Τις τελευταίες ημέρες ο Σταύρος, ένας φίλος που ζει στην Ανατολική Θεσσαλονίκη, ανακαινίζει το πατρικό του στη Βασ. Όλγας, αφού έχουν περάσει πια 18 μήνες από τη στιγμή που «έφυγε» η μανούλα του στα 90 της χρόνια. Η κυρά-Μαρία ανήκε στη γενιά της Κατοχής, που γενικά δεν πετούσε τίποτα, όσο παλιό ή όσο κατεστραμμένο κι αν ήταν. Όσο μικρό ή ασήμαντο κι αν το θεωρούσαν οι νεότεροι. «Κάπου θα χρειαστεί», συνήθιζε να λέει. Πού να ήξερε η ίδια ότι αν και γεννημένη το 1934 θα ήταν στην δεκαετία του 2020 στην πρωτοπορία. Ανάμεσα σε όσα ανακάλυψε ο Σταύρος ήταν και μια σειρά από… χρησιμοποιημένα τούβλα, τα οποία βρέθηκαν στο πατάρι του σπιτιού, μετά από την κατεδάφιση ενός μικρού τοίχου στο μπάνιο και τα οποία η κυρά – Μαρία -καλή της ώρα- δεν καταδέχθηκε να πετάξει. Μάλιστα, ο τεχνίτης που ήρθε για να κάνει κάποιες δουλειές στην ανακαίνιση τα χρησιμοποίησε για να χτίσει ένα μικρό εσωτερικό παράθυρο κι έτσι δε χρειάστηκε να αγοράσει καινούρια.
Αυτή η μικρή και απολύτως αληθινή ιστορία, που ξεκίνησε πριν από 20 – 30 χρόνια όταν σε ένα διαμέρισμα στη Θεσσαλονίκη οι ιδιοκτήτες γκρέμισαν έναν μικρό τοίχο και τελείωσε πριν δέκα ημέρες με την επαναχρησιμοποίηση των υλικών της κατεδάφισης για το χτίσιμο ενός παράθυρου στο ίδιο σπίτι, εντάσσεται με σύγχρονους όρους στη διαδικασία της «Κυκλικής Οικονομίας», που έρχεται από παλιά και πηγαίνει πολύ βαθιά στο μέλλον. Στην ταινία του Σακελλάριου «Η κόρη μου η σοσιαλίστρια» ο Λάμπρος Κωνσταντάρας στο ρόλο ενός βιομηχάνου, σκύβει κάποια στιγμή στο προαύλιο του εργοστασίου του για να μαζέψει ένα μικρό κομμάτι σχοινί και το δείχνει στον φίλο του Σταύρο Ξενίδη, ο οποίος τον κοιτούσε με απορία: «ένα κομμάτι σχοινί. Ξέρεις πόσες φορές χρειάζεται και δεν μπορούμε να βρούμε;». Σήμερα ίσως λίγοι -σχεδόν κανένας- δεν δίνει σημασία σε ένα μικρό κομμάτι σχοινί, αν και ίσως θα έπρεπε.
Απόλυτη προτεραιότητα
Τα τελευταία 10 – 12 χρόνια για την Ευρωπαϊκή Ένωση η Κυκλική Οικονομία αποτελεί πολιτική απόλυτης προτεραιότητας. Εντάσσεται στο πλαίσιο της πράσινης ανάπτυξης και τέθηκε στην κορυφή των προτεραιοτήτων επί προεδρίας στην Κομισιόν του Ζαν Κλοντ Γιούνκερ. Πρόκειται στην ουσία για την επέκταση και διεύρυνση της έννοιας της ανακύκλωσης, αφού στόχος είναι ο μηδενισμός των ρύπων και η κατά 100% επαχρησιμοποίηση των υλικών. Προφανώς στην προκειμένη περίπτωση το απόλυτο είναι ανέφικτο, αλλά -εξίσου προφανώς- όσο υψηλότερος είναι ο στόχος που θα τεθεί, τόσο καλύτερο θα είναι το τελικό αποτέλεσμα. Η σημασία του θέματος αποδεικνύεται από τα νούμερα. Στην ΕΕ κάθε χρόνο παράγονται πάνω από 2,2 δισ. τόνοι αποβλήτων, ποσότητα που επιβάλει ειδική, δημιουργική διαχείριση, προκειμένου να μην υπάρχει καθοριστική επιβάρυνση για το περιβάλλον, το οποίο -έτσι κι αλλιώς- βάλλεται από πολλές άλλες πλευρές και αιτίες. Γι’ αυτό η μετάβαση της Ένωσης από μια γραμμική σε μια Κυκλική Οικονομία είναι όρος επιβίωσης. Ταυτόχρονα αποτελεί αποδοτική παραγωγική δραστηριότητα, με σαφή οφέλη.
Η Κυκλική Οικονομία είναι ένα μοντέλο παραγωγής και κατανάλωσης, το οποίο περιλαμβάνει την ανταλλαγή, εκμίσθωση, επαναχρησιμοποίηση, επισκευή, ανακαίνιση και ανακύκλωση των υπαρχόντων υλικών και προϊόντων όσο το δυνατόν περισσότερο προκειμένου να παραταθεί ο κύκλος ζωής τους. Στην πράξη, η Κυκλική Οικονομία υποδηλώνει τη μείωση των αποβλήτων στο ελάχιστο δυνατό επίπεδο, θεωρητικά σε επίπεδο μηδέν. Όταν ένα προϊόν φτάνει στο τέλος της ζωής του, τα υλικά κατασκευής του διατηρούνται μέσα στην οικονομία για να χρησιμοποιηθούν ξανά και ξανά, δημιουργώντας προστιθέμενη αξία στο προϊόν. Αυτό έρχεται σε αντιπαράθεση με το παραδοσιακό μοντέλο οικονομίας, το οποίο βασίζεται στο πρότυπο «παίρνω - φτιάχνω - καταναλώνω - πετώ». Το μοντέλο αυτό βασίζεται σε μεγάλες ποσότητες φθηνών και εύκολα προσβάσιμων υλικών και ενέργειας. Διαδικασία που πλέον αλλάζει δραματικά σε όλα της τα στάδια, επιβάλλοντας αλλαγές πρακτικής. Η επαναχρησιμοποίηση και ανακύκλωση προϊόντων μπορεί να ελαχιστοποιήσει τη χρήση φυσικών πόρων, να μειώσει τη διαταραχή του τοπίου και των οικοτόπων, και να περιορίσει την απώλεια βιοποικιλότητας. Η Κυκλική Οικονομία συμβάλλει επίσης στη μείωση των ετήσιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος, οι βιομηχανικές διεργασίες και η χρήση προϊόντων ευθύνονται για το 9,10% των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην ΕΕ, ενώ η διαχείριση των απορριμμάτων αντιπροσωπεύει το 3,32%. Η εξαρχής παραγωγή πιο αποδοτικών και βιώσιμων προϊόντων θα μείωνε την κατανάλωση ενέργειας και πόρων, καθώς εκτιμάται ότι πάνω από το 80 % όλων των επιπτώσεων των προϊόντων στο περιβάλλον καθορίζεται στο στάδιο του σχεδιασμού. Η παραγωγή πιο αξιόπιστων προϊόντων που μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, να βελτιωθούν και να επισκευαστούν θα μείωνε την ποσότητα των απορριμμάτων. Οι συσκευασίες αποτελούν ένα από τα κυριότερα ρεύματα αποβλήτων, καθώς κάθε Ευρωπαίος παράγει ετησίως σχεδόν 180 κιλά απορριμμάτων συσκευασιών.
Η ημερίδα της Voria.gr
Όλα αυτά, αλλά και ορισμένα ειδικότερα ζητήματα τοπικού χαρακτήρα, θα συζητηθούν στην ημερίδα του ομίλου της Voria.gr για την Κυκλική Οικονομία, την προσεχή Τρίτη 18 Ιουνίου το πρωί, στο ξενοδοχείο Mediterranean Palace.
Δηλώστε συμμετοχή ΕΔΩ
Στο πρώτο πάνελ, με θέμα «Ο Σχεδιασμός και τα Επόμενα Βήματα της Κυκλικής Οικονομίας στην Ελλάδα» θα συμμετάσχουν ο Μανώλης Γραφάκος, Γενικός Γραμματέας Διαχείρισης Αποβλήτων του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ο Γιάννης Ανδρουλάκης, πρόεδρος του Πράσινου Ταμείου, η Μαριέττα Δοξοπούλου, ειδική σύμβουλος ESG, ο Ιωάννης Παπαηλιόπουλος Ιδρυτικό Μέλος της ΑΝΑΚΕΜ Α.Ε και άλλοι εκπρόσωποι σημαντικών επιχειρήσεων, ενώ τη συζήτηση συντονίζει ο δημοσιογράφος, Γιώργος Μητράκης.
Το δεύτερο πάνελ της ημερίδας της Voria.gr έχει θέμα «Η Πρόκληση της Κυκλικής Οικονομίας στην Τοπική Αυτοδιοίκηση» και συμμετέχουν ο Κώστας Γιουτίκας αντιπεριφερειάρχης Θεσσαλονίκης Κώστας Γιουτίκας, ο Μιχάλης Γεράνης πρόεδρος του ΦΟΣΔΑ, ο Κώστας Βοργιαζίδης δήμαρχος Βέροιας και ο Γιώργος Δημαρέλος αντιδήμαρχος Καθαριότητας, Ανακύκλωσης και Κλιματικής Προστασίας του δήμου Θεσσαλονίκης, με συντονιστή τον δημοσιογράφο, Νίκο Αβουκάτο.
Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Όμιλος της Voria.gr δίνει σε καθημερινή βάση μεγάλη σημασία στα θέματα περιβάλλοντος, πράσινης ανάπτυξης και φυσικά ανακύκλωσης και Κυκλικής Οικονομίας. Απόδειξη γι’ αυτό είναι η λειτουργία του site GreenAgenda.gr, το οποίο ασχολείται και με την παραμικρή εξέλιξη ή λεπτομέρεια αυτών των θεμάτων, δίνοντας
ιδιαίτερη βαρύτητα στη Θεσσαλονίκη και τη Βόρεια Ελλάδα.
Τι γίνεται στην Ευρώπη
Για να αντιληφθεί κανείς την οικονομική σημασία της Κυκλικής Οικονομίας αρκεί να ασχοληθεί με το ζήτημα των πρώτων υλών. Ο παγκόσμιος πληθυσμός αυξάνεται και μαζί του, η ζήτηση για πρώτες ύλες. Ωστόσο, οι πηγές εφοδιασμού σημαντικών πρώτων υλών είναι περιορισμένες.
Η πεπερασμένη διάθεση πρώτων υλών σημαίνει για την Ευρώπη ότι ορισμένες χώρες της ΕΕ εξαρτώνται από άλλες για την κάλυψη των αναγκών τους. Σύμφωνα με την Eurostat, η ΕΕ εισάγει το 50% περίπου των πρώτων υλών που καταναλώνει.
Η συνολική αξία των εμπορικών συναλλαγών (εισαγωγές και εξαγωγές πρώτων υλών) μεταξύ της ΕΕ και του υπόλοιπου κόσμου έχει σχεδόν τριπλασιαστεί από το 2002 μέχρι το 2022, με τις εξαγωγές να αυξάνονται ταχύτερα από τις εισαγωγές. Παρόλα αυτά, η ΕΕ εξακολουθεί να εισάγει περισσότερα από όσα εξάγει, με αποτέλεσμα να σημειώσει το 2021 εμπορικό έλλειμμα ύψους 35,5 δισ. ευρώ. Η ανακύκλωση πρώτων υλών μετριάζει τους κινδύνους που σχετίζονται με την προσφορά, όπως η αστάθεια τιμών, η διαθεσιμότητα και η εξάρτηση από τις εισαγωγές. Η στροφή προς μια Κυκλική Οικονομία θα μπορούσε να αποφέρει οφέλη όπως την αύξηση της ανταγωνιστικότητας, την τόνωση της καινοτομίας, την προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης και τη δημιουργία 700.000 νέων θέσεων εργασίας στην ΕΕ έως το 2030.