Χιλιόμετρα χωρίζουν τους νόμους από την εφαρμογή τους στη χώρα μας. Κι αυτό δεν είναι νέο φρούτο, αλλά για δεκαετίες ευδοκιμεί και η… καρποφορία του είναι ολοένα και πιο συχνή, πιο εμφανής. Γιατί πολύ συχνά διαπιστώνεται πως για πάρα πολλά ζητήματα που ρυθμίζουν τους κανόνες της εύρυθμης λειτουργίας ενός κράτους, μιας κοινωνίας, η οποία θέλει να αποκαλείται σύγχρονη, η απόσταση μεταξύ της ύπαρξης – ψήφισης ενός νόμου και της κανονικοποίησής του, του να λειτουργεί δηλαδή, είναι εξόφθαλμα μεγάλη.
Ειδικοί έχουν πει πολλές φορές και συνεχώς δυστυχώς επιβεβαιώνονται πως το δίκαιο μιας χώρας, με μια κουβέντα οι νόμοι της, δεν αποτυπώνεται με πλούτο παραγράφων, σημειώσεων ή άρθρων, αλλά πολύ απλά με βάση αυτό που ισχύει στην πραγματική ζωή. Κι εδώ υπάρχει ένα τεράστιο κενό ανάμεσα στη θεωρία και την πράξη, που βιώνεται στην καθημερινότητα του καθενός.
Θα ήταν τουλάχιστον αφελές να υπερασπίζεται κάποιος εκπρόσωπος της νομοθετικής εξουσίας διακαώς πως με το που ψηφίζεται ένας νόμος, έχει αντιστοίχιση και στην κανονική ζωή. Δεν θα μπορούσε επίσης να υποστηρίξει την άποψη ότι με την ψήφιση και τη δημοσίευση του νόμου ολοκληρώνεται και η νομοθετική διαδικασία. Μάλλον εκεί ακριβώς αρχίζουν τα δύσκολα.
Ένα εξαιρετικά επιτυχημένο σλόγκαν τηλεοπτικής διαφήμισης στα άγουρά μας χρόνια για καθαριστικό τζαμιών έλεγε «Ψεκάστε. Σκουπίστε. Τελειώσατε». Ίσως κάποιοι να θεωρούν, ιδιαίτερα τελευταία λόγω και των στοχευμένων μεταρρυθμίσεων αλλά και της πλούσιας ατζέντας που αφορά νομοθετικές πρωτοβουλίες, ότι αυτό όντως λειτουργεί. Και πάλι ίσως να θεωρούν πως αφού ψηφίστηκαν νόμοι, αυτοί εφαρμόζονται κιόλας. Μόνο που δεν είναι καθόλου έτσι τα πράγματα. Φαίνεται και βγάζει μάτι.
Πριν από λίγα χρόνια ο καθηγητής Δημοσίου Δικαίου στο ΕΚΠΑ, Γιάννης Τασόπουλος αναρωτιόταν σε ένα άρθρο του «γιατί δεν εφαρμόζονται οι νόμοι στην Ελλάδα;» και στην εξήγηση που έδινε μπορούσε κανείς να ξεχωρίσει μεταξύ άλλων τους εξής λόγους: την κουλτούρα που έχει η δημόσια διοίκησή μας, που πλημμυρίζει από ευθυνοφοβία και γραφειοκρατικές αγκυλώσεις, την έλλειψη πολιτικής βούλησης ώστε να εφαρμοστεί ο νόμος προς αποφυγή του πολιτικού κόστους, αλλά και η ασάφεια στην κατανομή των αρμοδιοτήτων που δημιουργεί αμφισβητήσεις μεταξύ των υπηρεσιών. Σε όλα προστίθεται βέβαια και το λεγόμενο… μπέρδεμα, δηλ. η πολυπλοκότητα στις διαδικασίες που «παντρεύονται», που μαζί με την έλλειψη διαθέσιμων πόρων καθιστούν στο φινάλε πάμπολλες διατάξεις μη εφαρμόσιμες.
Οι περιπτώσεις που δείχνουν πως και η νυν κυβέρνηση εύκολα νομοθετεί, αλλά στην εφαρμογή των νόμων μπατάρει δεν είναι καθόλου λίγες. Τι κάνει ακριβώς; Δημιουργεί κάθε φορά ένα γυαλιστερό αφήγημα ψηφίζοντας έναν νέο νόμο, που γεννά προσδοκίες, οι οποίες όμως στη συνέχεια πέφτουν στο κενό, αφού κανείς δεν μεριμνά για την εφαρμογή του.
Σήμερα στο υπουργικό συμβούλιο θα αποφασιστεί το πώς θα αντιμετωπιστεί η βία των ανηλίκων. Μέγιστο θέμα. Κι όχι μόνον ελληνικό. Θα ακουστούν οι προτάσεις πώς θα διαμορφωθεί μια νέα εθνική στρατηγική, θα δοθούν διευκρινίσεις, ίσως να υπάρξει και διαβούλευση, και μετά θα πάρουν τα πράγματα την άγουσα για τη νομοθέτησή τους. Και μετά… από «δω πάν’ κι άλλοι».
Με αφορμή το παραπάνω, χωρίς να ζηλεύω καμία «Κασσάνδρα» ούτε και να γίνομαι μάντης, εκτιμώ πως θα δούμε ακόμη μια νομοθετική πρωτοβουλία που απέχει πολύ από τον ρεαλισμό και την κανονική εφαρμογή στην πραγματική ζωή. Εξάλλου χρόνια τώρα είναι τόσα πολλά τα παραδείγματα που δείχνουν ότι νόμοι ψηφίζονται, τροποποιούνται, αλλά ποτέ δεν εφαρμόζονται. Πολύ απλά, εάν κοιτάξουμε γύρω μας θα μας φανερωθούν.
Ενδεικτικά αναφέρω τα μέτρα για την αντιμετώπιση των φαινομένων βίας στα πανεπιστήμια. Ψηφίστηκαν με τυμπανοκρουσίες παράλληλα με αντιδράσεις, γίναν νόμοι, αλλά στην πράξη τίποτε δεν εφαρμόστηκε. Στις μέρες μας, μιλάμε για καθαρισμούς οικοπέδων κ.λπ. ενόψει της αντιπυρικής περιόδου με πρόστιμα και λοιπά μέτρα, αλλά στη πράξη ποιος κάνει τι αγνοείται. Κλαδεύουν, κόβουν χόρτα και τα πετάνε σε κάποια αυτοσχέδια χωματερή στην παρακάτω γωνιά. Ορίστηκαν υπεύθυνοι οι οικείοι δήμοι, αλλά χωρίς να τους παρέχονται τα απαιτούμενα, όπως ορίζουν οι νόμοι, μέσα και πόροι.
Επίσης, στις μέρες μας, βλέπουμε τη συζήτηση για τον νέο οικιστικό κανονισμό. Έρχεται ουσιαστικά να βελτιώσει τις προηγούμενες… αβλεψίες και τις ρυθμίσεις των νόμων που αγνοούνται στην εφαρμογή τους. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αυθαιρεσιών έχουμε στα νησιά και τη Χαλκιδική, ενώ οι νόμοι -υποτίθεται- τα είχαν προβλέψει όλα.
Με τυμπανοκρουσίες έρχονται και το επόμενο διάστημα οι αλλαγές στον εργασιακό νόμο. Έτσι είχε γίνει και με τις προηγούμενες. Ψηφίστηκαν, αλλά στην πράξη, διαπιστώθηκε πως η εφαρμογή τους ήθελε ακόμη πολύ δρόμο.
Συμπερασματικά, θα ήταν χρήσιμο, επαναστατικό καλύτερα, να καταλήξουμε στο αυτονόητο: αφού έχουμε νόμους, ε, στο τέλος ας τους εφαρμόσουμε κιόλας. Γιατί στο κάτω κάτω της γραφής, σε αυτό συμφωνήσαμε. Να τους εφαρμόζουμε. Το να τρέχει με ευκολία η νυν και η κάθε κυβέρνηση να ψηφίζει νόμους -καλούς, κακούς, ελλειματικούς ή ό,τι άλλο, αυτά είναι για άλλη συζήτηση- αλλά στη συνέχεια η ίδια να μην τους εφαρμόζει, κι αυτό συνιστά ακόμη μια ρωγμή στη σχέση του πολίτη με τη δημόσια διοίκηση με σοβαρές συνέπειες και παρατράγουδα.