Η καθημερινότητα στη Θεσσαλονίκη είναι μια άσκηση νεύρων, υπομονής και αντοχής. Οι αιτίες πολλές, διαγνωσμένες, τις παραδέχονται όλοι, προτάσεις για λύσεις έχουν κατατεθεί, όμως ένας συνολικός σχεδιασμός που θα λάβει υπόψη όλα τα δεδομένα ακόμα δεν υπάρχει.
Έτσι ακόμα και οι καλύτερες πρωτοβουλίες πέφτουν στο κενό, καθώς είναι αποσπασματικές, είναι ανεπίκαιρες ή λύνουν ένα πρόβλημα δημιουργώντας άλλα.
Το κυκλοφοριακό είναι όντως μείζον ζήτημα, που καθορίζει την ποιότητα της καθημερινότητας στη μητροπολιτική Θεσσαλονίκη αποφασιστικά. Πολυπαραμετρικό και πολυπαραγοντικό ζήτημα, το οποίο απαιτεί συστράτευση των επιστημόνων, των πολιτικών, των τεχνοκρατών, των αυτοδιοικητικών και της κοινωνίας συνολικά για να περιοριστεί.
Η νέα γενική κυκλοφοριακή μελέτη που ετοιμάζεται θα χρειαστεί εφαρμογή. Τα έργα και τα μέτρα που θα προτείνει πρέπει να αποτελέσουν το «ευαγγέλιο», τον κανόνα για να επιτευχθεί ο κοινός στόχος της βελτίωσης της καθημερινότητας.
Κι αυτό μας περιλαμβάνει όλους. Πρωτίστως όμως χρειάζεται η θεσμική θωράκιση στον φορέα που θα κληθεί να εφαρμόσει όσα προβλέπει η νέα μελέτη. Είναι αλήθεια ότι στους δήμους, στην κυβέρνηση, ακόμα και στους φορείς δεν μπορεί να επιβληθεί ένας οργανισμός ελεγχόμενος από ένα υπουργείο. Χρειάζεται η πολιτική νομιμοποίηση, οι αποφασιστικές αρμοδιότητες και όπως σημείωσα προηγουμένως η θεσμική ισχύς μιας διοικητικής δομής, η οποία θα φροντίσει να επιβάλει όπου και όταν απαιτείται έργα και μέτρα, τα οποία βελτιώνουν το κυκλοφοριακό και τις συνθήκες μετακινήσεων, την καθημερινότητα στην πόλη και τις περιαστικές περιοχές.
Ο φορέας αυτός, η διοικητική δομή, δεν μπορεί να εδρεύει ή να δέχεται εντολές από αλλού, παρά μόνον από την πόλη. Τα... καλά της απόστασης των 550 χιλιομέτρων τα έχουμε ζήσει σε αυτή την πόλη. Δεν χρειάζεται κι άλλη δοκιμή. Η κατάργηση του Οργανισμού Ρυθμιστικού ήταν καταλυτική.
Σήμερα, η μόνη δομή που μπορεί να επιτελέσει αυτό το καθήκον είναι η μητροπολιτική διοίκηση. Το νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Εσωτερικών είναι η κρίσιμη καμπή. Είναι η αποφασιστική μεταρρύθμιση για τη Θεσσαλονίκη, που εφόσον αποκτήσει μητροπολιτική διοίκηση με τα ευκταία χαρακτηριστικά, τις αρμοδιότητες και τη θεσμική θωράκιση, θα έχει την ευκαιρία να μπει σε μια νέα εποχή, χωρίς τις αστοχίες του παρελθόντος, χωρίς της αλληλοεπικαλύψεις των αρμοδιοτήτων, χωρίς την αποσπασματικότητα και την αναποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων.
Το νομοσχέδιο αναμένεται να γίνει νόμος στις αρχές του 2025. Ήδη γίνεται διαβούλευση, ειδικά με τον πρώτο και τον δεύτερο βαθμό της αυτοδιοίκησης, ενώ ο υπουργός, Θοδωρής Λιβάνιος, έχει την εμπειρία της αυτοδιοίκησης και αντιλαμβάνεται τα ζητήματα που ανακύπτουν και θα ανακύψουν με τη θεσμοθέτηση της μητροπολιτικής διοίκησης.
Γνωρίζει επίσης ότι η «πιλοτική» άσκηση της μητροπολιτικής διοίκησης λειτούργησε ήδη ευεργετικά στη Θεσσαλονίκη. Διότι τον ρόλο αυτόν έπαιξε τα τελευταία χρόνια η αντιπεριφέρεια Θεσσαλονίκης και μέσω του προγράμματος Βιώσιμης Αστικής Ανάπτυξης απέδειξε πόσο επωφελής μπορεί να είναι μια δομή, η οποία έχει μια καθετοποίηση στην υλοποίηση. Τα έργα υποδομής, οι κοινωνικές δράσεις, όλα όσα υλοποιήθηκαν στην προηγούμενη Προγραμματική Περίοδο μέσω του συγκεκριμένου προγράμματος είναι απτές αποδείξεις του τι μπορεί να πετύχει το τοπικό πολιτικό και αυτοδιοικητικό προσωπικό, εφόσον έχει τις δυνατότητες να λειτουργήσει με συγκεκριμένες νόρμες. Δεν είναι τυχαίο εξάλλου ότι στο συγκεκριμένο πρόγραμμα ήθελαν διακαώς να συμμετέχουν και οι 14 δήμοι του νομού Θεσσαλονίκης, με τα κριτήρια της ΕΕ τελικά να το επιτρέπουν στους 12 εξ αυτών. Ούτε είναι τυχαίο ότι ο προϋπολογισμός του προγράμματος στη νέα προγραμματική περίοδο διπλασιάστηκε και φυσικά με την εμπειρία που αποκτήθηκε οι επιλογές των νέων έργων και δράσεων θα έχουν πιο ολιστικό χαρακτήρα, δηλαδή θα έχουν ακόμα μεγαλύτερο αποτύπωμα στην καθημερινότητα των πολιτών και στη λειτουργία της Θεσσαλονίκης.
Το πρόγραμμα της Βιώσιμης Αστικής Ανάπτυξης ήταν ένα πρώτο «πείραμα» μητροπολιτικής διοίκησης, εξόχως επιτυχημένο.
Τώρα όμως μιλάμε για κάτι πολύ μεγαλύτερο. Μιλάμε στην ουσία για τη Θεσσαλονίκη, που παίρνει την τύχη της στα χέρια της. Ο νέος νόμος δημιουργεί μια υπερκείμενη δομή, που θα μπορεί με τεκμηριωμένο τρόπο και την πολιτική νομιμοποίηση, με τη συναίνεση της πλειοψηφίας, να αποφασίζει και να υλοποιεί, λαμβάνοντας υπόψη όλες τις παραμέτρους, που ένας δήμος ή ένας οργανισμός δεν λαμβάνει υπόψη. Προφανώς κάθε δήμος έχει ισχυρό λόγο και ρόλο σε κάθε απόφαση που αφορά στα διοικητικά όριά του, όπως και κάθε οργανισμός σε αποφάσεις που αφορούν στις αρμοδιότητές του. Από εκεί και πέρα όμως είπαμε ότι τα προβλήματα της καθημερινότητας είναι πολυπαραγοντικά και πολυπαραμετρικά και οι επιπτώσεις τους δεν γνωρίζουν διοικητικά όρια. Αυτό έρχεται να το λύσει η νέα δομή μητροπολιτικής διοίκησης. Την οποία θα χρειαστεί να συνδράμουν όλοι οι δήμοι και όλοι οι οργανισμοί του νομού Θεσσαλονίκης, ειδικά οι αναπτυξιακοί και οι εξειδικευμένοι.
Θα δώσω ένα απλό και επίκαιρο παράδειγμα. Η κουβέντα και πάλι επανέρχεται στον ποδηλατόδρομο της Λεωφόρου Νίκης. Ο αρμόδιος αντιδήμαρχος, Πρόδρομος Νικηφορίδης, επισημαίνει ότι περιμένει να ολοκληρωθεί η σχετική έρευνα – μελέτη που τρέχει για την τύχη του ποδηλατόδρομου και να δοθεί μια λύση για τα επόμενα χρόνια, βάζοντας τέλος σε μια συνεχιζόμενη παρανομία.
Διότι περί παρανομίας μιλάμε. Ο ποδηλατόδρομος στο οδόστρωμα της Λεωφόρου Νίκης ήταν προσωρινό μέτρο με αφορμή την πανδημία του κορωνοϊού. Υιοθετήθηκε το 2020 και κάποια στιγμή έληξε η ισχύς του μέτρου. Έκτοτε δεν επέστρεψε όπως έπρεπε στο κρηπίδωμα της παλιάς παραλίας, αλλά παραμένει (παρατύπως) στο οδόστρωμα. Χωρίς να έχει νομική υπόσταση και φυσικά χωρίς να συντρέχουν οι έκτακτες συνθήκες που να δικαιολογούν την παραμονή του στον δρόμο.
Εφόσον οι αρμόδιοι του δήμου θέλουν τον ποδηλατόδρομο να παραμείνει εκεί πρέπει να ακολουθήσουν συγκεκριμένη διαδικασία νομιμοποίησης. Μέχρι τώρα κάτι τέτοιο δεν έχει γίνει. Θα γίνει λένε από τον δήμο σε λίγους μήνες. Τελικός στόχος είναι να φύγει κάποια στιγμή από το οδόστρωμα ο ποδηλατόδρομος, αλλά αυτή η στιγμή δεν θα έρθει στα επόμενα χρόνια μέχρι να ολοκληρωθεί η επέκταση της παλιάς παραλίας αν και εφόσον γίνει...
Όλο αυτό το μπάχαλο, που δεν νομίζω ότι λαμβάνει ολοκληρωμένα υπόψη τις επιπτώσεις του συγκεκριμένου ποδηλατόδρομου στις συνθήκες μετακίνησης, ούτε καν τη γνώμη όλων των συναρμόδιων φορέων, θα μπορούσε να λυθεί εάν υπήρχε ένας συνολικότερος σχεδιασμός, στον οποίο θα εξετάζονταν πολλές άλλες παράμετροι. Κυρίως όμως πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι ο ποδηλατόδρομος στη Λεωφόρο Νίκης δεν είναι ενταγμένος σε ένα συνολικό δίκτυο λειτουργικών ποδηλατοδρόμων, που θα καλύπτουν τις ανάγκες των ποδηλατών και συνάμα των αναγκών μετακίνησης με τα υπόλοιπα μέσα όχι μόνο στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, αλλά σε όλο το πολεοδομικό συγκρότημα. Ο δήμος Θεσσαλονίκης δεν έχει την αρμοδιότητα για κάτι τέτοιο και συνεπώς δεν φέρει ευθύνη. Ορθώς έχει ένα ζήτημα να λύσει και θα το κάνει με τον τρόπο που νομίζει ορθότερο. Μια δομή μητροπολιτικής διοίκησης όμως θα την έχει και θα μπορεί να δώσει ουσιαστικές και συνολικές λύσεις, τέτοιες ώστε να μη χρειάζεται να ασχολούμαστε μόνο με το δένδρο, αλλά συνολικά με το δάσος...
Ας ελπίσουμε η αποδοχή που είχε η ανακοίνωση της θεσμοθέτησης της μητροπολιτικής διοίκησης στη Θεσσαλονίκη μέσω του υπό κατάρτιση νομοσχεδίου να μην ανατραπεί και σε λίγους μήνες, στις αρχές του 2025, να έχουμε επιτέλους αυτό το σπουδαίο εργαλείο διαθέσιμο στη διαχείριση της καθημερινότητας. Αν μη τι άλλο είναι ελπιδοφόρο.