Η επιβίωση του ανθρώπινου είδους πάνω στη Γη έγινε κόντρα στους βασικούς νόμους της φύσης. Ο άνθρωπος δεν ήταν ούτε το πιο δυνατό ούτε το πιο γρήγορο πλάσμα πάνω στον πλανήτη, αλλά τα κατάφερε -σε αντίθεση για παράδειγμα με τους… δεινόσαυρους- επειδή ανέπτυξε νοημοσύνη, που του επέτρεψε να προσαρμόζεται στις καταστάσεις. Διότι, ως γνωστόν, η φύση είναι πολύ δυνατή, έχει τρόπο να επιβάλλεται στα όντα και μόνο η σύμπλευση μαζί της δίνει πιθανότητες επιτυχίας, δηλαδή επιβίωσης.
Στη Θεσσαλονίκη η δυνατότητα προσαρμογής των ανθρώπων και της κοινωνίας γενικότερα στις λειτουργικές συνθήκες και εξελίξεις συνιστά όρο καθημερινότητας και προόδου. Το πολεοδομικό συγκρότημα -ιδιαίτερα το ιστορικό κέντρο- είναι πολύπλοκη και δύσκολη περιοχή για να ζει, να εργάζεται και να κυκλοφορεί κανείς. Η απουσία υποδομών, οι λίγοι και περιορισμένης διάστασης δρόμοι, η απουσία χώρων στάθμευσης, η σοβαρή έλλειψη σεβασμού στο δημόσιο χώρο, οι εξόχως προβληματικές αστικές συγκοινωνίες και οι εντελώς ανεξέλεγκτες φορτοεκφορτώσεις δημιουργούν ένα σύνολο, που υπονομεύει τις μετακινήσεις, συχνά ακόμη και τις πιο απλές, κοντινές και απαραίτητες. Πολλές φορές είναι μόνο η πεζοπορία που εξασφαλίζει σε κάποιον τη μετάβασή του από ένα σημείο σε ένα άλλο σε σχετικά συγκεκριμένο χρόνο, αλλά αυτό απαιτεί… λογικές αποστάσεις. Όλοι οι άλλοι τρόποι μετακίνησης είναι επίφοβοι, υπό την έννοια ότι υπάρχει ρίσκο που εδράζεται στην απουσία σταθερών δεδομένων. Διότι στη Θεσσαλονίκη πολύ εύκολα τα κυκλοφοριακά δεδομένα μεταβάλλονται προς το δυσμενέστερο. Το πιο συνηθισμένο παράδειγμα είναι ότι ένα οποιοδήποτε μικροατύχημα στην περιφερειακή οδό, έστω μια καραμπόλα δύο – τριών αυτοκινήτων, τη μετατρέπει σε χρόνο μηδέν από δρόμο ταχείας κυκλοφορίας σε μια απόλυτα μποτιλιαρισμένη αρτηρία. Ακόμη και τα καιρικά φαινόμενα -κυρίως μια κανονική βροχή- επιβαρύνουν δυσανάλογα την κίνηση και τις μετακινήσεις, αφού και περισσότερα ΙΧ βγαίνουν στους δρόμους και χαμηλότερες είναι οι ταχύτητες - δεν χρειάζεται καν να συζητήσουμε τι γίνεται σε έναν κατακλυσμό όπως ο χθεσινός
Όλα αυτά τα δεδομένα έχουν ως -μοιραίο- αποτέλεσμα την ανάδειξη του κυκλοφοριακού σε μείζον πρόβλημα, ίσως το μεγαλύτερο της καθημερινότητας. Τουλάχιστον αυτή είναι η αίσθηση των κατοίκων της Θεσσαλονίκης, όπως επιβεβαιώνεται δεκαετίες τώρα από τις μετρήσεις κοινής γνώμης. Σε αυτό το σκηνικό η έναρξη των εργασιών κατασκευής της υπερυψωμένης περιφερειακής οδού (Flyover) τον περασμένο Νοέμβριο επιβάρυνε τις κυκλοφοριακές συνθήκες και μεγιστοποίησε το πρόβλημα. Τους πρώτους δυο – τρεις μήνες, μάλιστα, το θέμα του Flyover μονοπωλούσε το ενδιαφέρον της κοινωνίας της πόλης, με την έντασή του συχνά να ξεπερνάει τα όρια της και να επιβάλλεται στα μέσα ενημέρωσης πανελλαδικής διάστασης. Φυσικά πρόκειται για ανατροφοδοτούμενες καταστάσεις, στα όρια της αυτοεκπληρούμενης προφητείας. Διότι οι αρνητικές εκτιμήσεις για τις επιπτώσεις από την κατασκευή του συγκεκριμένου έργου ξεκίνησαν μήνες πριν από την έναρξη των πρόδρομων εργασιών και τροφοδοτήθηκαν μετά από συντονισμένες αντιδράσεις κατοίκων, οι οποίοι έφτασαν να προσφύγουν στον Άρειο Πάγο, ζητώντας την ακύρωση του έργου. Οι (υποτιθέμενοι) υπεύθυνοι της Πολιτείας και της αυτοδιοίκησης συσκέφθηκαν πολλές φορές, ανακοίνωσαν μέτρα, τα οποία δεν υλοποιήθηκαν, ούτε τηρήθηκαν στο σύνολό τους, ενώ ακόμη και ο πιο καλόπιστος αναγνωρίζει βραδυπορία και έλλειψη καλών αντανακλαστικών.
Προσαρμογή στη Θεσσαλονίκη
Παράλληλα με όλα αυτά συνέβαινε το κυριότερο: η ζωή συνεχίζονταν, οι μετακινήσεις εξακολουθούσαν να συμβαίνουν και οι άνθρωποι να ταλαιπωρούνται. Επειδή, όμως, πέρα από τη γενική διαπίστωση για τον βασικό λόγο επιβίωσης του ανθρώπου πάνω στην αφιλόξενη για δεκάδες χιλιετίες Γη, η προσαρμοστικότητα και το πατεντάρισμα εμφιλοχωρούν, αναπτύσσονται και είναι πολύ διαδεδομένα στην Ελλάδα, υπάρχουν καθημερινά διεργασίες, μέσω των οποίων οι πολίτες επιχειρούν να λύσουν το πρόβλημα της μετακίνησης τους. Κάποιοι άλλαξαν τις ώρες που κυκλοφορούν, ενώ κάποιοι άλλοι βρήκαν εναλλακτικούς τρόπους να μετακινούνται, ώστε να το πετυχαίνουν με ασφάλεια και αποδοτικότητα. Τουλάχιστον αυτά τα στοιχεία πιστοποιούνται από τα αποτελέσματα του εαρινού Βαρόμετρου του ΕΒΕΘ, στο οποίο 4 στους 10 Θεσσαλονικείς δηλώνουν ότι έχουν επηρεαστεί «πολύ» ή «αρκετά» από τις εργασίες κατασκευής του Flyover, ενώ ανάλογο είναι το ποσοστό που δηλώνει ότι δυσκολίες στη μετακίνηση λόγω των… άναρχων φορτοεκφορτώσεων. Το ποσοστό δεν είναι αμελητέο, το αντίθετο, αλλά ταυτόχρονα είναι κατά 50% μικρότερο από το αντίστοιχο στο Βαρόμετρο του περασμένου Σεπτεμβρίου, όταν οι… ενοχλημένοι από το Flyover ξεπερνούσαν τους 6 στους 10, πλησίαζαν τους 7 στους 10.
Η αλήθεια είναι ότι η ζωή έχει το… χούι να λύνει, να προσπερνά ή να ξεχνάει τα προβλήματα. Προφανώς αυτό δεν αποτελεί δικαιολογία για αδράνεια, αλλά σίγουρα είναι οδηγός για την αξία που έχει ο χρόνος ακόμη και στην παγίωση και αξιόπιστη καταγραφή των προβλημάτων. Η υπερβολική βιασύνη, που συχνά οφείλεται σε μία εκ των προτέρων αντίληψη και κρίση που προσομοιάζει με ιδεοληψία, οδηγεί συχνά στη στρέβλωση των πραγματικών δεδομένων, που με τη σειρά τους καταλήγουν στο να δυσκολεύουν τις λύσεις και τις διευθετήσεις, αφού το πρόβλημα τίθεται σε μεγαλύτερες από τις πραγματικές του διστάσεις. Τα έργα κατασκευής του Flyover, ο καθορισμός και η τήρηση ωραρίων φορτοεκφόρτωσης και η λειτουργία του μετρό, το οποίο δηλώνουν ότι θα χρησιμοποιούν συστηματικά και αποσπασματικά δύο στους τρεις Θεσσαλονικείς, είναι παράγοντες φαινομενικά άσχετοι μεταξύ τους. Οι οποίοι, όμως, συνδέονται και συνυπάρχουν στη μεγάλη εικόνα του κυκλοφοριακού της Θεσσαλονίκης για τα επόμενα χρόνια. Διότι το καθένα (μπορεί να) συμβάλλει τόσο στην επιβάρυνση όσο και στην ελάφρυνση του προβλήματος, ανάλογα με τις προσαρμογές που θα γίνουν. Ήδη βρισκόμαστε σε φάση που και τα τρία μπορούν να εκτιμηθούν τεχνοκρατικά και αντικειμενικά από τους ιθύνοντες, οι οποίοι οφείλουν να πάρουν αποφάσεις. Και κυρίως να τις εφαρμόσουν. Διότι η κοινωνία προχώρησε σε προσαρμογές, το βαρόμετρο του ΕΒΕΘ το αποδεικνύει. Τώρα είναι η σειρά -και η ώρα- της πολιτείας.