μια παρανομία στη βιτρίνα της πόλης και να βολευόμαστε πίσω από το προσωρινό που γινόταν μόνιμο. Στην πιθανότητα ενός ατυχήματος όσοι μετέτρεπαν με ευθύνη τους το προσωρινό σε μόνιμο, όσοι δηλαδή έχουν αποφασιστικές αρμοδιότητες, θα ήταν υπόλογοι. Και πάλι θα χύναμε δάκρια εκ των υστέρων. Κι όσοι βολεύτηκαν από το προσωρινό δεν θα επωμίζονταν βεβαίως καμιά ευθύνη, αλλά θα είχαν στο τσεπάκι τους τον ένοχο. Θα επαναλάβω πως εάν ο ποδηλατόδρομος ήταν αναγκαίο να παραμείνει νόμιμα στο οδόστρωμα ο τρόπος για να μετατραπεί το προσωρινό σε μόνιμο είναι να αλλάξει ο νόμος. Όχι βεβαίως μόνο για τη Θεσσαλονίκη, αλλά για όλη τη χώρα... Τα περιγράφει η σχετική ανακοίνωση του δήμου Θεσσαλονίκης με τα επτά σημεία, η οποία έχει έναν απολογητικό χαρακτήρα, αλλά ο δήμος δεν χρειάζεται να απολογείται. Έκανε το νόμιμο. Και θα έχει την ευκαιρία να μετατρέψει τη νέα κατάσταση σε μια ευκαιρία για να πάει στο οριστικό, που εφόσον είναι συνεπής ως προς τη δημιουργία χώρου και προτεραιότητας για τα ήπια μέσα μετακίνησης, είναι η δημιουργία ενός σοβαρού και λειτουργικού, ενιαίου δικτύου ποδηλατόδρομων στη Θεσσαλονίκη. Τρέχοντας και την επέκταση της Παλιάς Παραλίας, ο ποδηλατόδρομος θα μπορεί να είναι στο ντεκ, χωρίς πια να υπάρχουν τα προβλήματα στενότητας. Όπως γίνεται στη Νέα Παραλία, με έναν ποδηλατόδρομο, που θυμίζω ότι και για εκείνον έγινε πολύς ντόρος στο παρελθόν, διότι και πάλι κάποιοι επέμεναν να κατεβεί στο οδόστρωμα της Λεωφόρου Μ. Αλεξάνδρου.
Αν κοιτάξουμε την άλλη όψη του ίδιου νομίσματος θα δούμε άλλο ένα προσωρινό που έγινε για χρόνια μόνιμο. Ακόμα μια παρανομία. Όταν ο ποδηλατόδρομος ήταν στο κράσπεδο, η αριστερή πλευρά της Λεωφόρου Νίκης είχε παραδοθεί στο έλεος της παράνομης στάθμευσης. Στους θιασώτες εκείνης της «προσωρινής» κατάστασης δεν πρέπει να επιτραπεί επιστροφή στις συνήθειες του παρελθόντος. Γι' αυτό και υιοθετείται το μέτρο με τα πασσαλάκια, το οποίο δεν αρκεί. Θέλει και αστυνόμευση αυστηρή, προκειμένου να γίνει συνείδηση ότι το ένα προσωρινό και παράνομο δεν δίνει τη θέση του σε άλλο προσωρινό και παράνομο.
Και να ήταν μόνον ο ποδηλατόδρομος στην Παλιά Παραλία...
Ένα σύνολο μέτρων που ελήφθησαν για τα χρόνια της πανδημίας, για μια έκτακτη και πρωτοφανή κατάσταση που βιώσαμε, παραμένουν και δεν έχουν αρθεί.
Δεν είναι όμως μόνο αυτά. Να θυμίσω ότι ακόμα από την έναρξη της κατασκευής του μετρό υπάρχουν «προσωρινά» μέτρα, τα οποία πρέπει να αρθούν και δεν έχει γίνει. Αλήθεια, το γεγονός ότι τα ταξί επιτρέπεται να μπαίνουν στους λεωφορειοδρόμους αν θυμάμαι καλά (που θυμάμαι) θα έπρεπε με την έναρξη λειτουργίας του έργου να πάψουν να μπαίνουν το ξεχάσαμε; Το μετρό άρχισε να λειτουργεί από τον προηγούμενο Νοέμβριο...
Με συνθήκες προσωρινού έχουμε μια πλατεία στην καρδιά της πόλης, την πλατεία Ελευθερίας πόσα χρόνια; Το οριστικό ακόμα αργεί...
Η πεζοδρόμηση της Αγίας Σοφίας αντί να γίνει στο πλαίσιο της σχετικής μελέτης και του έργου στον άξονα από την Αχειροποίητο μέχρι τη Λεωφόρο Νίκης, έγινε μια πιλοτική πεζοδρόμηση σε ένα κομμάτι προσωρινά. Και μετά το μετρό υποτίθεται ότι θα είχαμε υλοποίηση του συνόλου της σχετικής ανάπλασης. Δηλαδή της συνολικής πεζοδρόμησης όχι μόνο στο τμήμα από την Τσιμισκή μέχρι τη Λεωφόρο Νίκης, που είναι σε εκκρεμότητα, αλλά δεν είναι το μόνο...
Τα μέτρα για τη μείωση των επιπτώσεων από την κατασκευή του Fly Over στην περιφερειακή οδό περιλαμβάνουν και άρσεις προσωρινών καταστάσεων και παρανομιών που έγιναν συνήθεια και τις θεωρούσαν πολλοί μόνιμες και νόμιμες. Όπως για παράδειγμα την εφαρμογή του νόμου στις σταθμεύσεις, που σε πολλά σημεία της πόλης είχαν προσωρινά μονιμοποιηθεί στη συνείδηση των κατοίκων. Ελπίζω όταν ολοκληρωθεί το έργο να μην επιστρέψουμε στα παλιά προσωρινά... Και θα πρέπει από σήμερα να γνωρίζουμε εάν οι προσωρινοί χώροι στάθμευσης, όταν λειτουργήσει με τις νέες συνθήκες η περιφερειακή οδός, θα καταργηθούν ή θα μονιμοποιηθούν...
Τα παραδείγματα είναι πολλά περισσότερα σε όλη την πόλη. Τα πιλοτικά και τα προσωρινά είναι λύσεις της στιγμής και προκύπτουν από έκτακτες ανάγκες, στο πλαίσιο της λειτουργίας της πόλης σε συνθήκες, οι οποίες θα αρθούν κάποια στιγμή. Εκείνη είναι και η στιγμή που πρέπει να περάσουμε από το προσωρινό στο οριστικό. Και φυσικά να κατανοήσουμε όλοι ότι ο νόμος είναι νόμος και πρέπει να τηρείται. Αν δεν μας αρέσει παλεύουμε να τον αλλάξουμε. Και δεν υπάρχει ευελιξία σε αυτή τη συνθήκη. Δεν κάνουμε δηλαδή αυτό που δεν θέλουμε να μας κάνουν. Δεν ψάχνουμε για παραθυράκια και δεν επενδύουμε στην κουτοπονηριά και στην αναβλητικότητα, επειδή βολευόμαστε.
Το «ουδέν μονιμότερο του προσωρινού» μπορεί να βολεύει διαφορετικές κοινωνικές ομάδες, σε διαφορετικές χρονικές περιόδους. Το σίγουρο είναι ότι δεν βολεύει το κοινωνικό σύνολο και την πόλη. Αυτό το βολεύει μόνο η εφαρμογή των νόμων και των κανόνων. Μόνο.