Η σέξι Αμερικανίδα, Λίλιαν Στάνλεϊ, εμφανιζόταν πάντα ντυμένη στην... τρίχα. Είχε τραβηγμένα σε έναν καλοχτενισμένο κότσο τα μαλλιά της και φορούσε εντυπωσιακά κοσμήματα. Έμενε στο ξενοδοχείο Μπρίστολ, πολύ κοντά στο λιμάνι και ήταν ανταποκρίτρια της εφημερίδας New York Star. Ήταν Μάιος του 1916, μεσούντος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν φούντωσαν οι φήμες στη Θεσσαλονίκη, πως η εκρηκτική Λίλιαν, ήταν στην πραγματικότητα η Φροϊλάιν Ντόκτορ, η Γερμανίδα κατάσκοπος που προσέγγιζε τους συμμάχους, αποσπούσε πληροφορίες και τις έδινε στον εχθρό. Κανείς δεν την είχε δει, κανείς δεν την είχε γνωρίσει προσωπικά. Εκτός από τους κατακτητές.
Η Φροϊλάιν Ντόκτορ ήταν ένα μυστηριώδες πρόσωπο της εποχής, που εκτός των άλλων, συντόνιζε τις επιχειρήσεις του θρυλικού Ζέπελιν και επέλεγε τους στόχους του. Ίσως γι΄αυτό εξαφανίστηκε αμέσως μετά την κατάρριψή του, εκείνο το ξημέρωμα της 5ης Μαΐου του 1916. Μια καιόμενη μπάλα έπεσε από τον ουρανό, μετά τα πυρά που δέχτηκε από τα συμμαχικά πλοία και διαλύθηκε στον απέραντο βάλτο, στις εκβολές του ποταμού Αξιού, στην περιοχή της Κουλακιάς-σημερινή Χαλάστρα.
Ένα Ζέπελιν πάνω από την πόλη
Το LZ-85, ένα σύγχρονο για την εποχή του αερόπλοιο καθελκύστηκε τον Αύγουστο του 1915 στο Πότσνταμ της Γερμανίας και δωρήθηκε από τον Κάιζερ στον βασιλιά της Βουλγαρίας Φερδινάνδο. Από τη Σόφια επιχειρούσε προς την Ελλάδα, έμφορτο με οβίδες, τις οποίες έριχνε αδιακρίτως πάνω από πόλεις και χωριά της βόρειας Ελλάδας, το πιλοτήριό του όμως ήταν στραμμένο πάντα προς τη Θεσσαλονίκη.
Κυβερνήτης του Ζέπελιν ήταν ο Γερμανός σμηναγός Ερνστ Ζέρζερ και το υπόλοιπο πλήρωμα αποτελούνταν από τρεις αξιωματικούς και εννιά οπλίτες.
Την 1η Φεβρουαρίου του 1916 βομβάρδισε την κεντρική αγορά της Θεσσαλονίκης με αποτέλεσμα να καταστρέψει μεγάλο μέρος της και να αφήσει πίσω του επίσης 18 νεκρούς και 37 τραυματίες, ενώ σε έναν επόμενο βομβαρδισμό την 1η Μαρτίου του ίδιου χρόνου ισοπέδωσε τους χώρους που στεγάζονταν η Τράπεζα της Θεσσαλονίκης.
Λίγες μέρες αργότερα έφτασε πάνω από το Τόψιν (σημερινή Γέφυρα Θεσσαλονίκης), αλλά λόγω της χαμηλής νέφωσης δεν κατάφερε να προσεγγίσει το λιμάνι της Θεσσαλονίκης, όπου ήταν αραγμένα τα πλοία των συμμάχων. Εκείνα στόχευε, προς τα εκεί το κατηύθυνε η Φροϊλάιν Ντόκτορ. Πετώντας πάνω από το Τόψιν έριξε μερικές οβίδες, έχασε όμως αρκετό υδρογόνο και με μεγάλη δυσκολία κατάφερε να επιστρέψει στη Σόφια.
Η εμφάνισή του στον ουρανό της κεντρικής Μακεδονίας προκαλούσε τρόμο στους πολίτες. Το «μολυβένιο λουκάνικο», όπως το έλεγαν, που... ξερνούσε μολύβι και θάνατο, έστελνε τον κόσμο στα καταφύγια. Αυτό το γνώριζαν οι Γερμανοί και επιχειρούσε πάνω από τη Θεσσαλονίκη, στο πλαίσιο ενός ιδιότυπου ψυχολογικού πολέμου. Κάποιοι βέβαια το αντιμετώπιζαν ως...υπερθέαμα και υπάρχουν αναφορές ότι οι γυναίκες βάζοντας κατσαρόλες στο κεφάλι, ανέβαιναν στην ταράτσα και χάζευαν το αερόπλοιο να κόβει βόλτες στον ουρανό.
Το ξημέρωμα της 5ης Μαΐου 1916 το ζέπελιν βγήκε για μια ακόμη περιπολία προς τη Θεσσαλονίκη, με το πλήρωμα αυτή τη φορά πιο αποφασισμένο από ποτέ. Η Φροϊλάιν Ντόκτορ συντόνιζε την επιχείρηση. Ένα συμμαχικό παρατηρητήριο στη Γευγελή, που το αντιλήφθηκε, έστειλε μήνυμα και οι συμμαχικές δυνάμεις στον Θερμαϊκό κόλπο τέθηκαν σε αυξημένη επιφυλακή. Σταδιακά την εμφάνισή του επιβεβαίωσαν τα παρατηρητήρια στο Καρασούλι (σημερινό Πολύκαστρο), στο Αμάτοβο (Άσπρος Κιλκίς) και στο Τόψιν (Γέφυρα). Στην αντιεροπορική άμυνα της Θεσσαλονίκης σήμανε συναγερμός και δόθηκε εντολή να σβήσουν όλα τα φώτα και οι γκαζόλαμπες. Παρά την τεράστια κινητοποίηση, το LZ-85 πέρασε πάνω από το Ζέιτελνικ, το Επταπύργιο, τον Λευκό Πύργο. Ήταν φανερό πια πως είχε καταφέρει τον πρώτο στόχο του, δηλαδή να φτάσει στην πόλη και πάνω από τον Θερμαϊκό κόλπο. Στο Μπεχ Τσινάρ (σημερινά Σφαγεία) έριξε κάποιες βόμβες σε αγκυροβολημένα πλοία, χωρίς όμως να τα πετύχει.
Στις 3.15 το πρωί το εγγλέζικο θωρηκτό HMS Agamemnon, με τα τέσσερα ισχυρά κανόνια, έριξε μια οβίδα 12 λιβρών, που τρύπησε το περίβλημα και το Ζέπελιν άρχισε να χάνει ύψος. Ακολούθησαν το επίσης εγγλέζικο ΤΒ18 που και αυτό ευστόχησε, καθώς και βολές από άλλα πλοία. Το πλήρωμα του γερμανικού αερόπλοιου άρχισε να πετά τις οβίδες στη θάλασσα και υπόκωφοι θόρυβοι αναστάτωσαν την πόλη. Οι κάτοικοι, ειδοποιημένοι από τις σειρήνες, είχαν κρυφτεί στα καταφύγια και ο ήχος από τις υποθαλάσσιες εκρήξεις, έσπειρε τον τρόμο και τον πανικό.
«Μια τεράστια κόκκινη ακτινοβολία τυλίγει την πόλη και το λιμάνι. Το Ζέπελιν, λαβωμένο από μια εμπρηστική οβίδα, χάνει ύψος φλεγόμενο... Με κάποιο τρόπο κατορθώνει να κατευθυνθεί προς τη στεριά και κατεβαίνει αναγκαστικά στις εκβολές του Βαρδάρη. Το πλήρωμα βάζει φωτιά στο αεροσκάφος. Μια τεράστια δέσμη φωτός αναπηδά από τους βάλτους. Το Ζέπελιν φλέγεται», έγραψε στις 6 Μαΐου η γαλλόφωνη εφημερίδα της Θεσσαλονίκης, L΄Opinion.
Τα 13 μέλη του πληρώματος σώθηκαν με ελαφρά μόνο τραύματα. Πριν πέσουν στα χέρια των συμμάχων πρόλαβαν και έβαλαν φωτιά στο ξεφούσκωτο μπαλόνι, καταστρέφοντας όλα τα απόρρητα έγγραφα.
Το εγγλέζικο τορπιλοφόρο ΤΒ18 που ήταν κοντά, εισχώρησε στον βάλτο και αποβίβασε μέσα στη νύχτα έναν μεγάλο αριθμό ναυτών, αλλά δεν κατάφεραν να φτάσουν στα συντρίμμια. Οι πυκνές καλαμιές και το λασπώδες έδαφος δυσκόλευαν την επιχείρηση και το πλήρωμα του αερόπλοιου κέρδιζε χρόνο.
Πρώτοι έφτασαν κάποιοι Σέρβοι στρατιώτες από το 3ο μικτό σύνταγμα πεζικού που υπό γαλλική διοίκηση στρατοπέδευε στη Βαλμάδα (σημερινό Ανατολικό), στις εκβολές του Αξιού. Τα μέλη του πληρώματος συνελήφθησαν και οι σύμμαχοι τούς περιέφεραν ως...λάφυρα στην πόλη και μάλιστα όχι μόνο μια φορά και αργότερα στάλθηκαν με πλοίο στη Γαλλία.
Δέκα Γάλλοι μηχανικοί και 15 στρατιώτες με επικεφαλής τον λοχαγό Σίτρι ξεκίνησαν την αποσυναρμολόγηση του Ζέπελιν. Ο μεταλλικός σκελετός και όλος ο εξοπλισμός μεταφέρθηκαν αρχικά στην έδρα της γαλλικής αεροπορίας στη σημερινή Θεμιστοκλή Σοφούλη και στις 18 Μαΐου εκτέθηκαν στην προβλήτα μπροστά από τον Λευκό Πύργο.
Για αρκετές ημέρες -πάνω από έναν μήνα- ήταν το γεγονός της πόλης. Μικροί και μεγάλοι κατέβαιναν στον Λευκό Πύργο για να δουν τον σκελετό και τα συντρίμμια του Ζέπελιν και να πάρουν ως σουβενίρ ένα κομματάκι αλουμινίου, είδος σχεδόν άγνωστο εκείνη την εποχή.
Το τριήμερο 3-5 Μαΐου του 1916 δύο ακόμη Ζέπελιν καταρρίφθηκαν από τις συμμαχικές δυνάμεις. Ένα L-20 χτυπήθηκε στις ακτές της Σκωτίας και κατέπεσε σε φιορδ της Νορβηγίας, ενώ ένα L-17 δέχτηκε επίθεση από τέσσερα βρετανικά καταδρομικά και έπεσε στις ακτές της γερμανικής πόλης Σλέσβιγκ.
Αναμφισβήτητα πάντως η κατάρριψη του Ζέπελιν πάνω από τη Θεσσαλονίκη ήταν το γεγονός της χρονιάς, καθώς απασχόλησε τον τύπο της εποχής και φιγουράριζε για καιρό σε ευρωπαϊκές εφημερίδες και περιοδικά. Πάνω από 100 διαφορετικές εικόνες αποτυπώθηκαν σε καρτ ποστάλ, κυρίως από την έκθεση των συντριμμιών στον Λευκό Πύργο, ενώ κυκλοφόρησαν περισσότερες από 600 φωτογραφίες Γάλλων και Άγγλων στρατιωτών από την πτώση στον Αξιό.
Και μια ιστορία για το τέλος
Ο Θεσσαλονικιός συγγραφέας και συλλέκτης, Γιάννης Μέγας, έγραψε την ιστορία για την «Κατάρριψη του Ζέπελιν-Μάιος 1916» και το βιβλίο που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις University Studio Press, -πολλές πληροφορίες από το οποίο άντλησε και το παραπάνω ρεπορτάζ- ξεκινά με μια ενδιαφέρουσα, ανέκδοτη πληροφορία.
«Το έναυσμα για το κείμενο αυτό μου το παρείχε ένας δίσκος που είδα στα χέρια του ποιητή, Ντίνου Χριστιανόπουλου, στη Θεσσαλονίκη», γράφει ο Γ. Μέγας.
Ο δίσκος είχε χαραγμένο ένα σχέδιο που απεικονίζει τη Γαλλική Δημοκρατία να σκοτώνει ένα τέρας -προφανώς τον Παγγερμανισμό-, κατά το πρότυπο του Αγίου Γεωργίου που σκοτώνει τον δράκο στην ορθόδοξη παράδοση.
Ο δίσκος έφερε την υπογραφή: Νικόλαος Α. Φραγκουδάκης, δεκανεύς, 1920.
Αυτό που έμαθε ο συγγραφέας είναι πως για την κατασκευή του δίσκου χρησιμοποιήθηκε αλουμίνιο από τα συντρίμμια του Ζέπελιν....
* Οι φωτογραφίες προέρχονται από το Imperial War Museum